Zaterdag 02/07/2022

DM Magazine

Artis Historia her(k)leeft

null Beeld dm
Beeld dm

Nostalgici verzamel u: Artis Historia is terug. Na dik tien jaar zijn vind je de fameuze zegels, stickers en boeken opnieuw in de winkel. En die zullen vlot een glimlach op het gezicht van velen toveren.

IRIS DE FEIJTER

Wasmiddel, koffie en boter kopen, is weer tof. Want vanaf nu krijg je er gratis en voor niets Artis Historia-punten bij. Net zoals vroeger moet je die uitknippen en opsparen. Om ze vervolgens om te ruilen voor stickers die je als illustratie in een boek plakt. Behoorlijk ouderwets, als je het ons vraagt.

Maar Philip Gielkens, een ervaren mediamarketeer die Artis Historia herlanceerde, wil per se vasthouden aan het oldskool gevoel. "Toen Artis Historia in 2002 begon met boeken zonder plakplaatjes was dat de doodsteek. Twee jaar later was de uitgeverij failliet. Het doe-element is essentieel. Neem je dat weg, dan verdwijnt de magie. Keer op keer je punten tellen en meesparende familieleden zijn deel van de fun. Al laten we verzamelaars niet meer sukkelen met lijm of dubbelzijdig plakband. De nieuwe prentjes zijn zelfklevers."

De vormgeving van de nieuwe spaarzegels knipoogt duidelijk naar de oude exemplaren met het bekende logo van een opengeslagen boek. Dit alles om aan te sluiten bij het gigantische succes dat de uitgever ooit had. Tijdens de echte hoogdagen verkocht Artis Historia jaarlijks 2 miljoen boeken en brachten ze om de twee weken een nieuwe titel uit. Ze brachten een tijdje zelfs eigen speelgoed op de markt: poppen en miniatuurauto's. Omdat Gielkens' Artis Historia op een breed publiek mikt, heb je in de nieuwe versie geen 500 punten nodig voor een pakje plaatjes, maar slechts 250.

Tot in de vuilniszakken

Nagenoeg elke Belg boven de twintig kent Artis Historia en koestert er nostalgische herinneringen aan. Zo ook heroprichter Gielkens, een jonge veertiger. "Ik herinner me vooral het sparen van de zegeltjes, een echt familiegebeuren. Iedereen knipte punten voor mij. Mijn favoriete reeks is zonder twijfel 's Lands Glorie over de geschiedenis van België. De kwaliteit van de prenten, gemaakt met zevenkleurendruk, is ongeëvenaard."

De boeken bestaan al sinds 1948. Aanvankelijk maakte uitgever Artis dieren- en landenboeken, uitgever Historia was specialist in geschiedenis. In 1976 fuseerden de twee. Tussen 1948 en 2004 verschenen er meer dan 600 boeken. Volksverheffing was een van de doelstellingen. Dankzij de relatief lage prijs - de merken betaalden indirect mee - konden ook minderbedeelden mooie en informatieve boeken kopen.

Artis Historia maakte alle boeken zelf en had eigen auteurs, fotografen en illustratoren. En in het Brusselse hoofdkwartier zaten lange rijen vrouwen punten te sorteren en te tellen, prentjes te bundelen per tien in een enveloppe en adressen te typen. Door het hele land openden ze winkels en ruilcentra waar je punten kon inwisselen, informatie krijgen en boeken en speciale plakband kopen. Ook in andere winkels, zoals de Standaard Boekhandel, kon je terecht met je punten.

Artis Historia ging er prat op alle lagen van de bevolking aan te spreken. Iedereen spaarde: van afwasser tot zakenman, van Arlon tot Zeebrugge. Zelfs koningin Fabiola was een fervente verzamelaarster. Ze weigerde een voorkeursbehandeling en wilde alle prentjes eigenhandig bij elkaar sparen. Al stuurde ze wel haar adjudant om in haar plaats de punten te ruilen voor plaatjes. Maar liefst twee derde van alle Belgische gezinnen spaarde. Jaarlijks werden er 1,75 miljard punten gedrukt. Een kwart daarvan werd ingewisseld.

De populariteit was zo groot dat mensen in hun puntenqueeste de gekste dingen deden. Op een dag stapte een man met 16.000 punten van Rombouts-koffie een ruilcentrum binnen. Er waren direct fraudevermoedens. Maar het bleek een afwasser uit een populair Brussels hotel die dagelijks alle vuilnisbakken leegde en de koffiepakken eruit viste. Zelfs op straat werden soms vuilniszakken opengesneden. Anderen gooiden het op een akkoordje met de ophaaldiensten. Er ontstond zelfs een handeltje: één frank voor één punt.

Artis Historia maakte er een halszaak van dat hun zegels eeuwig geldig bleven. Het deerde hen niet dat ze daardoor soms punten binnenkregen van 40 of 50 jaar oud of van merken die niet meer bestonden. Al liep er ook wel eens wat mis. Zoals die ene keer toen hun stand op de Brusselse boekenbeurs naast een pornografie-uitgever bleek te staan die wel heel expliciete kleurenfoto's etaleerde. De politie moest eraan te pas komen om de stand te verwijderen.

