Donderdag 02/12/2021

PortretMikis Theodorakis

Componist Mikis Theodorakis overleden: de grootste Griekse held van de moderne tijd

Mikis Theodorakis tijdens een concert in Hamburg, 1971. Na de val van de militaire junta, in 1974, keerde hij terug uit ballingschap en was zijn muziek niet van de radio weg te krijgen. Beeld BELGAIMAGE
Mikis Theodorakis tijdens een concert in Hamburg, 1971. Na de val van de militaire junta, in 1974, keerde hij terug uit ballingschap en was zijn muziek niet van de radio weg te krijgen.Beeld BELGAIMAGE

Op 96-jarige leeftijd is in Griekenland componist Mikis Theodorakis overleden. Theodorakis zal de geschiedenis ingaan als de grootste Griek van de 20ste eeuw, een monument van het verzet tegen de dictatuur.

Mikis Theodorakis is het bekendst voor de muziek die hij schreef voor de film Zorba, met Anthony Quinn in de hoofdrol. Wereldwijd staat de melodie van Zorba symbool voor de zonovergoten Griekse cultuur. Maar in het monumentale leven van Mikis Theodorakis is Zorba, alles wel beschouwd, niet meer dan spielerei.

Met Theodorakis overlijdt een iconische figuur die het politieke, culturele en maatschappelijke leven van Griekenland decennialang beheerste. Zijn invloed op het moderne Griekenland is nauwelijks te overschatten. Na de oorlog raakten zijn naam en muziek onlosmakelijk verbonden met de verzetsstrijd tegen de militaire dictatuur.

Het mag eigenlijk een half mirakel heten dat Theodorakis 96 jaar oud geworden is. Tijdens de Griekse burgeroorlog van de jaren ’40 wordt de jonge Theodorakis als lid van het gewapende verzet gedeporteerd naar de gevangenis van het eiland Makronisos, waar hij gefolterd en meermaals levend begraven werd. De tuberculose die hij in die tijd oploopt, zou zijn gezondheid nog jarenlang teisteren.

Na de oorlogsjaren wordt de linksgezinde, marxistische Theodorakis een gigant van de Griekse cultuur. Zijn reputatie reikt tot ver buiten de landsgrenzen; zelfs The Beatles coveren hem. In 1967 grijpt het kolonelsregime evenwel de macht, en wordt zijn muziek per decreet verboden. Theodorakis belandt in een concentratiekamp ten noorden van Athene, en zal pas vrij raken na een campagne door internationale grootheden als Harry Belafonte, Dimitri Sjostakovitsj en Arthur Miller.

Theodorakis was een invloedrijke stem in het maatschappelijk debat en was ook actief in de politiek. Beeld AFP
Theodorakis was een invloedrijke stem in het maatschappelijk debat en was ook actief in de politiek.Beeld AFP

Het is de start van een jarenlange ballingschap, waarin de componist op de thee gaat bij wereldleiders en de internationale intelligentsia, van Yasser Arafat tot Pablo Neruda. Overal ter wereld vraagt hij aandacht voor het lot van de Grieken onder de dictatuur en speelt hij voor volgepakte zalen.

Theodorakis werd zo een internationale ster, ondanks een stem die hoogstens middelmatig genoemd kon worden. Met zijn golvende krullen en imponerende gestalte oversteeg de artiest Theodorakis zijn muziek. Wie hem aan het werk zag, kreeg het gevoel getuige te zijn van de revolutie van het volk, de vleesgeworden menselijke hunkering naar vrijheid.

Na de val van de militaire junta, in 1974, keert Theodorakis terug naar zijn thuisland. Tijdens een reeks concerten wordt hij onthaald als een held, zijn muziek is niet van de radio weg te krijgen.

Griekse culturele geschiedenis

Theodorakis was meer dan een briljant componist. Zijn werk verbindt de belangrijkste culturele ijkpunten van de lange Griekse culturele geschiedenis. Hij schreef tientallen opera’s gebaseerd op klassieke Griekse tragedies, terwijl zijn populaire muziek schatplichtig was aan de traditie van de Griekse rebetiko-folk.

De teksten van zijn beroemdste werken leende hij onder meer bij de grootste moderne Griekse dichters, waaronder Nobelprijswinnaars Giorgos Seferis en Oddyseas Elytis. De muziek van Theodorakis is dan weer op zijn best wanneer die gezongen werd door een kransje iconen van het Griekse lied, onder wie grande dame Maria Farantouri. De door haar gezongen Mauthausen-cyclus geldt als een van de mooiste werken ooit over de tragiek van de holocaust.

In de jaren ’80 en ’90 zou Theodorakis een actieve rol in de politiek opnemen. Hij werd parlementslid, en zetelde in de regering van Konstantinos Mitsotakis, de vader van de huidige Griekse premier. Ondanks zijn status en rijkdom werd hij zijn leven lang geassocieerd met radicaal-links en het communisme, maar zelf dacht hij daar anders over. “Ik ben geen communist of sociaal-democraat of zo. Ik ben een vrij man.”

Op vergevorderde leeftijd bleef Theodorakis een invloedrijke stem in het maatschappelijk debat, met onder meer spijkerharde kritiek aan het adres van premier Alexis Tsipras, die er niet in slaagde een dam op te werpen tegen de opgelegde Europese besparingseisen. Op zijn negentigste verjaardag werd hij nog gefêteerd met een ereconcert aan de voet van de Atheense Akropolis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234