Zaterdag 22/01/2022

Wetenschap

Waarom krijgen we kippenvel van mooie muziek?

Beeld ter illustratie. Beeld Thinkstock
Beeld ter illustratie.Beeld Thinkstock

Voor sommigen is het een overgang in Cello Suite No. 1 van Johann Sebastian Bach, voor anderen het refrein van een hit van Jan Smit. Waarom krijgen we kippenvel van mooie muziek?

Joris Westerveld

Eigenlijk is het krijgen van kippenvel of de rillingen vooral een cadeau van onze prehistorische voorouders. "Zij hadden een flinke bos haar op hun lichaam", zegt Hein Daanen, hoogleraar inspanningsfysiologie aan de Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit in Amsterdam. "Wanneer die overeind gingen staan, zorgde deze vacht voor een betere isolatie." Hoewel de reactie zijn oorspronkelijke doel heeft verloren, spannen de spiertjes bij onze haarzakjes zich nu nog steeds aan bij kou.

Dat is te zien als de bultjes die we kippenvel noemen. Kippenvel kan ook veroorzaakt worden door een schrikreactie. Het lichaam maakt dan het hormoon noradrenaline aan om klaar te zijn voor een vecht-of-vluchtreactie. Ook hierdoor gingen bij onze voorouders de haren overeind staan. Dit zorgde ervoor dat ze er groter en bedreigender uitzagen, wat de overlevingskansen ten goede kwam.

Maar waarom krijgen we soms ook kippenvel of rillingen bij mooie muziek, film of poëzie? Het limbisch systeem speelt een hoofdrol, zegt Daanen. Dit gebied in de hersenen is betrokken bij emoties en indirect verbonden met het sympathisch zenuwstelsel: een rij zenuwknopen naast de ruggegraat en in de buik die emoties omzet in lichamelijke reacties.

Daniel Levitin, een Amerikaanse neurowetenschapper en schrijver, denkt dat een mooi muziekfragment het lichaam kan foppen. Als je kippenvel krijgt bij de uithaal in Hello van Adele, is dat niet omdat je schrikt maar omdat het je ontroert. "Het limbisch systeem is mogelijk niet nauwkeurig genoeg afgesteld om die twee emoties te onderscheiden, waardoor de uithaal toch kippenvel veroorzaakt." De rilling die daarmee soms gepaard gaat, is een gevolg van kippenvel op de rug.

Onderzoek van de Britse hoogleraar muziekpsychologie John Sloboda wijst uit dat kippenvel lang niet de enige lichamelijke reactie is die we kunnen ervaren bij muziek. Zijn respondenten zeiden bijvoorbeeld vaker een brok in de keel te krijgen of te moeten lachen. Ook meldden ze tranen en seksuele opwinding. Veel van Sloboda’s proefpersonen waren geschoolde musici en konden precies duidelijk maken welke momenten in de muziek tot zulke reacties leiden. Dat was vaak bij tonen die op een onverwacht moment te horen waren of niet bij het begeleidende akkoord pasten. Bijvoorbeeld het moment waarop Adele het woord you van toon laat veranderen in haar wereldhit Someone like you.

Sloboda’s onderzoek ging uit van vragenlijsten waar vooral professionals op reageerden, hierdoor zijn de resultaten van zijn onderzoek wellicht niet representatief. Onderzoekers van de Universiteit van Oslo vonden een objectieve manier om emoties te registreren: het meten van de diameter van pupillen tijdens het luisteren naar muziek. Het bleek dat de pupil groter werd bij momenten in de muziek waar de proefpersonen ook rillingen voelden.

Dit gemeten effect was nog groter bij muziek die door henzelf was gekozen. Herkenning speelt dus een belangrijke rol, nummers die mensen herinneren aan bijzondere en emotionele momenten brengen eerder een reactie teweeg. Zo kan het dus dat de een kippenvel en rillingen voelt bij Jan Smits kraker Als de morgen is gekomen... terwijl de enige reactie die een ander kan opbrengen een geïrriteerd kuchje is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234