Hoewel Artis Historia al meer dan tien jaar van de markt is verdwenen, zijn de echte fans het knip- en plakwerk nooit vergeten. Op sites als 2dehands, eBay en Kapaza vind je talloze zoekertjes. Meestal voor kleine prijsjes, al zijn er ook collector's items van een paar honderd euro. Ook op het Catawiki-platform troepen verzamelaars samen.

Wat is toch het geheime succesrecept van Artis Historia? "Sparen zit heel diep geworteld in het Belgische DNA. Uit statistisch onderzoek blijkt zelfs dat we de meest fervente spaarders ter wereld zijn. Een voorbeeld: jaarlijks worden er maar liefst 110 miljoen kortingsbonnetjes ingeleverd. Geen enkel land doet beter", weet Gielkens, die vroeger als marketeer in de krantenwereld verschillende succesvolle spaaracties opzette. Hij kocht de merknaam Artis Historia in 2013, maar pas nu komt de karavaan echt op gang. Bij Carrefour en Blokker vind je de eerste zegels. En op de boekenbeurs werd de eerste boekenreeks - poezen, honden en paarden - met bijhorende stickers gepresenteerd. Elk kwartaal komen er nieuwe boeken bij, natuurlijk in de educatieve Artis Historia-thema's.

Extra realiteit

In maart lanceert Artis Historia een augmented reality-app. Als je met een smartphone of tablet de boekcover of een prentje scant, begint er een filmpje te spelen over het onderwerp. Gielkens: "Via het digitale luik kunnen we extra content bieden. Daarin zijn de mogelijkheden eindeloos. Zo komen er ook computerspelletjes waarmee je extra punten kunt verdienen."

In de toekomst wil hij het puntensysteem verder uitrollen naar restaurants, banken en verzekeringen. Je zult ze ook kunnen inwisselen tegen bijvoorbeeld dierentuintickets. Gielkens wil ook zelf muziekfestivals en loopwedstrijden organiseren voor gezinnen. Begin maar alvast te knippen.

null Beeld dm
Beeld dm

"Plots dacht ik: waarom hou ik die punten niet zelf?"

Drie fanaten doen hun boekje open. Aloïs Van Gestel uit Dessel bezit grootste Artis Historia-collectie van het land.

"Zeker 5.000 Artis Historia-boeken en een miljoen ongebruikte punten: met mijn verzameling ben ik de grootste van België. Ik kreeg er zelfs een prijs voor. Ik denk dat ik een beter archief heb dan Artis Historia zelf. Ik heb alles wat je maar kan bedenken. Van alle boeken spaar ik alle drukken - soms wel meer dan twintig - en alle mogelijke covers. Verder heb ik alle punten van de alle merken van 1948 tot 2004, allemaal netjes geordend in plastic mapjes. Ik heb alle zeventien speelgoedpoppen en alle dertig autootjes in alle kleuren."

"Tot slot spaarde ik ook alle folders, posters en andere extraatjes bij elkaar zoals didactisch materiaal voor leraren. De mooiste punten zijn die van Côte d'Or uit de periode 1948 - 1957, prachtige papieren wikkels in verschillende kleuren."

"De zeldzaamste - en dus ook de duurste boeken - zijn de eerste exemplaren van Artis en Historia, uit de periode voor de fusie. Bij Historia zijn dat zes kleine boekjes over de geschiedenis van de steden. De zeldzame Artis-titels zijn onder meer de Heidi-reeks en de planten-reeks zoals orchideeën en sapplanten. Die halen prijzen van 2 à 300 euro. Voor de gewone boeken is dat maar 1 of 2 euro."

"Mijn mooiste herinneringen koester ik aan de Artis Historia-festivals waar we met het hele gezin naartoe gingen. Daar kon je van alles beleven en vooral veel punten scoren."

"Ik leerde Artis Historia kennen via school. Op het kantoor van de leraar stond een puntendoos waarin iedereen zijn zegeltjes moest doen. Daarvan werden boeken gekocht voor in de les. Tot ik op een moment dacht: 'Waarom hou ik die punten niet zelf?' Sindsdien ben ik verzamelaar."

"Dat ik zo veel punten en boeken heb, is niet omdat ik zo veel boodschappen deed. Ik kreeg veel punten van anderen. En veel van de boeken uit mijn collectie kocht ik op rommelmarkten. Mijn collectie is eigenlijk compleet, maar als ik ergens een bijzonder exemplaar zie, kan ik het niet laten. De nieuwe zegels spaar ik zeker weer. Maar eerst voor de punten zelf. Pas als ik alle zegels verzameld heb, kan ik beginnen sparen voor de boeken."

null Beeld dm
Beeld dm

"Prentjes missen was echt geen optie"

Nicolas Block uit Lokeren was als tiener jaarboekenfanatiekeling.

