Maandag 23/05/2022

AchtergrondKerstshoppen

Neen, duurder is niet altijd beter: met deze tips vind je het perfecte kerstcadeau

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

De eindejaarsperiode breekt aan en dus gaan heel wat mensen traditiegetrouw op zoek naar geschikte cadeaus voor hun geliefden. Een queeste die vaak tot miskopen en volgestouwde tweedehandswinkels leidt. Voor wie de kunst van het geven niet onder de knie heeft, is er gelukkig nog altijd de wetenschap.

Paul Notelteirs

Cadeaus zijn (noodzakelijke) geldverspilling

“‘Kerstcadeaus zijn pure geldverspilling en leiden tot globale waardevernietiging.” Sinds econoom Joel Waldfogel zijn boek Scroogenomics publiceerde, staat hij in de Verenigde Staten bekend als Bad Santa. De man deed namelijk onderzoek naar de economische impact van kerst en kwam tot de weinig opbeurende vaststelling dat cadeaus geldverspilling zijn en tot waardevernietiging leiden. Ontvangers schatten de waarde van hun geschenken gemiddeld 20 procent lager in, waardoor wereldwijd jaarlijks zo’n 22 miljard euro opgebrand wordt. De productie van miljoenen ongewenste cadeaus heeft dan weer grote gevolgen voor het milieu.

Economen zien kerstgeschenken misschien als welvaartsvernietiging, maar vanuit menselijk standpunt voeren we ze volgens socioloog Dimitri Mortelmans (UAntwerpen) beter niet meteen af. Hij ziet geven namelijk als het sociale cement van onze samenleving. “Geschenken hebben een belangrijke symbolische waarde. We doen iets aan een geliefde cadeau en verwachten pas later iets in ruil, waardoor banden steeds verdergaan.” Volgens hem primeert het sociale belang van cadeaus zo op de economische waardevernietiging.

Geef een geschenk dat ook bij je eigen interesses aansluit

Kerstcadeaus helpen dus om sociale relaties te versterken, maar in de praktijk draaien ze vaak op teleurstellingen uit. Onderzoek uit de sociale psychologie toont aan dat mensen vaak veel rekening houden met de voorkeuren van hun geliefde wanneer ze een cadeau uitzoeken. Die houding leidt vaak tot miskopen, blijkt uit een experiment dat recent aan de Canadese Simon Fraser-Universiteit werd uitgevoerd. Proefpersonen kregen daarbij de opdracht om via iTunes een nummer aan een vriend of partner te schenken. De helft van de deelnemers moest een lied uitkiezen dat ze zelf graag hoorden, de anderen hielden rekening met de smaak van de ontvanger. Uiteindelijk bleek dat de mensen die een cadeau kregen dat overeenstemde met de smaak van de gevers zich nauwer met hen verbonden voelden. “Schenkers geven iets over zichzelf prijs, dat zorgt voor een hechtere band”, klinkt het bij de onderzoekers.

Mortelmans bevestigt dat goede cadeaus iets over de identiteit van de gever vertellen, maar roept wel op tot enige terughoudendheid. “De meeste grootouders zullen bijvoorbeeld niet dolblij zijn wanneer hun kleinkinderen hun een nummer van de nieuwste hiphopartiest cadeau doen.” Volgens hem levert het meer op om het interessegebied van de ontvanger als uitgangspunt te nemen en daarbinnen op zoek te gaan naar een geschenk dat de koper ook aanspreekt. Op die manier zijn beide partijen tevreden.

Een duur cadeau is niet noodzakelijk een beter cadeau

Een peiling van ING toont aan dat Belgen gemiddeld zo’n 150 euro uitgeven aan kerstcadeaus. Een aardig bedrag, al blijkt uit verschillende onderzoeken dat mensen weinig belang hechten aan de financiële waarde van de geschenken die ze ontvangen. Vanuit het kamp van de gevers blijken daar opnieuw misvattingen over te bestaan. Zo gaven proefpersonen tijdens een studie aan de universiteit van Stanford aan dat hun geliefden waarschijnlijk blijer zouden zijn met een dure iPod als cadeau dan wanneer ze een cd kregen. Wanneer ze zelf moesten aangeven welk geschenk ze het liefst zouden ontvangen, zeiden de meeste deelnemers dat de waarde er niet toe deed.

Volgens Mortelmans hechten ontvangers meer belang aan de tijd die gevers in hun zoektocht investeerden dan aan het prijskaartje van het geschenk. Dat wil niet zeggen dat ze blind zijn voor de financiële kant van de zaak. Hij verwijst daarbij naar een schuldbalans die gerespecteerd moet worden om de vrede te bewaren. Wie een cadeau koopt dat veel te duur is, zal snel negatieve reacties krijgen omdat de ontvanger dan het gevoel krijgt dat hij zijn schuld nooit kan vereffenen. “Daarnaast moet de waarde van het cadeau in verhouding zijn met je relatie tot de ontvanger. Als je veel geld uitgeeft aan een cadeau voor je verre nonkel, kun je je partner niet plots een prul voorschotelen.”

Verlanglijstjes zijn geen domper op de feestvreugde

Binnen heel wat families en vriendenkringen worden in de aanloop naar de eindejaarsperiode steeds vaker verlanglijstjes uitgewisseld. Mortelmans verklaart die populariteit door erop te wijzen dat mensen steeds meer moeite doen om miskopen te vermijden.

De zekerheid van de lijstjes neemt misschien de magie rond de kerstperiode wat weg, maar de socioloog vindt niet dat ze meteen afgevoerd moeten worden. “Ze kunnen bijvoorbeeld als inspiratiebron dienen, waarbij de gever een beeld krijgt van wat zijn geliefde precies interessant vindt.” Zo kunnen ze een fenomeen vermijden dat zich volgens onderzoekers van de Carnegie Mellon University steeds vaker voordoet. Mensen hechten daarbij te veel waarde aan het ‘unieke’ karakter van hun geschenk en zadelen hun geliefde zo met een miskoop op.

De kerstperiode zorgt misschien voor stress, maar Mortelmans stelt ook gerust. “Iedereen geeft weleens een slecht cadeau en relaties raken er niet door getroebleerd.”

Jongeren kunnen dus nog even twijfelen of ze hun grootouders de nieuwe cd van Drake of Kanye West willen schenken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234