Maandag 08/08/2022

AchtergrondFinale

Belgische finalist in Koningin Elisabethwedstrijd staat voor ultieme test: een concerto op één week tijd instuderen

Met Stéphanie Huang staat een Belg in de finale van de Koningin Elisabethwedstrijd. Beeld BELGA
Met Stéphanie Huang staat een Belg in de finale van de Koningin Elisabethwedstrijd.Beeld BELGA

Vanavond volgt de ultieme test voor Stéphanie Huang, de enige Belgische in de finale van de Koningin Elisabethwedstrijd. Na amper een week studietijd moet ze een voor haar volledig nieuw concerto zo perfect mogelijk zien te brengen. ‘Je wordt zonder bandjes het zwembad in gegooid en je kan alleen maar hopen dat je het hoofd boven water houdt.’

Pieter Dumon

Stéphanie Huang maakte de voorbije weken indruk achter haar cello. De enige Belgische in de finale wordt geroemd om haar natuurlijke speelstijl en de ongedwongen manier waarop ze ook onder druk gewoon haar ding blijft doen. Maar misschien verandert dat vanavond. Want het opgelegde werk dat Huang ten berde moet brengen boezemt haar al langer angst in. Niet geheel ten onrechte. Het werd namelijk gecomponeerd door de Duitser Jörg Widmann, een man met een reputatie. Widmann is niet vies van wat show, zo blijkt. Bij een van zijn vioolconcerto’s moet de solist bijvoorbeeld rondwandelen tussen het orkest, ondertussen op zijn of haar instrument kloppend. In zijn concerto voor trompet verwerkte hij dan weer een paar waanzinnig technische passages.

Maar de reputatie van Widmann is niet het enige dat de twaalf finalisten van de Koningin Elisabethwedstrijd uit hun slaap houdt. Het reglement bepaalt ook dat ze het stuk in kwestie in amper zeven dagen moeten instuderen. Bovendien moeten ze dat zonder hulp van buitenaf doen. Zeven dagen lang worden ze ondergebracht in de muziekkapel, zonder gsm of laptop, om er pas net voor hun optreden opnieuw buiten te stappen. “Eigenlijk is dat een absurd gegeven”, vindt cellist Benjamin Glorieux, zelf oud-student aan de Muziekkapel Koningin Elisabeth. “Voor het instuderen van een nieuw stuk denk ik eerder in maanden dan in dagen. Je moet daar de tijd voor nemen. Het is zoals met een boek. Wanneer je dat voor de tweede of de derde keer leest, zal je daar ook dingen in ontdekken die je voordien niet zag.”

Glorieux maakt er ook een gewoonte van om bij het instuderen van moderne composities contact op te nemen met de componist in kwestie. “Wanneer dat kan, vind ik dat toch een meerwaarde. Onlangs had een van mijn studenten een partituur bij van Gavin Bryars, waar we toch wat vragen bij hadden. Ik heb de man daarover gemaild en hij vond het heel leuk om het met ons over dat werk te hebben. Dat soort samenwerking is er tijdens de finale van de Koningin Elisabethwedstrijd natuurlijk niet. Je wordt zonder bandjes het zwembad in gegooid en je kan alleen maar hopen dat je het hoofd boven water houdt.”

Moedertaal: muziek

Ook Thomas Vanderveken weet hoe het studeren van een muziekstuk voelt. Voor het programma Thomas speelt het hard moest hij een pianoconcerto van Edvard Grieg in de vingers krijgen. “Ik heb daar een jaar op gezweet,” vertelt hij, “om het dan uiteindelijk op een heel bescheiden niveau te kunnen spelen.” Al hoeft dat niet te betekenen dat het instuderen van een stuk in een week tijd een mission impossible is. “Het heeft ook met talent te maken. We hebben het hier over twaalf mensen wier moedertaal muziek is.”

Al blijft het instuderen van een nieuw stuk in zeven dagen ook voor de meest getalenteerde cellist een opgave. Vanderveken: “We weten allemaal dat Stefaan Degand of Jan Decleir een fantastische Hamlet neer kunnen zetten. Maar als ze amper een week krijgen om hun tekst in te studeren, zal dat ook voor hen zweten zijn. Je mag ook niet vergeten dat de wedstrijd al een hele tijd loopt. De vermoeidheid begint bij die finalisten ook stilaan te wegen.”

Net als Vanderveken wijst Jeroen Reuling, cellist en docent van onder andere Huang, op het uitzonderlijke talent van de finalisten om de moeilijkheidsgraad van het instuderen van zo’n opgelegd stuk een beetje te relativeren. “We hebben het hier over professionals. Dit zijn geen leerlingen meer.” Veel hangt volgens Reuling ook af van het stuk dat ze voor de kiezen krijgen. “Widmann mag dan al een reputatie hebben, ik ga ervan uit dat hij voor deze wedstrijd toch een speelbaar stuk heeft gecomponeerd.”

Het helpt ook dat de finalisten een volledig nieuw stuk krijgen voorgeschoteld en geen bekende partituur moeten instuderen. “Dat geeft toch wat meer vrijheid”, vindt Glorieux. “Er zijn geen voorbeelden om je aan te spiegelen.” Er is bij zo’n nieuw stuk ook een net wat ruimere foutenmarge, denkt Reuling. “Bij een bekende partituur weten zowel muzikant als publiek waar de moeilijke passages zitten. Dat zorgt voor extra druk wanneer die eraan komen. En als het fout gaat, heeft iedereen het gehoord. Bij zo’n nieuwe hedendaagse compositie is dat minder het geval. Al zal de jury het natuurlijk wel horen wanneer je in de fout gaat.”

Dat het instuderen van een stuk in een meedogenloze race tegen de klok voor enorm veel druk zorgt, daar zijn de experten het over eens. Maar is het ook een goede manier om uiteindelijk tot een laureaat te komen? “Je kan je natuurlijk afvragen of dat soort zaken nog van deze tijd is”, vindt Vanderveken. “Maar aan de andere kant is het wel een soort lakmoesproef voor talent. Maanden of misschien wel jaren studeren om daarna een concerto haast perfect te spelen, dat kunnen die finalisten allemaal. Maar onder extreme tijdsdruk presteren is toch nog een ander verhaal.”

Bovendien is zo’n oefening ook een goede voorbereiding op hun latere carrière, denkt Reuling. “Als professioneel muzikant moet je tegenwoordig ook een heel breed scala aankunnen. Van kamermuziek, over hedendaagse composities tot de grote klassiekers. En de luxe van de tijd om al die partituren onder de knie te krijgen is er, zodra je studententijd voorbij is, ook vaak niet meer.”

De finale van de Koningin Elisabethwedstrijd is te volgen op Canvas en Klara.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234