Dinsdag 04/10/2022

VooruitblikTheater

Een oerkreet van verlies: ‘ONE SONG’ belooft een bommetje te worden op het Festival d’Avignon

Miet Warlop op een repetitie van 'ONE SONG'. Beeld Thomas Sweertvaegher
Miet Warlop op een repetitie van 'ONE SONG'.Beeld Thomas Sweertvaegher

België is dit jaar goed vertegenwoordigd op het beroemde Festival d’Avignon, met drie werken die er in première gaan. Eerste aan de beurt is Miet Warlop met ONE SONG, een performance waarin ze terugkijkt op twintig jaar artistieke praktijk, met op het podium onder meer moeder en zoon Karin en Wietse Tanghe. ‘Ik weet perfect wat mensen van me verwachten, maar ik wil geen sjabloon zijn.’

Evelyne Coussens

We spreken Miet Warlop één week voor het vertrek naar Avignon, tijdens een van de laatste repetitiedagen in Gent. Het was NTGent-voorman Milo Rau die haar vroeg om het volgende hoofdstuk te maken in zijn theatercyclus Histoire(s) du théâtre. Na Faustin Linyekula, Angélica Liddell en Rau zelf komt Warlop (44) nu met haar eigen antwoord op de vraag ‘Wat is jouw geschiedenis als theatermaker?’.

Afgaand op het dreunende muziekgeweld dat de Gentse Minnemeers op zijn grondvesten doet daveren, is dat antwoord voor Warlop een oerkreet, zo eentje waarmee het eigen bestaan op de kaart wordt gezet. In ONE SONG - Histoire(s) du théâtre putten twaalf performers en muzikanten zich een uur lang uit in de herhaling van één anthem, terwijl een meedogenloze metronoom het tempo opdrijft.

Performer Wietse Tanghe rent voor zijn leven op een steeds versnellende loopband, zingt en pingpongt tegelijk. Drummer Melvin Slabbinck loopt zich in het zweet tussen de verschillende delen van zijn drumstel, die her en der over de bühne verspreid staan. Toetsenist Willem Lenaerts ziet zijn keyboards bevestigd boven aan een klimrek, net buiten zijn bereik - hij moet op een springplank stuiteren om de toetsen te kunnen aanslaan.

Wietse Tanghe. Beeld Thomas Sweertvaegher
Wietse Tanghe.Beeld Thomas Sweertvaegher

De tijd deelt mokerslagen uit, de mens probeert machteloos bij te benen. Run for your life/till you die/till I die - Tanghes tekst, in de woorden van Warlop en schrijver Jeroen Olyslaegers, zijn rauw. Het valt te hopen dat de wallen van Avignon bestand zijn tegen zo’n vitale, muzikale ontploffing.

Warlop staat vooraan op de bühne, op gympjes, en ze springt, vecht en zweet vollenbak mee. Eventjes is er een break, tijd voor een sigaret. “Ik moet kalmeren,” zegt ze, “mijn lijf zit op een high. De voorstelling geeft op zich al een kick, en ik heb dan ook nog eens heel weinig geslapen.” Toch stuurt ze in deze laatste repetities de ploeg met rustige, vaste hand. Het is de maturiteit van iemand die steen voor steen haar eigen pad heeft uitgehouwen, in soms moeilijke omstandigheden.

Ontreddering

Warlop studeerde in 2004 af aan de Gentse kunstschool KASK met de installatie Huilend hert, aangeschoten wild: een verzameling onthutsende beelden waarin performers steeds weer dezelfde repetitieve handeling uitvoerden.

Ze werd opgepikt door de theaterwereld, die vervolgens niet goed wist wat met haar aan te vangen - Warlop weigerde en weigert nog steeds kant te kiezen tussen podium- en beeldende kunsten.

Korte tijd later stapte haar broer uit het leven. De ontreddering die dat bij haar teweegbracht, kreeg vorm in Sportband, afgetrainde klanken (requiem voor Jasper) (2005): een kruising tussen een sportwedstrijd en een theaterperformance.

Elisabeth Klinck. Beeld Thomas Sweertvaegher
Elisabeth Klinck.Beeld Thomas Sweertvaegher

ONE SONG grijpt twintig jaar later terug op de vorm van Sportband, maar de performance is gegroeid, de muziek is krachtiger, de regie trefzekerder. Warlop is geen twintiger meer.

