Woensdag 26/01/2022

Waggel waggel

Waggel waggel

Een Adéliepinguïn op het eiland Yalour op Antarctica. De soort is met uitsterven bedreigd. Beeld © GETTY
Een Adéliepinguïn op het eiland Yalour op Antarctica. De soort is met uitsterven bedreigd.Beeld © GETTY

Door een zwervende ijsberg 'ter grootte van Rome' zouden onlangs 150.000 pinguïns op Antarctica hebben moeten verhuizen. Het ziet er door de klimaatopwarming niet echt goed uit voor de diertjes. En dat is sneu: geen dier ter wereld vertedert zo als de pinguïn.

RIK VAN PUYMBROECK

Eén euro kostte hij, hij lag in een winkeltje bij het Vossenplein en nu staat hij in de kast. Soms mag hij eruit. Dan wind ik hem een beetje op en taptaptapt hij op de tafel. "Papa toch." Ze is 18, droomt ervan om zelf journalist te worden, maar in haar blik las ik plots de twijfel. "Is dát een journalist? Iemand die 48 is en gelukkig is met een plastieken opwindpinguïn?"

Het bericht van de noodgedwongen verhuizing van 150.000 pinguïns zorgde voor een krimp in het hart. Waar de fascinatie precies vandaan komt, is moeilijk te zeggen. Maar veel heeft zeker te maken met hoe enthousiast de betreurde Boudewijn Büch in de jaren 90 in zijn onvolprezen De wereld van Boudewijn Büch over de dieren vertelde. In de herinnering waggelde hij er op Antarctica, in Zuid-Afrika of in Nieuw-Zeeland achteraan.

Zoals alleen Büch dat kon. Zijn beentjes waren er kort genoeg voor. Hij was nog net niet zo gek als Alfred David (googel hem even, hij is de Brusselse Monsieur Pengouin die in zijn huis een paar duizend memorabilia verzamelde en in pinguïnpak de straat opkomt), maar Büchs liefde voor het diertje was aandoenlijk. Zoals de pinguïn zelf dat is.

Nog aandoenlijker is de bedreiging. Dat op Antarctica de zogeheten Adéliepinguïns in ijzingwekkend tempo uitsterven, was al bekend. Maar toen kwam dus dat bericht vorige week. Een ijsberg was losgekomen en was tot op de kust van Antarctica gedreven. Net waar zij het water induiken om voedsel te halen. Plots moesten ze dus 120 kilometer verder hun kostje gaan zoeken. Het diertje heeft last van het klimaat, dat mag duidelijk zijn.

null Beeld RV
Beeld RV

Kaap de Goede Hoop

Slechts één keer zag ik er eentje in het wild. We gaan terug naar 1995, een reis door Zuid-Afrika en plots, bij Kaap de Goede Hoop, zat hij eenzaam tussen de rotsen. Hij liet ons vlakbij komen. Sputterde niet tegen. De jongen moet ziek geweest zijn. Van waggelen was geen sprake meer. Verkeerde vis gegeten? Ergens tegenaan gezwommen? Pootje verstuikt bij het waggelen? Niks was zeker. Er was alleen zeker dat hij het niet lang meer zou redden en dat we 20 jaar later nog altijd machteloos en een beetje weemoedig zijn foto in het fotoalbum van die reis zouden bekijken. Dag vriend.

En toen viel onlangs De pinguïn lessen in de bus en dat boek ligt nu op de tafel. Tom Michell schreef het, de oorspronkelijke Engelse uitgave moést wel bij Penguin Random House in Londen verschijnen en Thomas Rap gaf het hier uit. "Dit boek is gebaseerd op bepaalde gebeurtenissen zoals de auteur zich herinnert", lees je achteraan en die gebeurtenissen zijn hilarisch.

Overlever

Ergens in de jaren 70 kreeg de Britse auteur de kans om les te geven in een school in Argentinië. In zijn eerste vakantie op het continent belandde hij in Uruguay. De laatste avond voor hij met de boot de Rio de la Plata zou oversteken, terug naar Argentinië, zag hij in de haven van Punta del Este dit: "Honderden met olie besmeurde pinguïns lagen dood op het zand, vanaf de strandpaal tot aan de zee, over een grote afstand in noordelijke richting. Dode pinguïns, bedekt met walgelijke, dikke, verstikkende olie en teer."