"December was voor mij als tiener altijd een hoogtepunt. Dan verschenen mijn favoriete Artis Historia-uitgaven: de jaarboeken. Op voorhand spaarde ik al maanden al mijn punten op voor dat ene boek. Prentjes missen uit het jaarboek was echt geen optie. Mijn spreekbeurten gingen ook steevast over het jaaroverzicht van afgelopen jaar, inclusief tijdlijn en uitvergrote zwart-witfotokopieën."

"Al op mijn twaalfde begon ik de krant te lezen. Eigenlijk uit verveling. Voor schooltijd was ik altijd eventjes bij mijn grootouders. Zij lazen dan de gazet. Omdat ik anders toch zat te niksen, begon ik ook te lezen. Zo raakte ik gebeten door de actualiteit. Vandaar ook mijn liefde voor de jaarboeken. Artis Historia was internet avant la lettre. Je kon thuis alles opzoeken, zonder ervoor naar de bibliotheek te moeten."

"Mijn Artis Historia-liefde kreeg ik mee van mijn grootmoeder. Zij had een grote collectie en ik vond het fantastisch om in haar bibliotheek te kijken. Als klein ventje speurde ik in de supermarkt naar de punten op producten. Daarna begon het grote wachten tot de koffie, boter of koekjes op waren, zodat ik de zegels kon afscheuren. Ik herinner me nog de irritante punten op de botervlootjes, die je moeilijk kon uitknippen. En ook de paniek wanneer mijn moeder een verpakking had weggesmeten zonder de punten eraf te halen. Ik mobiliseerde ook mijn tantes en beide oma's om mee te sparen."

"Alle zegels werden bewaard in een doos onder het kookfornuis. Was die vol, dan sloegen mijn moeder en ik op een woensdagnamiddag aan het tellen. In de Artis Historia-winkel in Lokeren - een walhalla voor mij - kochten we een boek en speciale plakband. En we ruilden de punten voor prentjes."

"Helemaal happy was ik dan op de terugrit. Toch gaf ik het boek direct af aan mijn oma. Zij was heel geduldig en secuur en plakte voor mij heel netjes in alle plaatsjes in. Zij kleefde voor mij ook de kartonnen Märklin-huisjes in elkaar die hoorden in het landschap van mijn modeltreintjes. Zij was fantastisch goed in dat fijne plakwerk. Maar ik gaf haar slechts een week de tijd voor de klus. Veel langer wilde ik mijn nieuwe boek niet missen. Mijn grootmoeder leeft helaas niet meer. Haar Artis Historia-collectie staat nu net als de mijne in dozen. Ik kijk er nog zelden in. Maar ik zou ze nooit wegdoen."

null Beeld dm
Beeld dm

"Overspoeld met mensen die nog punten wilden wisselen"

Vera Botti uit Hasselt werkte tien jaar voor Artis Historia.

"De jaren dat ik voor Artis Historia werkte, waren de gelukkigste van mijn leven. Ik heb op veel afdelingen gewerkt, van de klantendienst tot de winkels. Uit die periode heb ik natuurlijk alle boeken."

"Maar ook voor 1994 verzamelde ik al. Ik herinner me nog de Artis Historia-boeken die ik als kind gebruikte voor mijn spreekbeurten. En bij ons thuis stond Dieren uit alle landen - een van de eerste uitgaven - op een ereplaats in het boekenrek. Urenlang zat ik daarin te kijken. Mijn liefde voor Artis Historia gaf ik door aan mijn kinderen en nu ook aan mijn kleinkinderen. Het is een deel van onze cultuur. Ik vind het super dat het terug is. Ik weet zeker dat het een succes wordt. De Belg knipt graag."

"Twee jaar voordat Artis Historia failliet zou gaan, kwamen er nieuwe zegels. De oude zouden niet meer geldig zijn, dus wilde iedereen die nog inruilen. Ik werkte toen in de winkel in Hasselt en die werd overspoeld met mensen die ergens nog punten hadden liggen."

"Er stonden meterslange rijen. Maar we besloten om open te blijven zo lang er mensen waren. Vanuit alle hoeken van België kwamen spaarders naar Hasselt, omdat ze gehoord hadden dat wij open zouden blijven. Mijn zoon werkte toen in de brasserie naast de winkel en hij bracht de wachtenden hapjes en drankjes. Twee dagen bleven we tot half twee 's nachts open. Van alle winkels in België hebben wij toen de meeste punten binnen gehaald."

"Mijn Artis Historia-bibliotheek is op zolder, in een knus hoekje met een fauteuil. Ik zit daar nog regelmatig. Als we op citytrip gaan, lees ik als voorbereiding het Artis Historia-boek over die stad. En ik gebruik de boeken ook voor mijn job als lerares. Alles staat er zeer goed in uitgelegd en op een speelse manier."

"Ook de kookboeken gebruik ik nog heel regelmatig. Ik ben geen natuurtalent in de keuken, dus wat hulp is welkom. Erg fijn: anders dan in nieuwe kookboeken staan hierin recepten zonder zeldzame kruiden of onbegrijpelijke woorden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234