Dinsdag 17/05/2022

AchtergrondFilm

Meer nuance en zonder brownface: Spielberg loodst ‘West Side Story’ de 21ste eeuw binnen

‘Grote verhalen verdienen het om telkens opnieuw verteld te worden’, aldus Spielberg. Beeld rv
‘Grote verhalen verdienen het om telkens opnieuw verteld te worden’, aldus Spielberg.Beeld rv

Voor het eerst in zijn decennialange carrière regisseert Steven Spielberg een musicalfilm. Met zijn adaptatie van West Side Story uit 1957 loodst hij een klassieker uit de Amerikaanse film- en theatergeschiedenis een nieuwe eeuw binnen. Al ontdekte hij dat het origineel minder tijdloos was dan verwacht.

Paul Notelteirs

“Duidelijke veranderingen doorvoeren in een meesterwerk brengt altijd risico’s met zich mee.”

Tijdens de première van West Side Story in New York maakte Steven Spielberg (74) vorige week duidelijk dat zelfs de beroemdste filmmakers ter wereld zenuwachtig kunnen zijn wanneer ze nieuw werk op de wereld loslaten. De man werkte dan ook zeven jaar lang aan zijn eerste musicalfilm en baseerde zich op bronmateriaal dat een unieke positie binnen de Amerikaanse cultuurgeschiedenis bekleedt. De originele musical uit 1957 slaagde erin om thema’s als migratie en raciale ongelijkheid binnen het commerciële Broadway-circuit aan te kaarten. Bovendien werd West Side Story ook in het buitenland talloze keren opgevoerd en groeide het succes verder toen de voorstelling in 1961 een filmbewerking kreeg. De adaptatie won tien Oscars en wordt door heel wat critici nog steeds beschouwd als een van de beste filmmusicals die ooit gemaakt werd.

De druk om een geslaagde nieuwe versie af te leveren, was dus groot. Toch was Spielbergs ambitie groter dan zijn faalangst. “Grote verhalen verdienen het om telkens opnieuw verteld te worden”, vertelde hij als inleiding bij de film. “Zo kunnen ze andere perspectieven en moderne waarden reflecteren.”

Spielberg deelt zijn visie op cultureel erfgoed met het creatieve team dat West Side Story aan het eind van de jaren veertig bedacht. Regisseur Jerome Robbins sprak de legendarische componist Leonard Bernstein toen aan om samen met scenarist Arthur Laurents een eigentijdse muzikale versie van William Shakespeares Romeo en Julia te maken. Terwijl de klassieke toneeltekst over een onmogelijke liefde tussen jongeren uit rivaliserende adellijke families ging, wilden de Amerikanen het over een andere en meer eigentijdse boeg gooien. Zij wilden een ruwere versie van het verhaal creëren en daarbij aandacht aan issues uit de naoorlogse maatschappij besteden.

Kalverliefde

Zo maakten de Capulets en de Montagues plaats voor de Jets en de Sharks, twee straatbendes uit Manhattan. De eerstgenoemde clan bestaat uitsluitend uit witte jongens die in de jaren vijftig steeds vaker met multiculturalisme geconfronteerd worden en daarom steeds vaker hun pijlen op de Puerto Ricaanse Sharks richten. Binnen die context van groeiend geweld en racisme worden de Latijns-Amerikaanse Maria en de witte Tony verliefd op elkaar. Een even intense als gedoemde kalverliefde die volgens de schrijvers van de voorstelling aantoont dat romantiek in staat is om de grootste verschillen te overbruggen. “Een absoluut pleidooi voor raciale tolerantie”, krabbelt Bernstein tijdens het productieproces boven de titel van Shakespeares tekst.

De bedenkers van de originele voorstelling meenden dat ze een antiracistische voorstelling in elkaar gebokst hadden, maar al snel na de première groeide de kritiek van minderheidsgroepen die zich beledigd voelden door de manier waarop West Side Story hen afschilderde. La Prensa, op dat moment de grootste Spaanstalige krant in New York, vond zo dat de productie suggereerde dat Puerto Ricanen gevaarlijk voor de volksgezondheid zouden zijn en dreigde ermee om voor het theater te betogen.

