Maandag 04/07/2022

AchtergrondPopheld

Hier kom je niet fluitend buiten: de Avicii Experience, een museum gewijd aan de overleden dj Tim Bergling

Avicii in de Ziggo Dome in 2014. Beeld ANP
Avicii in de Ziggo Dome in 2014.Beeld ANP

Stockholm eert de Zweedse dj en producer met de Avicii Experience. Het museum viert Avicii's muziek, maar belicht ook op aangrijpende wijze hoe het onder het oog van de wereld fataal afliep met de wereldster.

Robert van Gijssel

Uitgelaten publiek, blije muziek, lichtshow dik in orde. Op de shows tijdens een avondje uit naar Avicii merkte je er maar weinig van. Maar het plezier van de muziek, van de optimistische dance-anthems ‘Wake Me Up’ en ‘Hey Brother’, contrasteerde al een tijdlang sterk met de verschijning van de maker achter de draaitafels: dat bleke mannetje met dat petje achterstevoren op zijn hoofd – het handelsmerk van de Zweed.

Maar pas nadat hij er niet meer was, kon iedereen echt zien wat er was misgegaan met Avicii. Hoe de muziekindustrie hem uitwrong en als een vuile dweil in de blinkende badkamer van de dance liet liggen. Toen de dj en producer op 20 april 2018 een einde aan zijn leven maakte, op 28-jarige leeftijd, schokte dat de muziekwereld. Ook omdat vele lagen van die muziekwereld, van de mensen dicht om hem heen tot de managers en labelbazen, plus journalisten, clubeigenaren en zelfs zijn eigen fans, zich met terugwerkende kracht schuldig mochten voelen.

Misschien ook daarom is het leed nog niet geleden. Vooral zijn geboorteplaats Stockholm is nog volop bezig met de grootste Zweedse popster sinds ABBA. Eind vorig jaar verscheen de indringende en goed geïnformeerde biografie Tim van journalist Måns Mosesson, over de helletocht die de jonge producer maakte door de dancewereld. En wie nu met dat boek in de hand door Stockholm wandelt, ziet dat de stad zich langzamerhand ontwikkelt tot een soort Avicii-bedevaartsoord. Zijn fans, en dat waren er wereldwijd vele miljoenen, kunnen er een eigen eredienst aan elkaar wandelen.

In het park Humlegården in de luxe woonwijk Östermalm bijvoorbeeld, waar Bergling opgroeide bij liefhebbende en welvarende ouders, wordt gewerkt aan een Avicii-monument, dat tevens dienst moet doen als bezinningsplaats voor jongeren met een breekbare geestelijke gezondheid. Als je wandelt door de gezellige straat Götgatan in de uitgaanswijk Södermalm zie je aan de horizon een gigantische, koepelvormige concerthal opdoemen: de Avicii Arena. Je kunt langs het studentenhuis lopen aan de drukke winkelstraat Kammakargatan, waar Avicii op zichzelf ging wonen en waar hij helemaal aan het begin van zijn muziekloopbaan echt even gelukkig was. Omdat hij daar, heel gewoon, liedjes aan elkaar knutselde met armoedige maar misschien juist daarom zaligmakende muzieksoftware.

De Avicii Arena.  Beeld ANP
De Avicii Arena.Beeld ANP

De belangrijkste herdenkingsplaats is te vinden aan het futuristische Sergelsplein in de binnenstad, waar een museum is geopend voor de overleden wereldster: de Avicii Experience. De aankondiging van dat museum in 2021 riep natuurlijk al vragen op. Hoe kun je een compleet popmuseum inrichten voor een artiest die bij leven slechts twee albums produceerde, en wiens carrière een kleine zeven jaar duurde? Maar vooral: hoe kun je voorkomen dat een Avicii Experience een asgrauwe tentoonstelling wordt, en een ‘ervaring’ die je eigenlijk niemand gunt?

