Maandag 04/07/2022

AchtergrondLunana

‘Lunana: A Yak in the Classroom’: hoe het microscopische landje Bhutan het tot op de Oscars schopte

'Lunana' toont het leven in het gelijknamige kleine Bhutaanse dorpje. Beeld rv
'Lunana' toont het leven in het gelijknamige kleine Bhutaanse dorpje.Beeld rv

Een Oscar-nominatie voor een film uit Bhutan: het is alsof San Marino het tot in de finale van het WK voetbal zou schoppen. Regisseur Pawo Choyning Dorji blikt terug op het hallucinante parcours van Lunana: A Yak in the Classroom, een film die de eeuwenoude cultuur van zijn land in beeld brengt voor ze definitief verdwijnt.

Lieven Trio

“Het was surreëel. Ik keek om me heen en zag Steven Spielberg, Jessica Chastain, Javier Bardem... Ik kon nauwelijks geloven dat het allemaal echt aan het gebeuren was.” Wanneer de 38-jarige regisseur Pawo Choyning Dorji terugdenkt aan wat hem het afgelopen jaar overkwam, moet hij zichzelf nog altijd in de arm knijpen.

Met pretoogjes beschrijft hij hoe hij, gehuld in een traditioneel Bhutaans gho-kleed, samen met het kruim van Hollywood de benen onder tafel mocht schuiven op de befaamde Oscar Nominees Luncheon. Daar was Dorji in maart van dit jaar, als eerste Bhutaan ooit, te gast nadat hij een Oscar-nominatie in de wacht sleepte met zijn debuutfilm Lunana: A Yak in the Classroom, het zachtmoedige relaas van een jonge leraar die zwaar tegen zijn zin naar het onooglijke Himalaya-dorpje Lunana gestuurd wordt.

Dorji is een wereldburger. Zijn jeugdjaren bracht hij door in Bhutan, een ministaatje geprangd tussen Tibet en India. Maar op zijn negende verhuisde hij naar Zwitserland, waar zijn vader voor de VN ging werken, en later naar Koeweit. Zijn studies deed hij in India en de VS. Vandaag verdeelt hij zijn tijd tussen Taiwan, waar zijn vrouw vandaan komt, India en Bhutan.

Geen filmindustrie

Ondanks zijn internationale achtergrond koos Dorji er toch voor om zijn debuutfilm in Bhutan te maken. Verwonderlijk, want zijn thuisland staat te boek als een van de armste, en tot voor kort meest geïsoleerde landen ter wereld – televisie en internet werden er pas in 1999 toegelaten. Van een echte filmindustrie is in Bhutan geen sprake, zegt Dorji. “Alle crewleden van mijn film hebben een andere job om rond te komen. De ene snijdt groenten in een restaurant, de andere schrijft parkeerboetes uit, nog een andere verkoopt kleren...”

Dat Lunana überhaupt bestaat, is dus al een hele prestatie. Maar dat de film het tot op de Oscars schopte, is ronduit miraculeus. “Onze film was de eerste Oscar-inzending voor Bhutan in 23 jaar tijd”, vertelt Dorji. “Niemand geloofde dat we ook maar een schijn van kans maakten. Ik had geen agent in de VS, geen Amerikaanse distributeur, geen publicist... En geen geld om campagne te voeren. Maar in de VS werden we met open armen ontvangen. Een peperdure pr-maatschappij wilde ons voor een habbekrats vertegenwoordigen, gewoon omdat ze geloofden in de film.”

Dorji mocht de Oscar uiteindelijk niet mee naar Bhutan nemen, maar dat kon de pret niet drukken. “De nominatie op zich was al een overwinning. Ze gaf mijn land hoop, en dat was nodig: op het moment van de Oscar-ceremonie zat Bhutan voor de zoveelste keer in lockdown. Bovendien is onze economie, die grotendeels van toerisme afhangt, gecrasht door de pandemie. In zo’n donkere tijd deed het de mensen deugd om ergens trots op te kunnen zijn.”

Geluk zoeken

Dat gevoel van nationale trots is ook precies waar Lunana over gaat: het hoofdpersonage Ugyen wil aan het begin van de film niets liever dan naar Australië emigreren, maar in de Himalaya ontdekt hij de waarde van de Bhutaanse cultuur. “Bhutan was een eeuw lang afgesneden van de buitenwereld”, verklaart Dorji. “Maar aan het begin van de 21e eeuw heeft onze koning het land opengesteld. Sindsdien verlangen jongeren naar het buitenland. We staan wereldwijd bekend als het ‘gelukkigste land ter wereld’, en toch trekken onze jongeren massaal weg. Ironisch, hé? Met deze film wilde ik hen de waarde van hun eigen cultuur doen herontdekken, en tonen dat ze hun geluk niet per se elders moeten gaan zoeken. Dat heb ik zelf ook pas gaandeweg ingezien: vroeger wilde ik net zoals mijn vader diplomaat worden, maar dat veranderde toen ik me in het boeddhisme begon te verdiepen en een lange reis door Bhutan maakte.”

Door een van de meest afgelegen dorpen van het land als filmlocatie te kiezen, maakte Dorji het zichzelf allesbehalve gemakkelijk. “Er was geen elektriciteit, dus we moesten muilezels inzetten om zonnepanelen naar boven te dragen. Tijdens de opnames hadden we tweeënhalve maand lang geen warm water, geen douche en geen wc. Dat was hard, fysiek en mentaal, maar ik wou dezelfde ontberingen ervaren als het hoofdpersonage, in de hoop dat het de authenticiteit van de film zou vergroten.”

Eerste keer tandpasta

Ook 100 procent authentiek zijn de acteurs. “Er zijn geen professionele acteurs in Bhutan”, zegt Dorji, “Daarom heb ik mensen gezocht die zo dicht mogelijk bij de personages lagen. In die zin is deze film bijna een documentaire. Alle dorpelingen worden gespeeld door echte inwoners van Lunana. De meesten van hen hadden nog nooit een camera of een film gezien. De scène in de film waar de leraar de kinderen hun tanden leert poetsen is helemaal echt: ze hadden nog nooit tandpasta geproefd.”

Of Dorji dat ongerepte dorp dan niet kwam verstoren door er met een filmploeg neer te strijken? “Daar heb ik me inderdaad lang de kop over gebroken. Maar weet je, toen wij na de opnames weer naar beneden gingen vertrekken, zagen we drie mannen van de regering aankomen in Lunana. Zij kwamen 3G-torens installeren... De onschuld van Lunana is nu dus verdwenen. En ik heb het geluk gehad om die wereld nog net vast te leggen voordat hij definitief begon te verdwijnen.”

Lunana: A Yak in the Classroom speelt vanaf 11/05 in de bioscoop.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234