Maandag 15/08/2022

Nobelprijzen

Nobelprijs natuurkunde voor onderzoek naar neutrino's

null Beeld rv
Beeld rv

De Nobelprijs voor Fysica gaat dit jaar naar de Japanner Takaaki Kajita en de Canadees Arthur McDonald voor het bewijs dat neutrinos, elektrisch ongeladen subatomaire, elementaire deeltjes, een massa bezitten. Dat deelde de koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen dinsdag in Stockholm mee.

De wetenschap ging er lang van uit dat neutrino's geen massa hebben. Kajita en McDonald ontdekten dat dat niet klopt en dat neutrino's ook van type kunnen veranderen.

"De onderscheiding gaat over de verandering van hoedanigheid van enkele van de meest voorkomende bewoners van het universum", zei secretaris-generaal Göran Hansson van de Academie. De onderzoeksresultaten van beide wetenschappers waren de sleutel voor de experimenten waarbij aangetoond werd dat neutrino's van het ene type kunnen overgaan in het andere. Die metamorfoses zijn wederom zonder massa niet mogelijk.

Neutrino's zijn neutrale elementaire deeltjes. Hun massa is erg gering. "Een halve eeuw hebben we gedacht dat neutrino's geen massa hadden", zei jurylid Olga Botner. "Elke seconde passeren miljarden neutrino's ons lichaam". Er bestaan drie types neutrino's, met name het elektron-neutrino, het tau-neutrino en het muon-neutrino. De meeste neutrino's, die geen elektrische lading hebben, ontstaan bij kernreacties op de zon en bombarderen voortdurend onze planeet en stromen door alle materie, ons lichaam inbegrepen, zonder gedetecteerd te worden. Een van de dilemma's rond neutrino's waarover fysici zich jarenlang het hoofd braken was dat bij metingen op aarde slechts een derde van de neutrino's waarvan werd aangenomen dat ze bestonden, werd ontdekt.

McDonald leidde een researchteam aan het Sudbury Neutrino Observatory in Sudbury, Ontario, dat ondertussen ook had ontdekt dat neutrino's onderweg van de zon naar de aarde niet waren verdwenen, maar met een nieuwe identiteit arriveerden. Ze stelden ook vast dat neutrino's een geringe massa hadden, waarbij het zogeheten Standard Model van deeltjesfysica werd ontwricht, waarin een uitleg werd gezocht naar de innerlijke werking van materie. Maar de bevindingen van Kajita en McDonald "hebben duidelijk aangetoond dat het Standard Model niet de volledige theorie van de fundamentele bouwstenen van het universum kan zijn", aldus de Academie. Hun werk heeft een resem nieuwe experimenten op neutrino's veroorzaakt. "Verwacht wordt dat nieuwe ontdekkingen over de diepste geheimen van neutrino's ons huidig inzicht over de geschiedenis, structuur en toekomstig lot van het universum zal veranderen", meende de Academie.

Laureaat Arthur McDonald reageerde bescheiden op het nieuws van de Nobelprijs. "We zijn erg tevreden dat we iets hebben kunnen bijdragen aan de kennis over de wereld", zei hij aan de telefoon tijdens de persconferentie in Stockholm over het werk van zijn team. Het vroege telefoontje van de Zweedse Nobelprijsjury was "een geweldige ervaring". Aan wat hij het prijzengeld gaat besteden, weet hij nog niet. "Ik heb nog geen tijd gehad daarover na te denken". Over het bezoek aan Zweden voor de prijsuitreiking in december, verheugt hij zich nu al: "Stockholm is een van mijn lievelingssteden".

De hoogste onderscheiding voor fysici is omgerekend 850.000 euro (8 miljoen Zweedse kroon) aan prijzengeld waard.

Takaaki Kajita. Beeld REUTERS
Takaaki Kajita.Beeld REUTERS
Arthur B. McDonald. Beeld AFP
Arthur B. McDonald.Beeld AFP

Geneeskunde

Gisteren ging de Nobelprijs voor Geneeskunde van dit jaar al naar de Ier William Campbell, de Japanner Satoshi Omura en de Chinese Youyou Tu. De drie wetenschappers hadden effectieve werkzame stoffen ontdekt tegen infecties met parasieten zoals malaria en rivierblindheid (Onchocercias).

De plechtige uitreiking van de onderscheidingen vindt traditioneel plaats op 10 december, de overlijdensdatum van Alfred Nobel.

Vorig jaar wonnen de Japanners Isamu Akasaki, Hiroshi Amano en Shuji Nakamura de Nobelprijs Fysica voor de ontwikkeling van blauw oplichtende dioden. Die maken heldere en energiebesparende lichtbronnen mogelijk.

Het Nobelcomité tijdens de bekendmaking. Beeld EPA
Het Nobelcomité tijdens de bekendmaking.Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234