Ze is zelf wat geschrokken van de emotionele impact van het maakproces. Warlop: “Tijdens een van de eerste doorlopen ben ik helemaal gecrasht. Toen Jasper stierf ervaarde ik het grootste verlies van mijn leven, tegelijkertijd was ik net afgestudeerd en stond ik aan het begin van een nieuw pad. De vraag van Milo heeft me gedwongen om achterom te kijken, en dat heeft heel wat bij mij losgemaakt. Ik weet nu dat rouw iets is dat door je stroomt en altijd aanwezig is. Grief is here to stay. En je kan je verlies alleen maar samen dragen. Daarom is het zo belangrijk om deze gezamenlijke kreet te laten horen; het is een schreeuw van eenheid, van solidariteit.”

Warlop draagt een T-shirt met een geprinte afbeelding van Wietse Tanghe, vooral bekend van zijn rol in de televisieserie Quiz Me Quick, maar in theaterkringen al jarenlang een fellow traveller - en niet alleen artistiek. Tanghe: “Ik ken Miet al heel lang. Haar ouders en die van mij waren goed bevriend, we gingen samen op vakantie. Ik dacht vroeger eigenlijk dat ze familie was. We hebben een heel goeie band - een blik volstaat om elkaar te begrijpen.”

Het begrip ‘familie’ valt niet toevallig. Zowel op als naast het podium creëert Warlop voor zichzelf een veilig nest, een gemeenschap van trouwe kompanen op wie ze kan terugvallen in tijden van nood.

Joppe Tanghe. Beeld Thomas Sweertvaegher
Joppe Tanghe.Beeld Thomas Sweertvaegher

De familie Tanghe is trouwens sterk vertegenwoordigd: naast Wietse zitten ook broer Joppe en moeder Karin Tanghe in ONE SONG. Dat laatste lijkt verrassend. Karin Tanghe is een bekend schermgezicht (Kulderzipken, Flikken, Sara, Thuis…) en maakte in het theater vooral naam met klassieke repertoirestukken, destijds in regie van haar ex-partner Dirk Tanghe. Theaterwerk dat onvergelijkbaar is met de explosieve performance waarvan ze nu deel uitmaakt - of niet?

Tanghe veegt met een elegante handbeweging ons hokjesdenken van tafel. “Ik ben al heel mijn leven freelance actrice. Dan doe je van alles en nog wat, van komedies over Franse chanson tot Thuis. Zo’n twintig jaar geleden speelde ik al mee in Sportband, in dezelfde rol trouwens als degene die ik nu heb; de enthousiaste sportcommentator op de achtergrond. Ik vind het geweldig om met deze jonge mensen op stap te zijn. Ze lopen over van energie, maar ze zijn ook zeer gedisciplineerd en ze zorgen voor elkaar op een vanzelfsprekende manier. Het is een hecht team.”

Goesting

Dat blijkt ook in de voorstelling zelf, waarvoor de repetities ondertussen zijn hervat. Op de achtergrond moedigen vier supporters de muzikanten-atleten aan met kreten van enthousiasme. En wanneer violiste Elisabeth Klinck van de evenwichtsbalk tuimelt waarop ze al die tijd al met bewonderenswaardige cool viool staat te spelen, snelt toetsenist Willem Lenaerts toe om haar met een zetje weer op de balk te helpen.

Warlop: “Ik kies mensen op dynamiek en persoonlijkheid, op hun wil en goesting, veel meer dan op hun technische skills. Ik moet kunnen werken in openheid en vertrouwen, anders word ik onzeker en klap ik toe. Ik ben geen held hé.”

In ONE SONG zitten voor de Warlop-liefhebber heel wat referenties aan vorige voorstellingen. Danser en cheerleader Milan Schudel roept de draaiende derwisjen van Ghost Writer and the Broken Hand Break (2018) op en manipuleert de plaasteren letterborden die doen denken aan Dragging the Bone (2014). Het uiteengetrokken drumstel kwam ook al voor in Fruits of Labor (2016).

Toch wil Warlop vermijden dat ONE SONG uitsluitend een wrap-up van het verleden wordt. “Ik heb aan Milo gezegd dat ik met ONE SONG ook een sprong naar de toekomst wilde maken. De figuur van de cheerleader en de gipsen woorden zijn daartoe een aanzet. Mijn volgende project wordt heel sculpturaal, een installatie op een tentoonstelling in Dhaka, Bangladesh. (glimlacht) Helemaal uit mijn comfortzone.”

null Beeld Thomas Sweertvaegher
Beeld Thomas Sweertvaegher

Opnieuw, want van comfort was in haar carrière altijd al weinig sprake. En niet alleen wat werkomstandigheden betreft (Warlop werkt al vele jaren zowat als eenmanszaak) maar ook artistiek: geen enkele voorstelling lijkt op de vorige, en dat is een bewuste keuze. Warlop: “Ik pas niet in een mal. Ik weet perfect wat mensen van me verwachten, maar ik wil geen sjabloon zijn. Als ik ’s ochtends opsta, is dat om mezelf in de ogen te kijken en me af te vragen waarvoor ik bang ben. Daar wil ik dan naartoe. Zodra je als kunstenaar die reflex verliest, is het gedaan.”

