Vrijdag 27/05/2022

RecensieDe onvoltooide

Een partijtje intellectueel sparren op de fiets ★★★☆☆

Peter Nijssen. De licht bombastische verteltoon van zijn roman wordt tijdig getackeld met afgemeten schepjes ironie. Beeld Keke Keukelaar
Peter Nijssen. De licht bombastische verteltoon van zijn roman wordt tijdig getackeld met afgemeten schepjes ironie.Beeld Keke Keukelaar

In Peter Nijssens debuutroman De onvoltooide fietsen en wandelen we in coronatijden. De uitgever toonde eerder al zijn voortreffelijke pen met blogposts, laudatio’s en doorvoelde in memoriams.

Dirk Leyman

Uitgevers die zelf ook aan het schrijven slaan? Dat is geen onverdeeld succesverhaal. Logisch wél dat de lokroep groot is, als je zo dagelijks door ijverige en ijdele auteurs omringd wordt. De oude Geert van Oorschot deed het, onder de schuilnaam R.J. Peskens. Ex-De Bezige Bij-uitgever Robbert Ammerlaan publiceert sinds kort memoires en biografisch werk over Harry Mulisch, terwijl voormalig Balans-uitgever Jan Geurt Gaarlandt al decennialang een gewaardeerd romancier is onder de schuilnaam Otto de Kat.

In Vlaanderen zie je bijvoorbeeld hoe ­Harold Polis – ooit begonnen als publicist – zich na zijn uitgeverscarrière uitgesprokener als essayist ontpopt.

En nu is er het romandebuut van Peter Nijssen (°1961), sinds 1995 als uitgever en hoofdredacteur betrokken bij De Arbeiderspers. Nijssen toonde al regelmatig zijn voortreffelijke pen met blogposts, laudatio’s of doorvoelde in memoriams. Was het geen publiek geheim dat hij al decennia aan een vuistdikke roman werkte, De grote bocht, waarin wielerverhalen, autobiografie en essay elkaar zouden bevruchten? De sprong in het diepe bleef uit. Toch levert hij nu De onvoltooide, een roman waarin fietsen ook een leeuwendeel inneemt.

De onvoltooide is een sierlijk, soms wat plechtstatig geschreven boek, dat ook al zijn oorsprong vindt in coronatijden, terwijl ‘de moordende zuignapjes van het virus’ toeslaan. Nijssens verteller, radioverslaggever Bernhard Nevens (‘Bern’), komt door de pandemie alleen en tijdelijk werkloos thuis te zitten, zijn kinderen ergens onderweg, zijn echtgenote paraat bij zijn doodzieke schoonmoeder.

Veel deert hem dat niet. Zo kan hij eindelijk werk maken van zijn uitputtende, altijd maar voor zich uitgeschoven essay over de vraag waarom zoveel kunstwerken onafgewerkt bleven – van Schuberts Achtste Symfonie tot Walter Benjamins Passagenwerk en Robert Musils De man zonder eigenschappen. Soelaas zoekt hij ook in ferme wandelingen en fietstochten rondom Utrecht. Tijdens een spontane race elkaar overtroeven met de pedalen, maakt hij kennis met de iets oudere, stotterende Wijnand Veldert.

Allemaal wel erg toevallig natuurlijk, maar deze Veldert, ex-wielrenner en ­cineast, blijkt een erudiet heerschap dat Bern al spoedig zijn soms onstuimige levensverhaal prijsgeeft. Ze zijn aan elkaar gewaagd inzake rondstuiterende eruditie – hun dialogen zijn doorspekt met uiteenzettingetjes over pakweg Paul Valéry en W.G. Sebald of gelardeerd met oprispingen uit de actualiteit. Nijssen is spilzuchtig met referenties én het op de lezer afvuren van weliswaar welluidende citaten. Storender is het detailleren van talloze fietsroutes, alsof er een Strava-app wordt afgedreund.

Toch voert Nijssen je moeiteloos mee in deze partij intellectueel sparren: de verteltoon is elegant, bijwijlen licht bombastisch én pedant, maar telkens tijdig ge­tackeld met afgemeten schepjes ironie. Hun amper drie weken durende omgang legt langzaam een aantal onfrisse geheimen van Veldert bloot terwijl Bern zichzelf buiten schot houdt: ‘Ik had de zaken aardig voor elkaar, maar de gevarenzone had ik zelden opgezocht.’

Ondanks de treurige afloop beleeft Bern een mentaal kantelpunt in deze merkwaardige, meanderende roman. Geluk, bestaat dat nu al dan niet bij de gratie van voltooiing?

Peter Nijssen, De onvoltooide, De Geus, 254 p., 21,50 euro. Beeld rv
Peter Nijssen, De onvoltooide, De Geus, 254 p., 21,50 euro.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234