Woensdag 05/10/2022

Vijf tipsWetenschap

Steencirkels, grotten en fossielen: op reis in Europa met de wetenschapsredactie

null Beeld dm
Beeld dm

De torens van Eiffel en Pisa, het Colosseum en de Akropolis – die vindt u wel. Welke minder bekende wetenschapswondertjes heeft Europa nog meer? De wetenschapsredactie neemt u mee op reis.

Maarten Keulemans

1. Bevoel de steencirkel van Avebury

Noemt u eens een prehistorische steencirkel in Engeland? Alle kans dat u uitkomt op Stonehenge. Terwijl er 38 kilometer noordelijker een iets minder wereldberoemde, maar eigenlijk veel interessantere steencirkel staat: de betoverende kring stenen van Avebury.

De stenen zijn daar namelijk neergezet door een buitenaardse beschaving die volledige controle had over de zwaartekracht, bezwoer een bezoeker in volle ernst, de laatste keer dat ik er was. Het tekent de sfeer ter plaatse: omdat de stenen anders dan die van Stonehenge nog kunnen worden betast, bevoeld en beluisterd, trekt Avebury een wonderlijke stoet aanbidders, van in hogere sferen verkerende spiritualiteitszoekers tot groepen met vlaggen wapperende ‘pagans’.

In werkelijkheid werd de cirkel waarschijnlijk ergens tussen de vier- en de tweeduizend jaar voor Christus in fases gebouwd door plaatselijke steentijdboeren, als uitdrukking van gemeenschapszin en vroomheid – al kunnen we slechts gissen naar de religieuze ideeën waardoor men destijds met deze onhandelbare reuzenstenen aan de slag ging.

Anders dan bij Stonehenge kunnen de stenen in Avebury nog worden betast en bevoeld. Beeld Getty
Anders dan bij Stonehenge kunnen de stenen in Avebury nog worden betast en bevoeld.Beeld Getty

2. Tel de vingers in de grot van Gargas

De rondleiding door deze niet al te bekende Zuid-Franse grot eindigt spectaculair. Bij wat ooit de ingang van de grot was, gaan de lampen aan. En daar zijn ze: honderden handafdrukken, in allerlei posities en vormen en kleuren, 27.000 jaar geleden vereeuwigd in de ‘grot van de handen’.

Er is maar weinig wat een mens zo intiem in contact brengt met de oertijd als prehistorische handstencils, gemaakt door de hand tegen een grotwand te drukken en de omtrek ervan te vereeuwigen met kleurstof. Alsof de mensen die hier ooit leefden je dwars door de eeuwen heen aanraken, zo persoonlijk en ontroerend is de aanblik van al die handjes, dansend op de muur.

Grotten met handstencils zijn er meer, maar de grot van Gargas is om meerdere redenen bijzonder. Zo missen veel van de handen een of meerdere vingers, wat sommige archeologen deed fantaseren over ritueel afgehakte vingers. Tot men besefte dat je hetzelfde effect krijgt door eenvoudigweg vingers te krommen.

Dat maakt de handjes nóg intiemer. Is dit de eerste, aarzelende uiting van zoiets als individualisme?

27.000  jaar geleden vereeuwigde handafdrukken in alle vormen en kleuren in Gargas. Beeld Erich Lessing / Album
27.000 jaar geleden vereeuwigde handafdrukken in alle vormen en kleuren in Gargas.Beeld Erich Lessing / Album

3. Vraag om raad bij de sibille van Cumae

Dom van de priesteres, de sibille, van de Griekse kolonie op Italiaanse bodem Cumae. Toen de god Apollo haar maagdelijkheid wilde, zei ze dat ze als wederdienst dan net zoveel jaren wilde leven als er zandkorrels in haar hand pasten. Wat ze vergat erbij te zeggen, was dat ze intussen wél net zo jong wilde blijven. Met als gevolg dat de priesteres nog eeuwenlang in haar heilige grot zat, als gerimpelde, stokoude vrouw.

Prachtig verhaal van de dichter Ovidius, maar de grot waar de beroemde sibille van Cumae haar dagen sleet, bestaat echt – of althans, men neemt aan dat dit hem is. Een betoverende hoge gang, met aan het uiteinde een galmende zaal waar de sibille haar profetieën uitsprak, of waarschijnlijker, zong. Uitgehouwen in vulkanisch gesteente, onder aan de fraai over zee uitkijkende ruïnestad Cumae.

Hier kwam men in de klassieke oudheid om advies in te winnen over zaken van leven en dood; hier bracht volgens de mythologie de Trojaanse held Aeneas een bezoek voordat hij afdaalde naar de onderwereld, op zoek naar zijn vader. En eenmaal in de grot is het net of de oude sibille elk moment kan opdagen.

Een betoverende hoge gang in Cumae, uitgehouwen in vulkanisch gesteente. Beeld Getty
Een betoverende hoge gang in Cumae, uitgehouwen in vulkanisch gesteente.Beeld Getty

4. Vind een fossiel bij Møns Klint

Van het Britse Lyme Regis tot Lourinhã in Portugal: talloos zijn de plekken waar men naar fossielen kan zoeken. Het strand van Møns Klint, verstopt achter dichte bossen op het Deense eiland Møn, is beslist een van de meer bijzondere. Hier torent een kust van krijtrotsen uit boven de Baltische Zee, met onderaan een strand waar het goed zoeken is naar versteende koralen, zee-egels en belemnieten, versteende restjes inktvis.

Kunt u meteen langs bij het bijzondere, gerestaureerde hunebed uit de nieuwe steentijd dat een paar kilometer verderop staat, een grafheuvel met de schitterende naam Klekkende Høj. Alleen al om te beseffen dat wat ze in Drenthe ‘hunebedden’ noemen, slechts het schamele binnenwerk is van wat ooit imposante grafmonumenten moeten zijn geweest.

Het is goed zoeken naar versteende koralen op het strand van Møns Klint. Beeld Getty
Het is goed zoeken naar versteende koralen op het strand van Møns Klint.Beeld Getty

5. Loop over de Via Appia

Een unieke ervaring: lopen over dezelfde keienweg waarover ruim 2.000 jaar geleden Romeinse boeren en reizigers hun karren voorttrokken. In Italië kan dat op talloze plaatsen – voor een overzicht is er het boekje Via Appia van Fik Meijer of, op internet, het Nederlandse project Via Appia Revisited. Mijn persoonlijke favoriete stukje Romeinse weg ligt als een vergeten snipper tijd verstopt naast een viaduct, aan de kust tussen Rome en Napels.

De beroemde Romeinse weg Via Appia, nog in originele staat, passeert hier een reeks verwoeste gebouwen die ooit de stad Minturna vormden. Een krankzinnige belevenis om over dit originele stuk weg te lopen, langs onder meer een (gerestaureerd) amfitheater en de resten van een badhuis en diverse tempels. Fraai als alternatief voor wie Pompeii te druk of te toeristisch vindt. Haast ontroerend: de karresporen, die nog altijd zichtbaar zijn in het eeuwenoude Romeinse wegdek.

Een krankzinnige belevenis op de Via Appia, langs de verwoeste gebouwen die ooit de stad Minturna vormden. Beeld Getty
Een krankzinnige belevenis op de Via Appia, langs de verwoeste gebouwen die ooit de stad Minturna vormden.Beeld Getty

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234