Dinsdag 05/07/2022

Wetenschap

Orgaanmuseum opent deuren in Diepenbeek

Een ongeboren tweeling op sterk water in het Orgaanmuseum. Zij overleefden het verkeersongeval waarbij de moeder omkwam niet. Beeld Tim Dirven
Een ongeboren tweeling op sterk water in het Orgaanmuseum. Zij overleefden het verkeersongeval waarbij de moeder omkwam niet.Beeld Tim Dirven

Meer nog dan een collectie tumoren en foetussen op sterk water, exposeert het Orgaanmuseum de liefde die patholoog Johan Van Robays heeft voor zijn vak. "Kijk nu toch eens, hoe schoon!"

SOFIE VANLOMMEL

Vol bewondering kijkt Johan Van Robays naar de gelige substantie die in een glazen weckpot dobbert. Wacht even, zegt hij, "vers ziet het er beter uit." Van Robays diept de catalogus op die hij heeft samengesteld voor de collectie organen en andere lichaamsweefsels die hij in veertig jaar als patholoog verzameld heeft. Op de foto is de lever nog niet verdronken in de formol. Het orgaan is veel bleker en glanst. De cyste, het resultaat van een lintworm, kleurt diep donkerrood. "Kijk nu toch eens, hoe schoon dat is."

Toen hij na zijn pensioen in september vertrok uit het Ziekenhuis Oost-Limburg in Genk moesten zijn weckpotten mee. Ze vonden een permanent onderkomen bij de Universiteit Hasselt. Vandaag opent op de campus in Diepenbeek zijn Orgaanmuseum, op aanvraag ook voor het grote publiek.

Het museum is eigenlijk niet meer dan een kleine kamer. In glazen vitrines staan de potten van verschillende grootte op nummer geordend. De oudste dateert van de jaren 60, hij erfde hem van zijn voorganger. Eens je begint te verzamelen, zegt hij, is er geen weg terug. "In elke pot zit een verhaal." Hij heeft tumoren en cystes, en een reeks misvormde foetussen. Een drieling, 'de zeemeermin' waarvan de beentjes vervormd zijn. En het cycloopje, zoals de patholoog de kleine eenogige foetus noemt. "Met slurfje, geen neus." Vindt hij ook erg mooi.

Johan Van Robays Beeld Patholoog
Johan Van RobaysBeeld Patholoog

"Te klein om in te snijden"

Van Robays heeft de mengeling van wetenschappelijke afstandelijkheid en kinderlijk enthousiasme die ethische vragen over het exposeren van menselijk weefsel doen verdampen. Toestemming is in de meeste gevallen nooit gegeven. Ook niet voor de ongeboren tweeling die het verkeersongeval waarbij de moeder omkwam niet overleefde, en die nu op sterk water in de vitrine staat. Het ongeluk gebeurde dertig jaar geleden zegt hij. "Alles werd toen gewoon naar de dienst pathologie gebracht, daar gaf niemand om. Vandaag worden er - terecht, trouwens - veel meer vragen gesteld."

Het zijn de veranderde mores die deze collectie zo uniek maken. Voor doodgeboren kinderen geldt sinds 1999 de regel dat zij vanaf 26 weken moeten worden begraven of gecremeerd. De enige foetussen die hij nog af en toe onder ogen krijgt, zijn geaborteerd omwille van misvorming. Daar kan hij weinig mee: "Te klein om in te snijden."

Van de schappen kun je zo de medische vooruitgang aflezen. In het rijtje testikels, opgezwollen door cystes, heeft de oudste het formaat van een tennisbal. De meest recente is amper een knikker groot. "Er is veel minder schaamte over ziekte", zegt Van Robays. "Mijn grootouders durfden het woord kanker zelfs niet uitspreken, want dat was een straf van God. Nu stappen patiënten veel vroeger naar de dokter om te praten. Waardoor een pathologie nooit meer zo groot wordt." Goed voor de patiënten, minder interessant voor de patholoog.

Hij trekt zijn plastic handschoenen aan en vist uit een van de witte emmers - voor de grote stukken - een grauw stuk vlees, de huid verweerd alsof het te lang in het water heeft gelegen. Een enorme grijze vlek wijst op een borsttumor. "De nonnekesziekte noemden wij dit: ze krijgen geen kinderen en geven geen borstvoeding, waardoor ze meer risico op borstkanker hebben. En ze kennen meer gêne, dus ze gaan veel later naar de dokter."

En dan wilde Van Robays - die een roman over Vesalius schreef, als Prins Carnaval heeft opgetreden voor een lokaal carnavalsgezelschap en met zijn vrouw tien kinderen kreeg - eigenlijk klassiek muzikant worden. Hij mocht niet van zijn ouders, dus ging hij geneeskunde studeren. Louter toevallig belandde hij op de dienst pathologie. "Voor mijn scriptie over dermatologie moest ik weefsel onder de microscoop bekijken. Ik vond het zo wondelijk. Ik ben blijven kijken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234