Een vreselijk en deprimerend tafereel, maar twee bladzijden verder wandelend, ook dit: "Eén kranige vogel leefde nog; één overlevende die omringd door de dood bleef vechten. (...) Ik bleef even staan kijken. Kon ik doorlopen en die pinguïn alleen laten met de giftige olie en de uitputtende verstikkende teer die langzaam zijn leven zou doden?"

Het is geen spoiler om nu al - we zitten pas op pagina 23 - te zeggen dat het antwoord 'neen' was.

En het is het begin van 279 bladzijden waarin Michell "met een klapwiekende vogel van een kilo of vijf" onder de arm naar zijn logeerplek van die avond trekt, hij in de bidet van de badkamer "dat beest" probeert te reinigen met boter, margarine, olijfolie, bakolie, zeep, shampoo en allesreiniger, hoe "dat beest" met zijn bek in zijn vinger bijt ("1-0 voor de vogel!") en hoe hij "dat beest" dezelfde avond nog terug in de Atlantische Oceaan wil zetten. En hoe dat gigantisch mislukt. "Nog even keek ik achterom. Daar, aan de overkant, klauterde een pinguïn de rotsen op, waarna hij mijn kant uit kwam." Diezelfde avond kreeg "dat beest" een naam en was Juan Salvador Pinguino de nieuwe vriend voor Michell.

Argentijns ei

Zo snel kan vriendschap gaan en zo snel vertedert een pinguïn. Michell moest hem meenemen langs de douane in Argentinië, dan nog een dictatuur. Dat lukte na veel zweten met de smoes dat Juan Salvador in Rio Gallagos uit het ei was gekropen en dus eigenlijk een Argentijn was.

Nadien smokkelde hij hem op zijn appartement op St. George's College en - een lang verhaal wordt kort - de pinguïn werd een huisdier.

Eerst moest hij hem nog dwingen sprot van de markt te eten (in de oceaan is geen markt, Juan Salvador herkende het niet), de hele school én de poetsvrouw raakten in de ban van Juan Salvador en om beurten kwamen ze hem sprot voederen en een bad geven.

Mensenvrienden

De pinguïn week niet meer. Het dier bleef als een getemd hondje bij zijn nieuwe mensenvrienden en bleef zelfs netjes langs de kant van het rugbyveld toekijken als er een match was. Hoe De pinguïn lessen afloopt, moet u zelf lezen. Maar dat Juan Salvador al die mensen lessen leerde, mag geweten zijn: medemenselijkheid, bescheidenheid en levensvreugde. Juan Salvador zorgde er zelfs voor dat de meest bedeesde jongen van de school helemaal ontbolsterde door z'n zwemtalent te laten zien én zo de vedette van de school werd. Nog een les van de geredde vluchteling.

Wat is dat toch? Thuis staat hij in mini onder een stolpje, hij bracht geluk tijdens examens, er is de iconische uitgeverij, hij was de held van Happy Feet en natuurlijk van La Marche de l'Empereur en er is die foto uit Genesis van Sebastião Salgado. Zit de charme in het waggelen? In de snelheid van zwemmen? In hoe ze samen lange tijden temperaturen tot -70 graden Celsius kunnen trotseren?

Of toch in het feit dat de mánnetjes de eieren uitbroeden? Geen gesnater over rollenpatronen bij hen: a man's gotta do what a man's gotta do. Het vrouwtje gaat in die tijd eten zoeken. En dat was net het drama van Antarctica: ze moesten het veel te ver gaan zoeken.

Afgelopen weekend nog een vondst gedaan. In een brocantewinkel stond plots een kartonnen reclamebord van Nordbräu Pils. Er staan twee pinguïns op, koud pilsje moet dat geweest zijn, het bord kostte 8 euro. Staat nu op de kast. En we moeten nog maar eens naar Planckendael.

Maar nu is het tijd om onze vriend van 1 euro nog eens op te winden. Want op het ritme van zijn taptaptap mag deze ode aan de pinguïns afgesloten worden door een dichter. Pablo Neruda schreef Spheniscus Magellanicus (de Latijnse naam voor de Magelhaenpinguïn) en noemde het diertje "una inocencia interrogante vestida de noche y de nieve". Een vragende onschuld, gekleed in nacht en sneeuw. En dan eindigt Neruda zo:

Penguin, static traveler, / deliberate priest of the cold, / I salute your vertical salt / and envy your plumed pride.

Tom Michell, De pinguïn lessen, Thomas Rap, 283 p., 19,90 euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234