Zaterdag 01/10/2022

Expo

Architectuurpareltjes van Horta, Le Corbusier en vele anderen in CIVA

Herenhuis (ca.1925) van meneer en mevrouw Lubin-Dambremé, van de hand van Charles Colassin. Beeld AAM
Herenhuis (ca.1925) van meneer en mevrouw Lubin-Dambremé, van de hand van Charles Colassin.Beeld AAM

Alles wat architectuur kan zijn kom je vandaag tegen in een prachtige expo in Brussel. Plannen, objecten en foto's laten zien hoe tussen 1900 en 1960 de ruimte werd ingericht en problemen werden opgelost. Of gecreëerd, want stadsinrichting liep niet altijd over rozen.

ERIC MIN

Zeggen dat CIVA en AAM een leven in de luwte leiden, is een understatement. Toch leggen beide organisaties een fraai palmares voor. Het Internationaal Centrum voor Stad, Architectuur en Landschap (CIVA) scoort met uitstekende tentoonstellingen, terwijl de Archieven voor Moderne Architectuur (AAM) een actieve uitgeefpolitiek huldigen.

Voor Architecturale schatten van art nouveau tot Expo 58 werden ongeziene topwerken uit de reserves gehaald. In een halve eeuw groeide het archief immers uit tot een van de belangrijkste in Europa. Het herbergt driehonderd collecties met werk van grote namen als Horta, Van de Velde, Hankar, Chambon, Baugniet of Braem. Materiaal genoeg om intellectualistische tentoonstellingen voor specialisten te bouwen, maar voor de vijftigste verjaardag mocht het iets meer zijn.

Het parcours is opgezet als een heuse wandeling door het moderne bouwen heen. Je vindt er dus de onvermijdelijke plannen en foto's, maar er zijn ook meubelen en zelfs futuristische kleren van onder het stof gehaald. Kersen op de taart: een origineel exemplaar van de standaardkeuken die Charlotte Perriand in 1945 ontwierp voor de Cité Radieuse van Le Corbusier en een complete Cubexkeuken (1930) van Louis-Herman De Koninck. Deze rechtstreekse voorlopers van IKEA lijken nauwelijks gedateerd.

Het ontwerp voor een stadion op de Antwerpse Linkeroever, van de hand van Henri Van de Velde. Beeld AAM
Het ontwerp voor een stadion op de Antwerpse Linkeroever, van de hand van Henri Van de Velde.Beeld AAM

Ontroerend goed

Didactische ensembles zoomen in op het patrimonium van art nouveau en art deco, op nieuwe zakelijkheid en utopie, op watertorens en winkels of op de naoorlogse ontwikkelingen tot Expo 58. Maar voor je daar aankomt, heb je kennis gemaakt met heel wat verrassende vondsten.

Het begint allemaal met architect en designer Antoine Pompe, wiens nalatenschap de aanleiding was om de AAM op te richten. Als honderdjarige pinkt hij in een fijne RTBF-reportage uit 1974 een traan weg. Zijn gegroefde kop schuddebolt traag wanneer hij naar de blokkendozen in aanbouw kijkt. Het is een ontroerend moment. Even verderop staan zijn rode klapstoeltje en de 'scriban', een schrijftafel met zitbank.

Zo is de toon van de expo gezet: prachtig uitgewerkte tekeningen scholen samen met buismeubelen en architectuurelementen die de sloop hebben overleefd, zoals een balkonleuning uit Horta's Volkshuis. Even hilarisch als monumentaal zijn de collages van Renaat Braem, met hun eigenzinnige typografie en taal. Zijn radiotoestel uit 1929 is 'een organis geheel van teknise schoonheid', en reusachtige 'woonkompleksen' dragen militante bijschriften: 'Licht houdt de dokter buiten! licht en kleur brengen vreugde in huis!' Maar ook architecten van wie je nooit eerder had gehoord krijgen een ereplaats. De foto's van Willy Kessels, Alban, Lucien Hervé en co. vormen een tentoonstelling op zich.

Toen de AAM-medewerkers onlangs het archief van bouwgigant Blaton door hun handen lieten gaan, stootten zij verbaasd op plannen van Victor Horta voor het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten en voor een onbekend project naast het Centraal Station. Een geschenk van de goden was het, want de verbitterde man vernietigde het grootste deel van zijn archief. Van zijn concurrent Henry Van de Velde dook een nooit uitgevoerd ontwerp voor een sportstadion op de Antwerpse Linkeroever op.

Ook uit andere schatten blijkt dat 'het lelijkste land ter wereld', zoals Braem België in 1968 noemde, aan veel ergernis is ontsnapt. Ooit bedacht Stanislas Jasinski een administratief centrum met drie reusachtige, kruisvormige torens vlakbij de Brusselse Beurs en de Grote Markt. Hun schaduwen zouden ongeveer het hele centrum verduisteren. Dat heette toen vooruitgang.

'Architecturale schatten van art nouveau tot Expo 58': nog tot 19 april in CIVA, Kluisstraat 55, Elsene. Dinsdag tot vrijdag van 12u tot 18u, weekend van 10u30 tot 18u. www.aam.be

Marcel-Louis Baugniet ontwierp dit salon in een stijl die vandaag de dag nog steeds modern zou zijn. Beeld AAM
Marcel-Louis Baugniet ontwierp dit salon in een stijl die vandaag de dag nog steeds modern zou zijn.Beeld AAM
Pierre Verbruggen ontwierp deze Brusselse villa in 1923. Beeld AAM
Pierre Verbruggen ontwierp deze Brusselse villa in 1923.Beeld AAM
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234