Op de openingsdag van de Avicii Experience legt Per Sundin van het Zweedse bedrijf Pophouse Entertainment, de oprichter van het museum, uit waarom de eregalerij er toch echt moest komen. “Na de dood van Tim ging het in Zweden terecht heel lang over mentale gezondheid en psychische nood onder jongeren. De Tim Bergling Foundation werd opgericht door zijn familie en zet zich al jaren in voor zelfmoordpreventie. Maar de ouders van Avicii wilden ook graag dat hun zoon op een andere manier kon worden herdacht. Dat zijn muziek, die volgens ons allemaal uniek was, ook weer een deel kon worden van zijn nagedachtenis.”

En toch, zegt ook Sundin, ontkom je in een museum voor de popster niet aan de tragiek en de teloorgang van zijn artisticiteit. “Het was moeilijk een balans te vinden. De ouders van Avicii waren natuurlijk nauw bij dit museum betrokken. Zij gaven toegang tot zijn persoonlijke spullen en zijn harde schijven vol muziek. Maar vader Klas Bergling en moeder Anki Lidén keken ook mee bij de inrichting, en of beide kanten van zijn carrière hier goed uit de verf zouden komen.”

Kamer van Tim Bergling in de Avicii Experience.  Beeld Getty Images
Kamer van Tim Bergling in de Avicii Experience.Beeld Getty Images

De Avicii Experience, het kan dus bijna niet anders, is zowel opgewekt als emotioneel zwaar beladen, en dat merk je direct bij binnenkomst. Het museum is opgebouwd uit een aantal kleine zalen, elk met een eigen thema. In het eerste vertrek wandel je als bezoeker recht zijn kinderkamer in, waar Avicii als onzekere en wat bangige puber geobsedeerd raakte door de Nederlandse dance van bijvoorbeeld Tiësto, om vervolgens zelf driftig te gaan experimenteren met de speelse muzieksoftware FruityLoops.

De kamer is volgens de museuminrichter Lisa Halling-Aadland exact nagebouwd, inclusief zitkussens, zijn favoriete tijdschrift (PC Games), actiepoppetjes (Gene Simmons en een soort blauwe hulk), kinderboeken (Harry Potter) en vooral veel rondslingerende gamecontrollers. Mooi detail: op een monitor draait het computer-rollenspel World of Warcraft, waar Bergling zich als kind graag in terugtrok. Je ziet zelfs zijn avatar van destijds rondlopen: een paladijn genaamd Important. “De beheerders van het spel hebben toestemming gegeven zijn personage te gebruiken en dat is echt uitzonderlijk”, zegt Halling-Aadland, die een rondleiding geeft langs haar expositie.

De puber Tim Bergling werd als zijn muzikale avatar Avicii snel zelf belangrijk, met razend knap gecomponeerde muziek die leunde op de dance maar ook vreemde uitstapjes maakte naar country en folk. Met dat tintelend frisse en ongekend hitgevoelige geluid, waarmee hij van dance ineens echt grote popmuziek maakte, scoorde Avicii vanuit het niets kolossale hits. Het museum volgt de carrière van de Zweed, die begon in de periode dat in de Verenigde Staten de ‘elektronische dansmuziek’ werd ontdekt en zich daar dus een grote nieuwe markt opende. Mede hierdoor kon Avicii in een paar jaar tijd een van de grootste popsterren van de wereld worden.

De Avicii Experience is een reis door het productiewerk van de componist, en dus meer dan een ouderwetse tentoonstelling van merchandise, plaathoezen, kostuums en andere parafernalia waar de meeste popmusea mee zijn volgestouwd. De bezoeker kan plaatsnemen in replica’s van Avicii’s studio’s en zelf aan de knoppen zitten om remixes te maken van zijn eerste succesnummer ‘Levels’. Avicii had tientallen ongebruikte muzikale lijnen uitgezet voor dat nummer, die opgediept zijn uit zijn computers en nu alsnog kunnen worden ingemixt. We horen de vocale inbreng van een anonieme zanger die uiteindelijk niet is gebruikt: een beetje muziekkenner herkent onmiddellijk de Amerikaanse hiphopster Ty Dolla Sign. De installatie geeft een mooi beeld van het obsessieve perfectionisme van de producer, voor wie iets niet snel goed genoeg was.

