Dinsdag 17/05/2022

Boekrecensie

Hoe een Italiaanse fascistenleider de democratie in zijn land vernietigde

Benito Mussolini (1883-1945). Beeld Roger-Viollet
Benito Mussolini (1883-1945).Beeld Roger-Viollet

Antonio Scurati vervolgt zijn ­romantrilogie over Mussolini met M. De man van de voorzienigheid. De stijl is ongewijzigd: korte hoofdstukken belichten levens van sleutelpersonages uit het Italiaanse fascisme. Geen geromantiseerde historische fictie, maar in historische documenten verankerd hyperrealisme met ongepolijste bewoordingen en rauwe beelden.

Ronald de Rooy

Aan het slot van deel één, M. De zoon van de eeuw, trotseerde Mussolini op 3 januari 1925 succesvol het parlement nadat de moord op parlementslid Giacomo Matteotti het jonge regime fataal dreigde te worden. Vlak na deze publieke triomf vinden we hem achter de schermen kronkelend van de pijn in zijn eigen braaksel en bloederige ontlasting. Een zweer aan de twaalfvingerige darm heeft hem uitgeschakeld. Zijn publieke afwezigheid voedt de geruchtenmachine: heeft de Duce meer dan griep, is hij al dood? In heel Italië weet slechts een handjevol mensen de waarheid.

Niet alleen laat zijn lichaam hem in de steek, ook vroegere strijdmakkers keren zich tegen hem. Deze ‘onbuigzamen’ negeren zijn orders om het buitensporige geweld tegen antifascisten en lauwe fascisten op te geven. Het intomen van de uitwassen van de ooit zo belangrijke knokploegen kost moeite en tijd.

Voorspoediger verloopt de vernietiging van Italiës democratie. Terwijl elke oppositie wordt onderdrukt, verstevigt de Grote Raad van het fascisme zijn greep op het land. Mussolini krijgt onbeperkte macht en in 1928 stemt zelfs een grote meerderheid van het parlement voor de eigen ontbinding. Verkiezingen maken plaats voor volksraadplegingen waarbij ‘ja’ de enige optie is.

Koning Vittorio Emanuele kijkt lijdzaam toe hoe het fascisme uitgroeit tot een religie en Mussolini tot een legende. Volgens persbureau Reuters is hij onaantastbaar ‘omdat hij duidelijk wordt beschermd door de Voorzienigheid’.

Met grenzeloze dadendrang zet Mussolini zijn tanden in vele problemen, van intriges en machtswellust van partijbonzen tot de zwakke lire en te lage geboortecijfers. Ook wil hij Italiës imago als kolonisator opkrikken. ‘Imperium’ is een trefwoord uit zijn toekomstvisie. De wrede onderdrukking van Noord-Afrikaanse rebellen en gehele inheemse volken met concentratiekampen en verboden mosterdgas behoort tot de meest schokkende bladzijden uit dit tijdvak.

Benito Mussolini wordt op 8 april 1926 op het slagschip Cavour verwelkomd door het hoofd van de zeemacht. Hij heeft een dikke pleister op zijn neus: een dag eerder heeft ene Violet Gibson een kogel op de Italiaanse leider afgevuurd die zijn neus schampte.  Beeld Mondadori via Getty Images
Benito Mussolini wordt op 8 april 1926 op het slagschip Cavour verwelkomd door het hoofd van de zeemacht. Hij heeft een dikke pleister op zijn neus: een dag eerder heeft ene Violet Gibson een kogel op de Italiaanse leider afgevuurd die zijn neus schampte.Beeld Mondadori via Getty Images

Op het hoogtepunt van zijn macht is de dictator echter eenzaam en achterdochtig. Zijn geheime politie bespioneert en documenteert de levens van bijna alle Italianen, maar Mussolini vertrouwt niemand. Aan zijn grote bureau in de gigantische Sala del Mappamondo werkt hij onvermoeibaar met zijn rug naar de menigte op het plein die hij soms vanaf het balkon toespreekt én in de verste hoek ‘zodat iedereen die hem komt bezoeken minstens twintig ijselijke passen in de bovennatuurlijke leegte moet zetten, voordat hij voor hem staat’.

Op de jubileumtentoonstelling van 1932 valt Mussolini’s mond open bij het monument voor de martelaren van het fascisme. Blauwachtig licht valt op een oneindige herhaling van hetzelfde woord ‘PRESENTE’: een doden­appel, ‘stemloze stemmen van de overledenen’. Het is een gruwelijke voorafschaduwing van de vernietigende oorlogen waarin Mussolini de Italianen nog zal meesleuren.

Antonio Scurati, 'M. De man van de voorzienigheid', Podium, 608 p., 29,99 euro. Beeld rv
Antonio Scurati, 'M. De man van de voorzienigheid', Podium, 608 p., 29,99 euro.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234