Donderdag 07/07/2022

AchtergrondMuziek

Diefstal of invloed? ‘Alle muzikanten worden beïnvloed’

Dua Lipa. Beeld Getty Images for Permanent Press
Dua Lipa.Beeld Getty Images for Permanent Press

Twee supersterren worden aangeklaagd voor plagiaat: Ed Sheeran zou voor ‘Shape of You’ gepikt hebben bij andere muzikanten, en Dua Lipa’s ‘Levitating’ lijkt verdacht veel op een nummer van een Amerikaanse reggaeband. Terecht of het einde van de creativiteit?

Lotte Beckers

“Diefstal of invloed?”, zo vraagt de Amerikaanse muzikant Rick Beato zich af op zijn populair YouTube-kanaal waar hij muziek fileert. Want inderdaad: als Beato het refrein van Lipa’s monsterhit ‘Levitating’ (2020) tegelijk afspeelt met ‘Live Your Life’, een nummer uit 2017 van de relatief onbekende reaggeaband Artikal Sound System, dan hoor je eigenlijk geen verschil. Een rechtbank in Los Angeles moet dat nu uitklaren. Maar, zegt Beato: “Mocht ik geconsulteerd worden als musicoloog, ik zou toch besluiten dat de twee nummers erg op elkaar lijken.”

Hangt er ook aan, en bovendien niet voor de eerste keer: Ed Sheeran, die zich vorige week voor de rechter moest verdedigen in een plagiaatzaak die al aansleept sinds 2018. De klacht komt van twee muzikanten die beweren dat hij ‘Shape of You’, ook al zo’n wereldhit, deels gekopieerd heeft van hun nummer ‘Oh Why’.

“Mijnheer Sheeran is een ekster”, stelde de advocaat van de twee muzikanten. “Hij leent ideeën van anderen. Soms geeft hij dat toe, soms niet. Het hangt er maar van af van wie de klacht komt.” Een weinig subtiele verwijzing naar een deal die Sheeran sloot met de componisten van TLC’s ‘No Scrubs’, die ook hun eigen werk herkenden in ‘Shape of You’.

Sheeran kreeg vorig jaar op sociale media ook al het verwijt dat zijn single ‘Bad Habits’ al te zeer lijkt op ‘After Hours’ van The Weeknd. Die zou op zijn beurt dan weer te gretig geleend hebben van Bronski Beats ‘Small Town Boy’ en ‘Can’t Get You Out of My Head’ van Kylie Minogue. Om maar te zeggen: klachten over plagiaat zijn schering en inslag. Van Coldplay over Katy Perry tot Lana Del Rey, ze kregen er de laatste jaren allemaal mee te maken.

Dat is nu eenmaal de hedendaagse popmuziek, zegt advocaat Didier Deneuter, expert in muziek- en intellectuele rechten. “Plagiaat is van alle tijden, maar het is wel zo dat er in de popmuziek exponentieel veel rechtszaken worden ingeleid. De meeste nummers zijn qua compositie namelijk heel eenduidig en eenvoudig.” Het is daarom niet verwonderlijk dat ze soms erg op elkaar lijken, stelt Deneuter. “En als een stijl of geluid heel succesvol blijft, dan kan je er zeker van zijn dat er veel nummers volgen die er iets van weg hebben. Dat is niet alleen in de muziekwereld zo.”

Ed Sheeran. Beeld Photo News
Ed Sheeran.Beeld Photo News

De beoordeling over plagiaat in een muziekstuk is over het algemeen een vrij technische kwestie: onder meer musicologen beoordelen de gecontesteerde stukken volgens ritme, harmonie en melodie. Wordt plagiaat vastgesteld, dan gaat het doorgaans niet over vijf gelijkaardige maten of twintig dezelfde noten, maar over een wezenlijke overname.

“Essentieel is: komen de overgenomen elementen in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming?”, stelt Deneuter. “Er bestaan zoveel nummers met een banaal progressief of degressief akkoordenschema. Dat behoort dus tot het publiek domein.”

Niet toevallig vermeldt Artikal Sound System in de klacht dat Lipa en haar schrijversteam “toegang hadden” tot hun nummer ‘Live Your Life’, al wordt niet gespecifieerd hoe. Het kan namelijk helpen als ze kunnen bewijzen dat het niet om toeval gaat, maar dat iemand hun nummer kende.

Het bekendste en meest controversiële juridische conflict is de zaak die erfgenamen van Marvin Gaye aanspanden tegen Robin Thicke en Pharrell Williams. Ze vonden dat ‘Blurred Lines’ wel erg veel weg had van ‘Got To Give It Up’ en kregen daarover in 2018 definitief gelijk. Deneuter: “Dat verdict kwam voor de sector als een donderslag bij heldere hemel. Die nummers lijken weliswaar op elkaar, maar qua compositie zijn ze totaal verschillend.” Maar volgens de rechtbank volstonden gelijkaardige stijl en sfeer ook om te spreken over plagiaat.

Deneuter: “Die zeer brede interpretatie van auteursrecht zorgde voor heel wat rechtsonzekerheid. Opeens was het riskant om je als muzikant door collega’s te laten inspireren, of zou iemand een bepaalde sound kunnen monopoliseren.” Gevreesd werd dat die uitspraak de deur openzette voor een lawine aan klachten.

Na het vonnis reageerde een tweehonderdtal muzikanten dan ook in een open brief. “We maken ons zorgen over de nadelige gevolgen op de creativiteit van muzikanten en de muzieksector in het algemeen”, aldus onder meer de leden van Linkin Park en Weezer, en soloartiesten als Jennifer Hudson. Een terechte bezorgdheid, vindt Deneuter: “Alle muzikanten worden bewust of onbewust beïnvloed, maar dat staat een eigen creatie niet in de weg.”

Inmiddels lijkt het stof wat te zijn gaan liggen, dankzij een rechterlijk oordeel met precedentswaarde uit 2020: Led Zeppelin kreeg gelijk in een conflict met de band Spirit over ‘Stairway to Heaven’, in een vonnis dat samen te vatten valt als: ‘Ja, de intro’s lijken op elkaar, maar een gelijkaardige stijl, timbre en instrumentarium volstaan niet.’ “Op basis van die uitspraak ben ik er nog niet zo zeker van dat de zaak tegen Dua Lipa standhoudt”, zegt Deneuter.

Die wijst er trouwens op dat in Europa de meeste zaken in der minne worden geregeld, en dat een vonnis als in de zaak Thicke en Williams hier zeer onwaarschijnlijk is. “Onze rechtspraak neigt naar die zoals bij Led Zeppelin: stijl of look-and-feel zijn hier geen relevante elementen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234