Die karaktereigenschap zat hem steeds meer in de weg, toen hij een grootheid werd, met wie wereldsterren van Madonna tot David Guetta, Chris Martin en Robbie Williams wilden samenwerken. Bergling was een introverte jongen, die het liefst nachtenlang wilde prutsen in zijn studio. Dat kon niet meer, omdat hij door zijn management de wereld over werd gesleept. Avicii kon miljoenen verdienen met optredens op Amerikaanse festivals en in zeer exclusieve clubs van oliesjeiks, die zich hadden gestort op de plotseling lucratieve dance-industrie.

Avicii werd compleet overvraagd door zakenmensen met dollartekens in de ogen en leefde in vliegtuigen en luxehotels, op een dieet van pizza’s en taco’s. Hij had geen enkele controle meer over zijn leven en sloot zich soms op in zijn hotelkamer, omdat hij daar nog heel even op zichzelf kon zijn, in omhelzing met zijn minibar. Avicii verdoofde zich met drank, sloopte daarmee zijn organen en om de pijn te verzachten raakte hij zwaar verslaafd aan opioïden, die hem in de VS royaal werden verschaft door misdadige artsen. Hij werd doodsbang voor zijn publiek, dat hij een tijdlang niet meer in de ogen durfde te kijken.

Zijn aftakeling werd wel gesignaleerd door de industrie om hem heen, maar de ernst van de situatie werd niet onderkend. Toen hij uitgemergeld en met holle ogen in een taxibus zat, na een zoveelste ziekenhuisopname vanwege levensgevaarlijke ontstekingen aan zijn alvleesklier, werd hem gevraagd nog snel even drie telefonische interviews af te werken. Om vervolgens koers te zetten naar het volgende festival. In zijn biografie staan pijnlijke ontboezemingen, uit e-mails en appjes die Avicii stuurde aan zijn vrienden. “De dagen in het ziekenhuis waren de meest angst- en stressvrije dagen die ik me van de afgelopen zes jaar kan herinneren. Ze waren mijn echte vakantie, hoe deprimerend dat ook klinkt.”

Avicii in de Ziggo Dome.  Beeld ANP
Avicii in de Ziggo Dome.Beeld ANP

Zijn fans waren evenmin barmhartig. Op de voor nieuwe popsterren steeds belangrijker wordende sociale media werd Avicii vernederd en belachelijk gemaakt wanneer een optreden om inmiddels toch best begrijpelijke redenen weer eens tegenviel. In zijn biografie staan weerzinwekkende commentaren afgedrukt over zijn uiterlijk en bijvoorbeeld zijn acne, die de dancester tot tranen brachten en langzaam maar zeker in een diepe depressie duwden. En dan moest hij de vernietigende recensies in de internationale muziekpers nog tot zich nemen.

De Avicii Experience mijdt deze gruwelijke problematiek niet en geeft een van de wreedste burn-outs uit de popgeschiedenis een terechte plaats. Er zijn kamers ingericht die de waanzin van het moderne dj-schap uittekenen, bij flitsende beelden uit een stroboscopische nachtmerrie en duizend door elkaar heen vliegende privéjets. Op uitvoerige tekstborden en in gefilmde verhalen van Avicii’s vrienden wordt uitgelegd hoe de getalenteerde muziekschrijver werd uitgewoond en pas kon stoppen met optreden toen het feitelijk al te laat was.

