Dinsdag 04/10/2022

BoekeninterviewDominique De Groen

Dichteres Dominique De Groen: ‘Volgens mij gaan we nieuwe manieren van intimiteit ontdekken tussen ­levende wezens’

Dominique De Groen: ‘Volgens mij gaan we nieuwe manieren van intimiteit ontdekken tussen ­levende wezens, zowel menselijke als niet-menselijke.’  Beeld Thomas Sweertvaegher
Dominique De Groen: ‘Volgens mij gaan we nieuwe manieren van intimiteit ontdekken tussen ­levende wezens, zowel menselijke als niet-menselijke.’Beeld Thomas Sweertvaegher

Dominique De Groen schrijft poëzie over een wereld waarin alles sneller en beter moet. In een tijd waar data en algoritmes de mens dreigen over te nemen, gaat zij op zoek naar schoonheid en verbinding. ‘Ik denk dat er nieuwe levensvormen kunnen floreren in de puinhopen die we gemaakt hebben.’

Julie Cafmeyer

In haar vorige bundels Shop Girl, Sticky Drama en Offerlam schrijft Dominique De Groen woest en teder over een laatkapitalistische wereld in verval, waar ‘eilanden in elkaar leegbloeden, sluimerende bacteriën ontwaken en radioactieve planten vruchten dragen.’ En nu is er Slangen, haar laatste bundel waarin een slang oude werelden van zich afwerpt als dode huiden.

“Ik ben gefascineerd door onze consumptiemaatschappij”, vertelt ze. “Aan de ene kant ­lever ik daar kritiek op, aan de andere kant maak ik natuurlijk deel uit van die wereld. Ik wil niets op een zwart-witte manier afkraken. Zelfs in de lelijkste of meest toxische omgeving is er hoop. Ik probeer op zoek te gaan naar vormen van schoonheid of vriendschap die kunnen ontstaan binnen de ruïnes. Misschien hebben we daar niet altijd genoeg oog voor. Ik denk dat er nieuwe levensvormen kunnen floreren in de puinhopen die we hebben gemaakt.”

Denkt u dat er in die ruïnes ook nieuwe soorten relaties kunnen ontstaan?

“Dat denk ik wel. We hebben onszelf lang gezien als iets wat volledig losstaat van de natuur. De natuur was een gezichtsloze massa waar we ons van konden onderscheiden. Door de geschiedenis heen beschouwden we bepaalde mensen wel als deel van die natuur, zoals gekoloniseerde volkeren of vrouwen. Uiteindelijk maakten alleen witte mannen van hogere klassen geschiedenis. Nu zitten we in een periode van tumult, waarin alles op de helling komt te staan. We zien nu ook meer in dat alle levensvormen met elkaar verweven zijn. Als één deel van een ecosysteem instort, dan creëert dat een kettingreactie waar iedereen gevolgen van ondervindt. Volgens mij zal dat besef leiden tot nieuwe manieren van intimiteit tussen levende wezens, zowel menselijke als niet-menselijke.”

Dat klinkt hoopvol. En toch beschrijft u in uw gedichten ook een angstaanjagende controlemaatschappij. Een universum vol data en algoritmes, waarin we als mens tot een profiel worden gereduceerd.

“Dat is een akelige evolutie. Door sociale media maak je jezelf de hele tijd tot een beeld. Niet dat ik paranoïde ben en denk dat er overal camera’s hangen, maar alles wat je online doet laat sporen na. Niets is onzichtbaar. Grote bedrijven vergaren kennis over je diepste geheimen, via anonieme processen die je data verzamelen. En toch zullen we als mensen altijd behoefte blijven hebben aan echte connectie. Dat we sociale wezens zijn, zit diep.”

U hebt een fascinatie voor de popcultuur: sterren gehuld in diamanten, vrouwen die lipgloss dragen of botox laten inspuiten. U werkt ook aan een roman over Britney Spears.

