Zaterdag 01/10/2022

Het verhaal achter het eiland dat nooit bestond

De verwarring rond een vermeend eiland ontstond in deze Koraalzee. Beeld THINKSTOCK
De verwarring rond een vermeend eiland ontstond in deze Koraalzee.Beeld THINKSTOCK

Het was een opmerkelijk nieuwsberichtje eind vorig jaar. Een schip op wetenschappelijke missie in de Koraalzee - ten noordoosten van Australië - ontdekte dat een eiland dat op de kaarten en Google Earth stond helemaal niet bleek te bestaan. Wetenschappelijk tijdschrift EOS ontdekte hoe een foutje van ruim honderd jaar oud ook in het satelliettijdperk kon blijven bestaan.

Tom Windey

Het schip Southern Surveyor was niet op zoek naar al dan niet bestaande eilanden toen het vorig jaar in de Koraalzee rondvoer. Het vaartuig had wel een wetenschappelijk doel: door metingen van de zeebodem een zicht krijgen op de onderzeese geschiedenis van de regio, waarover nog veel onbekend is. Tijdens de missie stelde het team vast dat Sandy Island wel op wetenschappelijke kaarten en Google Earth was aangeduid, maar niét op de navigatiekaarten.

De wetenschappers trokken op onderzoek uit, ervan uit gaande dat de navigatiekaarten - sommigen nog gebaseerd op 18de-eeuwse metingen - het fout hadden. Dat bleek niet het geval te zijn: van Sandy Island was simpelweg geen spoor te vinden. Dieptemetingen leerden bovendien dat het eiland zich evenmin onder wat bevond - de bodem bevond zich op die locatie net zoals overal in het gebied op zo'n 1.500 meter onder de zeespiegel. Het eiland was dus ook niet gezonken in de loop der eeuwen.

Frankrijk en Australië op de hoogte
Toen de Southern Surveyor met dat nieuws terug aan wal kwam, trokken meer experts op onderzoek. Ze ontdekten dat de Australische en Franse hydrografische diensten - die de zeebodem beschrijven - Sandy Island al in respectievelijk 1985 en 1974 van hun kaarten hadden gegooid. Alleen maken zulke diensten deel uit van de zeemacht, en die heeft niet de gewoonte om haar bevindingen aan de grote klok te hangen. Daardoor was het onbestaande eiland wel bekend in beperkte kring, maar niet voor het grote publiek.

Een andere reden is voorzichtigheid: niemand wil het risico lopen om een eiland onterecht van de kaarten te verwijderen. Als dat gebeurt, kunnen vaartuigen schipbreuk lopen op basis van foute informatie.

Wat zag de walvisvaarder?
Dit verklaart waarom het misverstand rond Sandy Island zolang bleef bestaan, maar niet hoe het ontstond. De oudste vermelding van een eiland op de locatie van Sandy Island werd gevonden in een verslag van walvisvaarder Velocity uit 1876, dat als bron diende voor een Britse zeekaart uit 1908. De kans dat het om een oud eiland gaat dat intussen verdwenen is, is gezien de metingen van de bodem zo goed als onbestaande. Een andere piste is dat de cartografen van weleer zich gewoon vergist hebben, maar er is nog een mogelijkheid - en dat is een heel plausibele.

Vulkaanuitbarstingen onder het oceaanoppervlak komen in de regio vaak voor en kunnen resulteren in grote brokken puimsteen die met de stroom meedrijven. Uniek is zo'n fenomeen allerminst. Het gebeurde in de buurt bijvoorbeeld in 2001-2002, na een uitbarsting nabij Tonga. Ook vroeger gebeurde dit al. De stromingen duwen puimsteen van vulkanische activiteit nabij Tonga vaak in de richting van het 'mysterieuze' Sandy Island. "Mogelijk zag de bemanning van Velocity zo'n vlottende berg puimsteen, en nam ze die voor een eiland", besluit EOS. "Met een eeuw aan verkeerde kaarten tot gevolg."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234