Vrijdag 12/08/2022

ExpoVincent Geyskens

De terugkeer van Vincent Geyskens: seks, geweld en de lust van het kijken

Het schilderij 'I conformisti’ (2020) van Geyskens. Beeld Vincent Geyskens
Het schilderij 'I conformisti’ (2020) van Geyskens.Beeld Vincent Geyskens

Met een tentoonstelling in Museum M in Leuven nestelt Vincent Geyskens zich opnieuw in de voorste gelederen van de Belgische schildersgilde. Dat is goed nieuws voor de kunst. ‘Om iets te kunnen maken, moet ik eerst iets vernietigen.’

Danny Ilegems

Twintig jaar geleden was Vincent Geyskens (49) een van de grote beloften van de Belgische schilderkunst. Op Trouble Spot Painting (1999), de legendarisch geworden momentopname van Luc Tuymans en Narcisse Tordoir, hing zijn zelfportret-als-jonge-deconstructivist.

Tien jaar geleden stond Geyskens met een grote tentoonstelling in het SMAK. De belofte was ingelost. De hemelbestormer was gearriveerd in de hemel.

Toen verdween hij van de radar. Hij verhuisde van Brussel naar de rand, ging twee dagen per week lesgeven aan het KASK in Gent en trok zich de andere dagen terug in een beschutte werkplaats: zijn atelier.

Maar nu is het weer showtime. In Museum M hangen honderd werken, die Geyskens samen met M-curator Eva Wittocx heeft geselecteerd. Het overgrote deel daarvan komt uit zijn productie van de jongste tien jaar. Grote, rauwe, bijna abstracte doeken – Francis Bacon zonder figuren. Beschilderde kaders. Magistrale collages. Maar ook kleine stillevens. En de krassen op papier die hij ‘tekeningen naar waarneming’ noemt.

Vroeger ging zijn werk over beeldvervuiling, over verleiding en misleiding, over pornografie, geweld en politiek. Nu is het werk zelf sexy en gewelddadig.

Kaderreeksen

Eerst moeten we het over zijn ‘kaderreeksen’ hebben, want die vormen de rode draad doorheen de expo. Al bijna vijftien jaar schildert Geyskens op kaders die doorgaans in reeksen van drie tot acht naast elkaar hangen. Denk aan de metalen wissellijsten die je vaak in de buurt van nachtwinkels, bushaltes en openbare toiletten aantreft, met reclameposters die om de zoveel tijd worden vervangen. Geyskens bewerkt, bekliedert en bekrast die lijsten met verf en met de spuitbus. Sommige vlakken vult hij in, sommige frames laat hij leeg. Gaandeweg zijn de kaderreeksen belangrijker geworden binnen zijn oeuvre. Je zou ze verplaatsbare graffiti kunnen noemen.

“Eigenlijk zijn ze mijn ultieme poging om uit de beknelling van het schilderij te breken”, zegt Geyskens. “Om van het schilderij een gebeuren te maken dat groter is dan gewoon maar een beeld. De klassieke hiërarchie binnen het schilderij – figuur en contouren, voorgrond en achtergrond, al die dingen – valt weg. De ‘voorstelling’ wordt buitengesjot. Het kader zelf wordt de drager van het schilderij. Binnen het kader is er in veel gevallen alleen maar leegte. (lacht) Daar gaat het idee van het schilderij als venster op de wereld.”

Vincent Geyskens :
Vincent Geyskens : "In mijn kaderreeksen en collages ga ik de beelden van deze tijd agressief te lijf."Beeld RV

Kijken we vervolgens naar de collages, een techniek waarin Geyskens een bijna adembenemend meesterschap heeft bereikt. Schaar en mes zijn voor hem minstens even belangrijke werkinstrumenten als kwast en penseel. “Om iets te kunnen maken, moet ik eerst iets vernietigen”, lacht hij. “Ik creëer bij de gratie van de afbraak. Daarom ligt de collage mij zo goed.”

De ruimte is indrukwekkend en een beetje unheimlich. De collages bevinden zich in vlakken die zijn uitgespaard in grote, grijze wanden van gyproc.

“Welkom in de Seneca-zaal”, zegt Geyskens. “Alle collages die hier hangen verwijzen naar de grote stoïcijnse filosoof. Seneca werd destijds door de moeders van Nero en Caligula, toekomstige Romeinse keizers, ingehuurd om hun totaal geschifte kinderen de waarde van matigheid, gelijkmoedigheid en zelfbeheersing bij te brengen. Wat uiteraard feestelijk mislukte. De paranoïde Nero verdacht Seneca ervan een complot tegen zijn persoon te smeden en verplichtte hem om zelfmoord te plegen. Ook dat mislukte. Seneca sneed zijn polsen door, maar hij was toen al zo oud en mager dat zijn bloed nauwelijks nog stroomde. Enfin, ze hebben de man in een warm bad gezet om zijn bloedsomloop op gang te krijgen en voor de zekerheid ook een inkeping gemaakt in zijn knieholtes. Op nagenoeg alle collages in deze ruimte zul je een fragment van een afvoerputje terugvinden: de afvoer waarlangs het bloed van Seneca wegstroomde.”

Kopjes en spullen

Compleet nieuw en behoorlijk verrassend zijn de stillevens die in Leuven voor het eerst worden getoond. Op het oog vrij sobere taferelen van kopjes en spullen, naast elkaar geschikt op een vlak. Impressionisme op de wijze van Geyskens. Uitgebeend, afgekloven, vervaagd. Maar hoe spannend zijn die toetsen, en hoe sexy is die verf. Morandi op xtc.

Geyskens: “De stillevens zijn bijna de antipode van de kaders. Op een dag heb ik me afgevraagd of ik nog kon terugkeren naar het min of meer figuratieve beeld, zonder dat ik dat zelf zou ervaren als een terugval, als nostalgie. Ik heb wat potjes geschikt op een tafel, ik heb er een lamp op gezet, ik ben achter mijn ezel gekropen, en dit is er uitgekomen. Eigenlijk gaat het hier niet over wat er wordt afgebeeld, maar over het kijken zelf. Over wat er allemaal gebeurt als je kijkt. Als je mij vraagt wat het is, dan zeg ik: een aantal aan elkaar geklonterde kijksessies.”

Is hij de afgelopen jaren zelf een stoïcijn geworden die zijn rug heeft gekeerd naar de wereld, gaat wandelen in het Zoniënwoud en zich deeltijds verliest in het kijken naar potjes? “Helemaal niet. Ik denk dat mijn stillevens zich even kritisch verhouden tot de wereld en tot de tijd als mijn ander werk. Dit is wat je ziet als je lang genoeg kijkt. Dit is wat je níét meer ziet door het spektakel en de overbelichting in de digitale wereld van vandaag. In mijn kaderreeksen en collages ga ik de beelden van deze tijd agressief te lijf. Ik maak ze letterlijk kapot. In de stillevens keer ik mij ervan af en kijk ik naar wat er voor mijn neus staat. Het zijn twee totaal verschillende reacties, maar ik vind ze allebei even radicaal.”

Vincent Geyskens, tot 5 september in Museum M in Leuven. www.mleuven.be

'King Fook'. Beeld Vincent Geyskens
'King Fook'.Beeld Vincent Geyskens
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234