“Het idee van de it-girl, de vreugde waarmee mensen op die val anticiperen, dat is fascinerend en tragisch tegelijk. Neem bijvoorbeeld de documentaire over Britney Spears. Daarin hoor je spijt: ‘Hoe we haar behandelden, is niet oké. Nu zijn we zoveel slimmer.’ Maar kijk om je heen, hetzelfde gebeurt de hele tijd opnieuw. Is dat leedvermaak? Misogynie? Genieten mensen ervan om een vrouw te zien falen?”

‘‘Slangen’ is een superpersoonlijke bundel, geschreven tijdens een moeilijke en duistere periode.’ Beeld Thomas Sweertvaegher
‘‘Slangen’ is een superpersoonlijke bundel, geschreven tijdens een moeilijke en duistere periode.’Beeld Thomas Sweertvaegher

Misschien dragen meisjes tussen de 12 en 25 nog belofte in zich, maar moeten ze daarna hoe dan ook vallen omdat ze oud worden?

“Ja, ze worden oud. Hoe durven ze! (lacht) Wie weet externaliseren we onze eigen angst om ouder te worden op iemand anders. Het is alleszins een mengeling van bizarre dingen die spelen op een onbewust niveau. Het heeft iets enorm duisters. Een cyclus waar nooit een einde aan komt.”

Omdat elk jong meisje op een dag oud wordt?

“En iemand die beroemd is, wordt oud voor de hele wereld. Je kunt het niet juist doen. Damned if you do, damned if you don’t. Als je je haar verft, make-up draagt en botox laat inspuiten, klamp je je vast aan je jeugd. Als je niets doet, laat je jezelf verloederen. Altijd is er kritiek. Een lichaam wordt ouder, daar komt niemand onderuit. Maar om dat als vrouw te navigeren is bijna traumatiserend, puur vanwege die verwachtingen van buitenaf.”

Een slang kan werelden van zich afwerpen als dode huiden. Wat hebt u dankzij deze bundel van u kunnen afwerpen?

Slangen is een superpersoonlijke bundel, geschreven tijdens een moeilijke en duistere periode. Eerst zag ik de slang als iets negatiefs, een symbool van verraad, gevaar en onbetrouwbaarheid. Gaandeweg onderging het motief van de slang een metamorfose en ging het meer over wedergeboorte, een oude versie van jezelf loslaten, op weg naar iets nieuws. Misschien had ik ook wel last van een quarterlifecrisis. (lacht) Ik besefte zeker dat ik bepaalde strategieën die ik in mijn leven hanteerde, moest loslaten, omdat ze schadelijk werden.”

Hoe beschermt u zich in uw persoonlijke leven tegen wat schadelijk is?

“Ik ben een witte vrouw uit de middenklasse, dus ergens heb ik het goed getroffen. Er zijn vrouwen die meer te lijden hebben door intersekse, klasse en kleur. Maar toch zijn veel zaken voor elke vrouw herkenbaar. Wat je soms online leest! Dan zie je een foto van een of andere beroemdheid die wordt geshamed omdat ze dik is, terwijl ze supermager blijkt te zijn.

“Lees zulke opmerkingen elke dag en het heeft gegarandeerd een impact op je zelfbeeld en mentale gezondheid. Je krijgt een vertekend beeld van jezelf en gaat rare verwachtingen opleggen aan je lichaam. Elke dag is daarin een strijd, een zoektocht. Je moet dat proberen te counteren.”

Hoe doet u dat?

“Ik probeer dankbaar te zijn voor mijn lichaam. Het draagt me al dertig jaar zonder al te veel ongelukken en problemen. Het doet wat het moet doen. Het brengt me waar ik moet zijn. Het stelt me in staat om dingen te voelen of ervaren. En dus wil ik het ook niet onderwerpen aan een bepaalde standaard. ‘Zo moet het eruit zien, anders ga ik het haten.’

