Dinsdag 25/01/2022

AchtergrondInterieur

‘Dankzij de catalogus is een nieuwe esthetiek doorgesijpeld’: de Ikea-collectie verschijnt niet meer op papier

Een Ikea-catalogus uit 2016. Beeld ANP
Een Ikea-catalogus uit 2016.Beeld ANP

Gooi uw huidige Ikea-catalogus nog niet bij het oud papier, misschien wordt hij in de toekomst een heus collector’s item. Ikea stopt met zijn iconische papieren catalogus.

Jonas Mortier

Ikea gaf de catalogus net geen zeventig jaar lang uit. Ikea-oprichter Ingvar Kamprad zette in 1951 de eerste versie ineen, die was beperkt tot 68 pagina’s en werd enkel in het zuiden van Zweden verspreid. Op de cover stond de MK wing chair, intussen een iconisch Ikea-meubel. Sindsdien keken steeds meer Ikea-liefhebbers elk jaar reikhalzend uit naar de nieuwe meubelcatalogus.

Van uitkijken is er voortaan geen sprake meer, nu Ikea besliste een punt achter de papieren catalogus te zetten. Steeds minder mensen lezen hem, aldus het bedrijf. Het gedrag van consumenten en hoe ze met media omgaan is gewijzigd. Ook Ikea is digitaler geworden. Vandaar de “emotionele maar rationele” beslissing om de catalogus niet langer op papier uit te brengen.

“Tja. Het is enorm duur om zo’n catalogus te maken en verspreiden”, zegt cultuursocioloog Pascal Gielen (UA). “Ecologisch is het een ramp. Maar ik denk inderdaad dat de voornaamste reden is dat vandaag mensen eerder geneigd zijn om er eens op het net door te surfen.”

Een Ikea-catalogus uit 1973. Beeld Ikea
Een Ikea-catalogus uit 1973.Beeld Ikea

De catalogus was de voorbije jaren een van de factoren die Ikea mee tot het succes van vandaag maakt en er mee voor zorgde dat mensen die Billy-kast ook echt wilden. “Mensen hebben graag een tastbaar iets waarin producten worden aangeprezen”, zegt Gielen. “Dat geeft een gevoel van kwaliteit. Hoe mooier een boek is uitgegeven, hoe meer dat afstraalt op de kwaliteit van de producten. Daarnaast was zo’n catalogus een manier van klantenbinding. Hij ligt namelijk bij mensen thuis op de keukentafel of in het salon, iedereen bladert er eens in en zo bouwen de verschillende familieleden een gedeeld cultureel referentiekader op wat betreft stijl en vormgeving. Aan de hand van zo’n catalogus wordt smaak verbreid. Het stelt mensen in staat om een smaak te delen.”

Standaardsmaak

Dat de smaak wijdverbreid is, staat vast. In 2016 werden er 200 miljoen exemplaren van verdeeld – meer dan de Bijbel klonk het toen –, in 69 verschillende versies, 32 talen en meer dan 50 landen. Nog wat cijfers: zo’n 25 procent van de keukens in Belgische huizen komt van Ikea. En zo’n 10 procent van de kinderen in Europa zou in een Ikea-bed verwekt zijn.

Gielen: “Mijn kinderen ook. Ik pleit schuldig. (lacht) Maar het klopt dat het wereldwijd een soort standaardsmaak is geworden. Of je nu in China of in Gent naar de Ikea gaat, je ziet er dezelfde producten. Zoals Ford standaardauto’s maakte, is eigenlijk ook het meubilair van Ikea een standaardwaarde geworden. Dat functionele, less is more, zonder tierlantijntjes, was nog helemaal niet de stijl van bijvoorbeeld mijn moeder. Zij zwoer nog bij het typisch Vlaamse interieur van vroeger: alles in hout, donker, robuust. Maar mede dankzij de catalogus is een nieuwe esthetiek, met meer licht en lucht en eclectischer, in zoveel huiskamers doorgesijpeld.”

Historische bron

Wat ook nog gold voor de iets oudere generaties: vroeger kocht je een volledige uitzet – zetels, kasten, tafels – in een en dezelfde stijl. Ikea heeft dat in zekere zin doorbroken. Bij Ikea heb je het gevoel dat je je eigen hoogstpersoonlijke interieur kan samenstellen. Het zijn dan wel standaardmeubelen, maar je kan er je eigen combinaties mee maken, je kan zelf bricoleren. En dat samenstellen begint al met de catalogus in de hand.”

Nu de catalogus verdwijnt, volgt er voor de bestaande exemplaren misschien een nieuw leven als verzamelobject. “Er zullen zeker mensen zijn die de oude catalogi gaan verzamelen”, lacht Gielen. “Het is alleszins een interessante historische bron voor cultuursociologen en interieurwetenschappers om in de archieven te houden. Je kan er de opkomende individualisering in zien. Hoe men meer en meer individueel een identiteit probeert op te bouwen, vanuit het gevoel dat je authentiek moet zijn. Plus het belang dat er op een bepaald moment werd gehecht aan functionaliteit. Dat zijn allemaal zaken die je uit zo’n catalogus kunt halen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234