Maandag 26/09/2022
null Beeld Bob Van Mol
Beeld Bob Van Mol

column

"Bijna was ik mijnwerker geworden, mijn ware roeping"

Daan Heerma van Voss is een Nederlandse schrijver.

Daan Heerma van Voss

Debuteren kun je leren. Het is zo’n uitspraak die in de literaire wereld rondwaart zonder dat iemand weet waar ze vandaan komt of wat ze betekent. Wat mij betreft kun je debuteren helemaal niet leren, je kunt het hooguit doen. (En dan heb je geluk, of pech, en meestal iets ertussenin.) Maar hoe dóé je zoiets?

Op mijn bureau liggen drie chapbooks, ofwel pre-debuten, boekjes van mensen die in de komende jaren hun opwachting hopen te maken in de literaire wereld. Je kunt de chapbooks (fraai uitgegeven door literair productiehuis Wintertuin) misschien het beste vergelijken met testwedstrijden: oefenpartijtjes die een speler afwerkt in de hoop dat de scouts op de tribunes oog hebben voor zijn of haar kwaliteiten.

Natuurlijk moet ik denken aan mijn eerste stappen in de schrijfwereld. Ik was bovengemiddeld onwetend. Van het uitgestippelde parcours, dat van literair tijdschrift naar optreden naar uitgeverij loopt, had ik nog nooit gehoord. Achteraf maar goed ook. Vermoedelijk zou die gang me zo hebben gedemotiveerd, dat ik was afgehaakt, en toch mijnwerker was geworden, mijn ware roeping.

Het was 2009. Ik had een verhaal geschreven. Ik was er tevreden over, en mijn beste vriend ook. Ik printte het, schoof het onder de snelbinder en ben ermee naar de uitgever gefietst van mijn destijds favoriete auteur. (Atlas. Cees Nooteboom. Ja, I know.) Ik liep naar binnen, nam de lift en sprak iemand aan. ‘Ben jij een redacteur? Mag ik je een manuscript geven? Hier. Het is door mij geschreven, maar dat mag de pret niet drukken.’ Verbaasd werd het in ontvangst genomen. Drie dagen later kreeg ik een telefoontje, het verhaal bleek een roman (kwestie van woorden tellen) die ze graag zouden uitgeven.

Terugkijkend, lijkt het alsof deze scène zich in een andere eeuw afspeelde. Printen? Een snelbinder? Ergens langsgaan?!

Inmiddels heb ik als schrijver plaatsgenomen op de scoutstribune, de testwedstrijd gaat beginnen. Het eerste boekje, Hoe bijen de ruimte vullen van Jelko Arts, is een graphic novel, over de zoon van een imker. Mooie, klare tekeningen, strenge lijnen die alle ruimte laten voor een klein, nostalgisch verhaal over opgroeien.

Dan hebben we Jachtseizoen van Marjolein Takman, een vertelling over een vereenzaamde leerling en een vereenzaamde leraar, wier paden op lugubere wijze kruisen. De beste zin uit het boekje: ‘Als ik kinderen zag spelen, kon ik er alleen maar aan denken dat ze ook zouden eindigen als zwijgende mensen in een snackbar.’ De depressieve ervaring, gevat in drieëntwintig woorden.

Het derde boekje is ook geschreven door een Marjolein, wat doet vermoeden dat 66,6 procent van de schrijvers in spe op dit moment Marjolein heet, wat me dan weer nauwelijks verbaast. Marjolein Visser, met Chacun sa chance. Marjolein reisde in 2017 naar Mali, om daar met teruggekeerde vluchtelingen te praten, over de dichte deuren in Europa, over hun geknakte trots, over hoe nu verder.

Hoewel Visser de gevaren in Mali ietwat overdrijft (ik was er ook twee weken, mee met een VN-missie, en ik sliep er heerlijk) toont ze zich verder nederig: ze zal nooit kunnen invoelen hoe het is om zo’n afgewezen vluchteling te zijn. Nee, dat kan niet. Hoeft ook niet. Je kunt het hooguit proberen na te voelen, door zonder vals sentiment de levens van anderen onder woorden te brengen, precies zoals Visser doet. De mooiste passage: ‘Misschien leef je harder vlak voor je dood. Feller. Is doden een vorm van afscheid nemen van het leven.’

De testwedstrijd is afgelopen. Nee, dit is geen modeshow, er is geen winnaar. Ieder zijn kans. En voor ieder van u, lezers, mocht het spelen van zo’n wedstrijd je tegenstaan: vertrouw op je snelbinder!

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234