Het is precies dat wat Wietse Tanghe blijft prikkelen in zijn samenwerkingen met Warlop. Tanghe: “Miet brengt me er steeds weer toe dingen te doen die uitdagend zijn en me doen groeien. Zingen, draaien als een derwisj. De essentie is dat je moet durven, dat je moet doen.”

Conservatief

Maar voor het naar Bangladesh gaat, dient eerst nog het publiek van het Festival d’Avignon te worden veroverd. Dat belooft spannend te worden, want dat publiek staat bekend om zijn eerder conservatieve én reactieve houding - de Franse toeschouwers zijn een krak in het luidruchtig verlaten van de openluchttribune wanneer een voorstelling hen misnoegt. Hoe ze op een niet-narratief en beeldend bommetje als ONE SONG zullen reageren, is dus de vraag.

Voor Warlop is Avignon een cruciale scharnier, bekroning én springplank voor ambities die verder reiken dan Europa. Maar net nu de buitenlandse interesse een hoogtepunt lijkt te bereiken, wordt ze in eigen land naar af gestuurd: haar vzw Irene Wool kreeg maar de helft van de gevraagde subsidiegelden. Ze heeft het opgenomen als een persoonlijke vernedering. “Ik heb zoveel energie in dat subsidiedossier gestoken, gewoon om te tonen dat ik het waard ben. (slikt) Ik ben een zot, ik heb de voorbije zeven jaar alles opgebouwd met nauwelijks 160.000 euro aan subsidies - gewoon de schouders eronder en hup. Ik bezit niets: een auto en een rugzak, dat is alles. Maar ik ben geen zestien meer hé. Dat ik nu gewoon moet verder prutsen, doet pijn.” De eervolle uitnodiging voor haar ‘eerste keer’ Avignon krijgt zo een wat wrange slagschaduw.

Ook voor Karin Tanghe wordt het overigens de eerste keer in de Franse theaterstad, en daar moet ze, na 45 jaar theaterervaring, zelf een beetje om lachen: “Als dat geen mooie fin de carrière is.” Het wordt een hoogtepunt dat ze bovendien samen met twee van haar drie zonen - de derde zoon, Sjoerd Tanghe, is filmmaker - kan beleven. En niet voor eventjes: als ONE SONG aanslaat, is de performance wellicht vertrokken voor een internationale tournee van een paar jaar. En petite famille - al benadrukken Karin en Wietse liever dat de hele cast une grande famille is. Karin Tanghe: “Ik zie dat zitten ja, zo’n tournee met mijn zonen. De vraag is vooral of mijn gasten daar ook zo over denken.” Wietse Tanghe: “Tuurlijk zie ik dat zitten! Zowel met mijn moeder als met mijn broer heb ik een hele goede band. Ik vind het een fantastisch vooruitzicht.”

theater miet warlop Beeld Thomas Sweertvaegher
theater miet warlopBeeld Thomas Sweertvaegher

Intussen is de repetitie afgerond. De hele ploeg is uitgeput, en vanavond is er nog een try-out - de performers moeten dus hun krachten sparen. Warlop regelt nog wat issues met de props, overlegt met de dramaturgen, en kan dan eindelijk nog een sigaret gaan roken. De sterke verwevenheid tussen werk en leven, tussen het persoonlijke en het artistieke, eist bij momenten zijn tol. Of het soms niet te zwaar weegt, of ze er nooit naar verlangt om ‘gewoon’ eens een Tsjechov te regisseren?

Warlop grijnst bij de suggestie, denkt dan na. “Weet je, ik ben niet iemand die veel boeken heeft gelezen, en dan daaruit iets maak op basis van mijn inzichten. Ik ben geen theoretische krak. Dit is het enige wat ik heb, als bron voor mijn werk: het leven.” Werkt het dan ook andersom, houdt het werk het leven ook gaande? Wat betekent dat voor Miet Warlop, kunstenaar zijn? Het antwoord is kort en direct, en laat maar één haal aan de sigaret op zich wachten. “Alles.”

ONE SONG - Histoires du Théâtre IV, 8-14/7 op het Festival d’Avignon, 1-7/10 bij NTGent, ntgent.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234