“Ja, er is een dominante tendens om je ­lichaam jong te houden en te optimaliseren. Hoeveel marketing is er niet gericht op het perfecte, jonge vrouwelijke lichaam? Die reclame is er volgens mij om onze verbeelding te doden.”

null Beeld rv
Beeld rv

Terwijl we juist onze verbeelding nodig ­hebben?

“Beeld je jezelf even in los van het consumptieverhaal. Dienen we alleen om waarde te genereren, om dingen te kopen? Of zijn we als persoon tot zoveel meer in staat? Solidariteit is daarin belangrijk. Vriendinnen zullen je bijvoorbeeld niet beoordelen op hoe slank je bent, of je rimpels hebt of een uitgroei. We kunnen ons andere vormen van vrouw-zijn inbeelden. Wat zijn nieuwe manieren om je met je lichaam tot de wereld te verhouden, los van de mannelijke blik? Welke beelden vallen buiten de lijntjes? Wat kan vrouw-zijn betekenen als je die gestandaardiseerde vormen loslaat? Kunst kan helpen bij die verbeelding, omdat het je met een andere blik naar de wereld doet kijken. En als dat uiteindelijk lukt, is het magisch.”

Dominique De Groen, Slangen, het balanseer, 40 p., 19,50 euro

Lees hieronder een gedicht van Dominique De Groen.

Slangen in de holle oogkassen van de winkelstraat

slangen in de mummie van de Natuur

slangen in de Billboard Hot 100

slangen in de sarcofaag van het heden

slangen in de digitale winkelmand

slangen in de waterkoelers, slangen in de cocktails

slangen op de hoogste niveaus

slangen in de Deep State

slangen in de periferie, slangen in het extreme centrum

slangen in de mijnen, de stuwmeren, de plantages, de eroderende bodem

slangen onder de permafrost

slangen van vloeibaar kristal

slangen onder transparant oppervlak

slangen in de data

slangen in de snake emoji’s

slangen in je brein, slangen in je hart, je maag een wemelende slangenput

CEO in middernachtblauw maatpak geweven uit miljoenen minuscule slangen

de aarde een kluwen van slangen, blauwe adders groene mamba’s

kronkelend in een kil universum

de sterren bedekt onder de schubben van triljarden zwarte rattenslangen

ja hier komen de eenzame nachten, de donkere tijd van de winterzonnewende wanneer kwade

krachten werkzaam zijn, duistere kopieën van onszelf onze levens infiltreren, boosaardige

dubbelgangers onze celebrity-heiligen van binnenuit uithollen en, langzaam, komen te vervangen

de lange duistere nachten van angstzweet, koude vloeibare slangen uit de poriën van het

universum, sissend, krioelend

koningsslangen, woestijnslangen, waterslangen, draadwormslangen, woelslangen, koraalslangen,

pijpslangen, adders, reuzeslangen, schildstaartslangen, regenboogslangen die ondergronds leven,

stilettoslangen, gladde slangen veruit de grootste familie van slangen, wrattenslangen, gifslangen,

dode slangen, wurgslangen, ringslangen, uitgestorven slangen, rottende of versteende slangen,

ratelslangen, zeeslangen, 13 meter lange prehistorische slang in El Cerrejón-steenkoolmijn,

toornslangen, vervellende slangen, grasslangen, tentakelslangen, lieve slangen, snoezige slangen,

boze slangen, de slang uit Megaconda, de slang uit Mega Python vs. Gatoroid, de slang uit Curse

II: The Bite, eenzame bange slangen die hunkeren naar liefde, slangen immuun voor de tijd, een

slang een icoon geruïneerd door roem, een slang bekleed met edelstenen, de curve van de

NASDAQ-100 komt tot leven is een slang, de lineaire pijl van de vooruitgang kronkelt is een slang,

kijk haar woorden wikkelen zich om je organen knijpen ze leeg zijn slangen, een verraderlijk en

inhalig serpent, een slang die haar eigen staart niet inslikt maar uitkotst, this smol snek will give u

the courage to keep going

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234