Zondag 23/01/2022

NieuwsWetenschap

Ook bijen doen aan ‘social distancing’ bij besmettelijke ziekte

null Beeld AFP
Beeld AFP

Niet alleen mensen, ook honingbijen doen aan social distancing als er in een kolonie een besmettelijke ziekte rondgaat. Dat blijkt uit onderzoek van Italiaanse landbouwwetenschappers, die hun bevindingen vrijdag publiceerden in Science Advances.

Maartje Bakker

Zodra er varroamijten aanwezig zijn in een bijenkast, blijven de bijen die in- en uitvliegen om voedsel te zoeken dichter bij de ingang wanneer ze hun karakteristieke dansen uitvoeren. Zo voorkomen ze dat er schadelijke mijten meeliften naar binnen, stellen Michelina Pusceddu en haar collega’s. Door te dansen laten bijen hun soortgenoten weten waar nectar te vinden is.

Als de foeragerende bijen voor de ingang blijven hangen, komen de koningin en de jonge bijen diep in de bijenkast in een isolement terecht – zie het als een quarantaine. Het betekent ook dat er een strikte scheiding optreedt tussen de generaties. De voedselzoekende bijen zijn vaak de ouderen, terwijl de jongere bijen, die actief zijn binnen in de korf, het belangrijkst zijn voor het voortbestaan van het bijenvolk.

Parallellen

De parallellen met de manier waarop de mens reageerde op corona dringen zich op. “Social distancing heeft een prijs, zoals de mensheid ook ervoer tijdens de huidige Covid-19-pandemie. Maar het wijdverbreide gebruik van deze strategie in de natuur laat zien dat de baten soms groter zijn dan de kosten”, menen de Italiaanse onderzoekers. Ze spreken ook wel van “sociale immuniteit”.

De varroamijt is een parasiet die erg schadelijk is voor de bij, en een van de oorzaken van de sterke achteruitgang van de insecten. De spinachtige mijten voeden zich met het vetweefsel van hun gastvrouw. Ze zijn zo groot dat je ze met het blote oog kunt zien.

Volgens de Italiaanse wetenschappers gebeurt er nog iets anders wanneer een bijenkolonie besmet raakt met de mijt: ze beginnen elkaar actiever te poetsen. Daarmee kunnen ze de mijten van elkaars lichamen verwijderen.

Tot verbazing van de onderzoekers brengen de verzorgsters van een met varroa geïnfecteerde kolonie elkaar echter ook meer voedsel en bevoelen ze elkaars antennes actiever: het tegenovergestelde van afstand houden. Pusceddu onderzocht dit laatste in veel kleinere groepen bijen, van maar twaalf individuen, en zoekt daarin de verklaring: in zulke kleine groepen is de prijs van sociale onthouding kennelijk te hoog.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Sociaal gedrag

Volgens Koos Biesmeijer, hoofd van een onderzoeksgroep in het onderzoekscentrum Naturalis in Leiden die zich bezighoudt met de ecologie van bestuivers, speelt er iets heel anders. “De bijen die zo’n varroamijt op hun nek hebben, zijn ernstig verzwakt”, zegt hij. “Daardoor hebben ze meer behoefte aan eten. Het is niet zo verbazingwekkend dat ze meer voedsel krijgen.”

Hij betwijfelt of er überhaupt sprake is van social distancing. “De foerageerbijen blijven misschien bij de ingang hangen, omdat ze zien dat hun dansen snel worden overgenomen”, zegt hij. “Dan is er geen reden om verder de bijenkast in te gaan. Als er varroabesmettingen zijn, kan de behoefte aan voedsel groter zijn, en krijgen ze dus snel respons.”

Marie José Duchateau, die als gedragsbiologe aan de Universiteit Utrecht ook bijen bestudeerde, vindt echter dat het idee van sociale afstand ook voor bijen “heel logisch” klinkt, en noemt de Italiaanse studie “grondig”. “Het is vaker voorgekomen dat sociaal gedrag eerst wordt ontdekt bij mieren of bijen en later bij allerlei andere dieren”, zegt ze. “Misschien is dat met social distancing ook het geval.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234