Tim Bergling. Beeld Sean Ericsson
Tim Bergling.Beeld Sean Ericsson

Zijn postuum uitgebrachte track ‘Peace of Mind’ komt voorbij, om nog maar even te benadrukken waaraan de popster werkelijk behoefte had. In de laatste, doodstille museumzaal branden kaarsen en ziet de bezoeker vertraagde homevideo’s uit het familiearchief. Deze laatste kamer doet dienst als een kapel, waar de dj kan worden herdacht. Er staan bankjes en die zijn welkom: je wilt hier wel even gaan zitten. Vooral het einde van de ‘experience’ is behoorlijk aangrijpend. Dat beseft samensteller Halling-Aadland. Ook om die reden, zegt ze, lopen in het museum professionele hulpverleners rond, met wie bezoekers en jonge fans die erg zijn aangedaan of die zelf in geestelijke nood verkeren, kunnen praten.

De Avicii Experience is geen vrolijk popmuseum waar je als bezoeker dansend uitloopt, zoals de bedoeling is bij het verderop gelegen ABBA-museum van dezelfde bedenkers. Er zullen zeker tranen vloeien, bij de liefhebbers die nogmaals afscheid nemen van die schuchtere jongen die zulke jubelende dancetracks maakte.

Maar je hoopt toch ook dat muzikale professionals, labelbazen, tourmanagers en feestorganisatoren de moeite nemen door dit museum te wandelen, en de biografie Tim er ook nog even bij te pakken. Voor hen, en eigenlijk voor iedereen, valt uit het levensverhaal van Avicii een harde les te trekken.

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op www.zelfmoord1813.be.

null Beeld

Tim, Måns Mosesson, uit het Zweeds vertaald door Daniëlle Stensen, Kosmos Uitgevers; 336 pagina’s. Het nieuwe museum Avicii Experience in Stockholm is geopend op alle weekdagen.

Stockholm popstad

Stockholm is vergeven van de musea en geldt als een echte cultuurstad. Het museum voor moderne kunst Moderna Museet is beroemd, net als het fotografie-insituut Fotografiska en het prachtig gehuisveste Nordiska Museet, voor Noordse cultuur. Toch pasten er nog wel een paar kunsthuizen bij, bijvoorbeeld op het museumeiland Djurgården. Negen jaar geleden werd daar het ABBA-museum geopend, naast een vrolijk gedecoreerd Pop House Hotel. En vorige maand opende in het drukke stadscentrum de Avicii Experience, een tentoonstelling en herdenkingsplaats voor de Stockholmse danceproducer.

Zweden is goed in het eren van de eigen muzikale helden, zegt ook Per Sundin. De directeur van het Stockholmse bedrijf Pophouse Entertainment, dat zowel ABBAThe Museum als de Avicii Experience op poten zette, zegt dat de Zweden geleerd hebben van ABBA, de band die in 1974 eerst het Eurovisie Songfestival veroverde en daarna de wereld. “Het duurde lang voor we in Zweden trots waren op die band. Veel Zweden vonden het toen ze opkwamen te platte, flauwe popmuziek. De waardering kwam eigenlijk pas toen de band al uitgespeeld was, maar de bekendheid van ABBA alleen maar groter leek te worden. Er kwamen musicals, films, het ging maar door. De Zweden hebben daardoor ingezien dat er kennelijk echt iets heel bijzonders ontstaan was in ons land, en in Stockholm. En dat we die cultuur ook mochten uitdragen.”

Pophouse Entertainment werd mede opgericht door ABBA-lid Björn Ulvaeus. Het bedrijf wil de Zweedse popmuziek promoten, ook in horeca en musea. Pophouse bracht al ABBA-exposities over de grens. Volgens Sundin kunnen er meer popmusea volgen in Stockholm. “Want de Zweedse pop blijft mondiaal van grote betekenis. Denk maar aan de producer en liedschrijver Max Martin, die zo veel hits schreef, voor Britney Spears tot Taylor Swift, Ariana Grande en The Weeknd. In Londen draait nu al de musical & Juliet, gemaakt rond zijn liedjes. Daar zijn we óók trots op.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234