Woensdag 29/06/2022

AnalyseOorlog in Oekraïne

Oekraïne wil met technologie voor gezichtsherkenning Russische propaganda doorprikken. Een stap te ver?

Russische soldaten in Marioepol. Kiev identificeerde 582 andere, gesneuvelde militairen van de invasiemacht en bracht hun familie in Rusland op de hoogte, onder meer door foto's van de lichamen te sturen. Beeld AFP
Russische soldaten in Marioepol. Kiev identificeerde 582 andere, gesneuvelde militairen van de invasiemacht en bracht hun familie in Rusland op de hoogte, onder meer door foto's van de lichamen te sturen.Beeld AFP

Oekraïne gebruikt de geavanceerde gezichtsherkenningstechnologie van het Amerikaanse AI-bedrijf Clearview om dode Russische militairen te identificeren en hun familie op de hoogte te stellen. Maar de software is omstreden.

Laurens Verhagen

Wat is Clearview voor bedrijf?

Tot tweeënhalf jaar geleden had bijna niemand van Clearview AI gehoord, dat in 2017 is opgericht door Hoan Ton-That en Richard Schwartz met steun van Silicon Valley-miljardair, Facebook-investeerder en Trump-supporter Peter Thiel. Het idee achter het Amerikaanse bedrijf: stel een zo groot mogelijke database met gezichten samen en laat daar gezichtsherkenningssoftware op los.

De database, bestaande uit miljarden afbeeldingen, is afkomstig van sociale media, met bijbehorende gegevens als voor- en achternaam. Wie zijn foto op Facebook, LinkedIn of andere social media heeft staan, heeft vermoedelijk een plekje in die gegevensbak van Clearview. Stap twee is de match met andere foto’s, bijvoorbeeld van een beveiligingscamera. Wie is het gezicht op die foto? Clearview geeft het antwoord.

Het bedrijf bleef lang onder de radar, totdat Twitter in januari 2020 naar de rechter stapte en Clearview sommeerde alle gegevens van zijn gebruikers te verwijderen. Later eisten YouTube en Facebook hetzelfde. Sinds een jaar of twee staat Clearview op de kaart als het favoriete softwarebedrijf van opsporingsdiensten en politiekorpsen. Zij zijn fan van de mogelijkheden en het gebruiksgemak.

Wat moet Oekraïne met die software?

In de database, die inmiddels meer dan tien miljard foto’s bevat, zitten ruim twee miljard foto’s van Russen afkomstig van VKontakte. Dit is het in Rusland veelgebruikte alternatief voor Facebook. In eerste instantie ging het vooral om de identificatie van Russen bij controleposten, later bleek de software ook gebruikt te kunnen worden om gesneuvelde Russische militairen te identificeren.

Volgens recente berichtgeving in The Washington Post hebben de Oekraïense autoriteiten inmiddels de gezichten van meer dan 8.600 gesneuvelde Russen door de database gehaald. Een groep hackers en activisten onder leiding van de Oekraïense regering heeft vervolgens de families van 582 Russen op de hoogte gebracht van het overlijden van hun dierbare, onder meer door hen de foto’s van achtergelaten lijken te sturen. Zij willen daarmee de Russische propaganda doorprikken. Oekraïne mag de software gratis gebruiken. Clearview-oprichter en -CEO Hoan Ton-That noemde het “een eer” het land zo te kunnen helpen.

Werkt dat goed?

De software werkt bijzonder accuraat, verzekert Clearview zelf. De zoekmachine voor gezichten zou in 99 procent van de gevallen het juiste antwoord geven. Maar experts vinden ook dit hoge percentage problematisch. “Als gezichtsherkenning fouten maakt in vredestijd, worden mensen ten onrechte gearresteerd”, stelt cyberexpert en jurist Albert Fox Cahn tegenover Forbes. “Maar als ze fouten maakt in oorlogstijd, worden onschuldige mensen neergeschoten.”

Hij noemt het gebruik van de technologie een “potentiële mensenrechtencatastrofe”. Anderen vrezen dat het idee om Russische families te confronteren met de lijken van hun dierbaren juist averechts zal werken en de haat tegen Oekraïne zal versterken.

Zijn er nog meer gevaren?

The New York Times noemde Clearview twee jaar geleden “het geheimzinnige bedrijf dat weleens een einde kan maken aan privacy zoals we die tot nu toe kenden”. Privacyvoorvechters en burgerrechtenorganisaties maken zich dan ook grote zorgen.

“Oorlogsgebieden worden vaak gebruikt als proeftuin, niet alleen voor wapens, maar ook voor surveillancegereedschap dat later wordt ingezet tegen de burgerbevolking”, waarschuwt Evan Greer van de Amerikaanse burgerrechtenorganisatie Fight for the Future. Zij pleit voor een wereldwijd verbod op het gebruik van gezichtsherkenningstechnologie in de openbare ruimte en wijst op onder andere China, waar die technologie wordt ingezet om minderheden te onderdrukken.

Clearview zelf ligt onder het vergrootglas in verschillende landen. In de VS lopen diverse rechtszaken tegen het bedrijf, terwijl het gebruik van foto’s zonder de uitdrukkelijke toestemming van mensen al illegaal is verklaard in Canada, Groot-Brittannië, Frankrijk, Australië en Italië. Eerder deze maand legde de Italiaanse privacywaakhond Clearview een boete op van 20 miljoen euro. De manier waarop het bedrijf data verzamelt, is in strijd met de Europese privacywetgeving.

Hoe staat het met Clearview in België?

Ook in ons land is de gezichtsherkenningstechnologie van Clearview onderwerp van discussie. In februari 2020 schreef technologiewebsite Buzzfeed dat de Belgische politie er gebruik van had gemaakt. Dat bericht werd eerst ontkend, maar later moest minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) in de Kamer toegeven dat er wel degelijk een aantal opzoekingen werd gedaan, met een proeflicentie.

Uit een rapport van het controleorgaan op de politionele informatie (COC) blijkt dat de speurders van de federale politie in totaal 78 opzoekingen naar daders en minderjarige slachtoffers van seksueel misbruik deden. Maar tot bruikbare resultaten leidde dat niet. Het COC vraagt nu dat de politiediensten aan Clearview vragen om de Belgische data uit hun database te verwijderen. Of het bedrijf daarop wil ingaan, is niet duidelijk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234