Zaterdag 28/05/2022

AchtergrondBiografie Mark Lanegan

Dagboek uit de dodencel: Mark Lanegans zelfhaat loopt als een rode draad doorheen ‘Devil in a Coma’

Mark Lanegan in De Roma. Beeld Tine Schoemaker
Mark Lanegan in De Roma.Beeld Tine Schoemaker

Je mag dan al een meesterwerk als Bubblegum hebben gemaakt en lid zijn geweest van Queens of the Stone Age, voor Mark Lanegan is het leven geen cadeau. In het boek Devil in a Coma beschrijft de zanger hoe een coronabesmetting hem drie ellendige maanden in een ziekenhuisbed hield.

Ewoud Ceulemans

“Ik zwem nog liever naar Japan dan dit boek nog eens te schrijven”, zei Mark Lanegan (57) ruim anderhalf jaar geleden tegen Humo over zijn toen pas verschenen memoires Sing Backwards and Weep. Standvastig als hij is – hebt u hem ooit al eens versteend achter zijn microfoon zien staan? – heeft hij dat ook niet gedaan, maar nu heeft de Amerikaanse zanger wel een nieuw boek klaar. En net als Sing Backwards and Weep, waarin hij genadeloos een twintig jaar durende heroïneverslaving belicht, laat Devil in a Coma zich het best als ‘aardedonker’ en ‘vreugdeloos’ omschrijven.

Drie maanden was Lanegan, die in 2020 de straten van Los Angeles inruilde voor de heuvels van Ierland, aan het bed van een Iers ziekenhuis gekluisterd. Devil in a Coma leest dan ook niet als een biografie maar als een dagboek, een koortsdroom uit de dodencel. Want dat was hoe Lanegan zich voelde: als iemand die druk bezig was zijn laatste adem uit te blazen, ook al was ademen aartsmoeilijk geworden. Na decennia met een zelfdestructieve levensstijl vreesde hij dat covid hem de das ging omdoen.

Dat zelfdestructieve kantje lijkt een onmisbare eigenschap van de zanger. Devil in a Coma begint met Lanegan die boven aan de trap flauwvalt maar niet naar het ziekenhuis wil – tot zijn vrouw een ambulance belt. Uiteindelijk zal hij een kleine maand in coma doorbrengen, het begin van een ziekenhuisverblijf waarin hij het zichzelf moeilijk maakt. “Nog steeds op intensieve zorg, met een katheder in mijn lul, elke poging om diep adem te halen lijkt op de onaangename sensatie om met een sloophamer van twintig pond op de borst geslagen te worden”, schrijft hij over zijn toestand. Om enkele pagina’s verder te klagen over het feit dat de dokters en verplegers hem niet toestaan dat hij een sigaret rookt.

Poëzie

Tussen de weinig omfloerste omschrijvingen van zijn medische en mentale toestand (“Ik voelde mezelf wegglijden in een zwartgallige depressie, en ik stond op het punt om het gevecht ertegen te verliezen”) blikt Lanegan terug op scènes uit zijn getroebleerde jeugd, die hij in zijn vorige boek al genadeloos fileerde, en schrijft hij flarden poëzie. Niet als luchtige, esthetisch verantwoorde intermezzo’s. Integendeel, doorgaans benadrukken de gedichten, die meer weg hebben van een ijle stream of consciousness dan van zorgvuldig gecomponeerde strofes, de wanhoop die Lanegan gezelschap hield op de IZ-afdeling van het ziekenhuis.

Uiterst ontevreden / In fysieke en psychologische pijn / Hoeveel van mijn leven / Is in deze toestand verspild?”, vraagt hij zich af. “Je zou denken dat ik ondertussen geleerd heb / Hoe ik dit moet vermijden / Maar ik loop er steeds opnieuw in / Kin vooruit / Als de idioot die ik ben.”

Mark Lanegan: ‘Ik vertrouwde niemand, en niemand moest mij vertrouwen.’ Beeld BELGAIMAGE
Mark Lanegan: ‘Ik vertrouwde niemand, en niemand moest mij vertrouwen.’Beeld BELGAIMAGE

Devil in a Coma is, om het zacht uit te drukken, geen plezierig boek. De ergernis die Lanegan voelt tegenover de dokters en de verplegers en de hekel die hij heeft aan de oude mensen die hem vergezellen op intensieve zorg (“De meesten jankten en huilden voortdurend”) verbleekt bij de zelfhaat die als een rode draad door dit gitzwarte boek is gesponnen.

Oude kennissen

In sommige passages beschrijft hij zichzelf aan de hand van hoe oude kennissen hem hebben omschreven. “Lanegan is de Titanic”, in de woorden van een voormalige manager, “you’d better get off before he goes down.” Of, zoals een ex-lief het zei: “Ik wil echt van je houden, maar dat is fucking onmogelijk.”

Lanegan doet niet de minste moeite om zulke statements te ontkrachten of zichzelf in een mooier daglicht te plaatsen. “Ik vertrouwde niemand, en niemand moest mij vertrouwen”, klinkt het. “Ik sloeg me erdoor door me zo menselijk mogelijk voor te doen, maar er zat een uitzonderlijk lelijk en doortrapt beest onder dat oppervlak.”

Dat zijn de momenten van Devil in a Coma die het meest blijven hangen. Natuurlijk is het enerzijds een uniek relaas van een zieke man die bijna niets meer is dan een statistiek in de kroniek van een pandemie, maar anderzijds is het ook een inkijk in het hoofd van een getormenteerde man die in de spiegel vrijwel uitsluitend woede, frustratie en spijt ziet. “Ze zijn bijna allemaal verdwenen / Ik ben in de vijftig / Maar de meesten stierven toen ze twintigers waren / Of dertigers”, pent hij in een van zijn gedichten, zonder de namen van Nirvana-zanger Kurt Cobain of Alice in Chains-frontman Layne Staley te noemen. Het doet de lezer andermaal vaststellen wat voor mirakel het is dat Lanegan nog leeft, al lijkt hij dat zelf soms eerder als een last dan als een wonder te ervaren.

Een van de meest beklijvende passages illustreert hoe dat leven bijna zijn grootste waarde lijkt af te nemen: zijn stem. De dokters wilden een tracheotomie uitvoeren. “Ze zeiden dat het de klank van mijn stem kon veranderen, maar dat het me ook kon terugtrekken van de afgrond om me te redden.” Lanegans vrouw voorkwam dat, iets waarvoor hij haar nog altijd dankbaar is. “I would rather have been dead than have my voice fucked with in any way.”

Mark Lanegan, Devil in a Coma (146 p., € 16,95) is verschenen bij White Rabbit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234