Tony (Ansel Elgort) en Maria (Rachel Zegler), een liefde gedoemd om te mislukken? Beeld AP
Tony (Ansel Elgort) en Maria (Rachel Zegler), een liefde gedoemd om te mislukken?Beeld AP

De verontwaardiging van het dagblad was vooral het gevolg van de soms behoorlijk kwetsende liedteksten van Stephen Sondheim. De briljante componist was in 1957 amper 27 en had weinig ervaring toen hij bij de productie betrokken raakte. “Ik ben nooit zo arm geweest als de personages en ik heb bovendien nog nooit iemand uit Puerto Rico ontmoet”, was zijn oorspronkelijke reactie toen Bernstein hem vroeg om mee te werken. Dat privilege zorgde er samen met een dosis jeugdige naïviteit voor dat hij Puerto Rico in een van de bekendste nummers uit de voorstelling als ‘een eiland van tropische ziekten’ omschreef.

Enkele jaren later herwerkte Sondheim enkele fel bekritiseerde liedteksten voor de filmadaptatie van de musical, maar daarmee was het probleem van de raciale stereotypering niet opgelost. In de bewerking werden de rollen van de Latijns-Amerikaanse personages grotendeels vertolkt door witte acteurs die bruine schmink droegen en met een karikaturaal Spaans accent spraken. Daarnaast werden de karakters van de personages minder uitgediept dan die van hun witte tegenspelers en werd zelfs de Puerto Ricaanse actrice Rita Moreno, die een Oscar won voor haar rol als Anita, gevraagd om haar huid donkerder te verven.

In de filmbewerking werd zo nog duidelijker dat de makers bij de ontwikkeling van hun idee pas laat besloten dat de Sharks uit Puerto Rico zouden komen. Eerst lag namelijk een plan op tafel om hen als Joden of Mexicanen voor te stellen, waardoor West Side Story in zijn uiteindelijke vorm veel meer een verhaal over discriminatie dan over gediscrimineerden werd.

Stereotypering

Anno 2021 ligt de stereotypering van culturele of etnische minderheden gevoeliger dan ooit tevoren, maar toch was Spielberg ervan overtuigd dat de klassieker mits een aantal beperkte aanpassingen ook voor een nieuwe generatie waardevol kon zijn. Daarom riep hij de hulp in van Tony Kushner, de man die eerder de scripts van Lincoln en Angels in America schreef. Hij liet zich als scenarist adviseren door Latijns-Amerikaanse migranten die de jaren vijftig bewust meemaakten en zorgde voor een meer gebalanceerde uitwerking van de Spaanssprekende personages. Bendeleider Bernardo kreeg zo een uitgebreide rol en ook voor verschillende vrouwelijke personages werden nieuwe achtergrondverhalen uitgedacht.

De nieuwe versie van West Side Story brengt een evenwichtiger portret van hoe de jaren vijftig er in Manhattan uitzagen, al zou het te eenvoudig zijn om Spielbergs film tot zijn toegenomen aandacht voor minderheden te reduceren. Kushners script doet er namelijk alles aan om de gelijkenissen tussen de Jets en de Sharks in de verf te zetten. Terwijl Riff, de leider van de witte clan, in de film uit 1961 nog opmerkt dat de Puerto Ricanen alles van hen zullen afnemen, benadrukt Spielberg in zijn versie dat beide groepen eenzelfde zwakke socio-economische positie hebben.

Steven Spielberg spreekt het publiek toe bij de première van 'West Side Story' in New York eind november. Beeld Getty Images  for 20th Century S
Steven Spielberg spreekt het publiek toe bij de première van 'West Side Story' in New York eind november.Beeld Getty Images for 20th Century S

Bovendien worden ze met eenzelfde probleem geconfronteerd. De lokale huisvestingsautoriteit vernietigt woningen om een prestigieus kunstencentrum te bouwen, waardoor zowel migranten als autochtonen hun thuis verliezen en met gentrificatie geconfronteerd worden. Hun wederzijdse haat zorgt er echter voor dat ze nooit samenwerken om iets fundamenteels aan hun situatie te veranderen. “Het gaat niet om de kleur van onze huid”, werpt Tony nog op tijdens een cruciale scène net voor de twee clans elkaar gewapend te lijf gaan. Zijn pleidooi voor gelijkheid valt op een koude steen: net als bij William Shakespeare en in de versies uit de jaren vijftig kennen de rivaliserende bendes in 2021 ook geen gelukkig einde.

“Ik wilde geen musical voor de theaters maken, maar voor de straat”, vertelde Spielberg onlangs aan ABC News. Een uitspraak waarmee hij de wens uitdrukte om een zo authentiek mogelijk verhaal te vertellen waarbij het theatrale aspect van het origineel verzoend zou worden met de waarachtigheid van het Manhattan van de jaren vijftig. De lovende reacties van internationale filmrecensenten doen vermoeden dat zijn risico om een meesterwerk op die manier onder handen te nemen hem geen windeieren legden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234