Zaterdag 01/10/2022

Boekenrecensie

Mr. Wilder & Me ★★★★☆

De Engelse auteur Jonathan Coe. Beeld Illias Teirlinck
De Engelse auteur Jonathan Coe.Beeld Illias Teirlinck

Mr Wilder & Me is een fris en verraderlijk lichtvoetig verhaal over de tragiek van het ouder worden. Het vormexperiment van schrijver Jonathan Coe pakt uitstekend uit.

Hans Bouman

De loftrompetten schallen als in 1950 Sunset Boulevard in de bioscopen verschijnt. De film, geregisseerd door de Oostenrijkse Amerikaan Billy Wilder, vertelt het verhaal van een ster uit het tijdperk van de stomme film, die door de opkomst van de talkies uit de gratie is geraakt, maar nog steeds droomt van een glorieuze comeback.

Een kwarteeuw later is de reputatie van Wilder dusdanig verbleekt dat de regisseur, die ook The Lost Weekend en Some Like It Hot op zijn naam heeft, in Hollywood geen financiers meer kan vinden voor zijn nieuwe film. Fedora (1977) wordt uiteindelijk met Duits geld gemaakt.

Ook deze productie heeft een filmster als hoofdpersoon en handelt over het verval dat komt met het verstrijken der jaren. Maar ditmaal heeft de regisseur het in de film half onbewust, half bewust ook over zichzelf.

Jonathan Coe heeft dit gegeven als uitgangspunt genomen voor zijn ‘coming of old age’-roman Mr Wilder & Me. Het verhaal wordt verteld door de 57-jarige Grieks-Engelse Calista Frangopoulou, componist van filmmuziek (maar niet meer zo in trek). Ze woont met haar gezin in Londen en is moeder van twee dochters van rond de twintig, die elk op een kruispunt in hun leven staan: de een maakt zich op om naar Australië te emigreren, de ander is onverwacht zwanger en twijfelt of ze het kind zal houden of niet.

De situatie voert Calista terug naar de periode dat ze nog in Athene woont. Rugzakreizend door de VS in 1976 komt ze via via in contact met een ­oudere filmregisseur. Ze heeft geen idee wie hij is, maar maakt door haar spontane gedrag zoveel indruk dat ze wordt gevraagd om tijdens de aanstaande filmopnamen op Corfu als Griekse tolk te fungeren. De regisseur is uiteraard Billy Wilder en de film Fedora.

Coe behoort tot die zeldzame groep schrijvers die in staat zijn serieuze en zwaarwichtige thema’s voor het voetlicht te brengen met een superieure mengeling van ernst en humor. Dat deed hij in zijn venijnige satire over het Thatcher-tijdperk What a Carve Up! (Het moordende testament), in zijn filering van de jaren zeventig The Rotters Club en in zijn briljante brexitroman Middle England. En dat doet hij opnieuw in het afwisselend blijmoedige en tragische maar altijd vitale Mr Wilder & Me.

Billy Wilder is een van die Joodse filmregisseurs die in de jaren dertig van Europa naar de VS vluchtten om aan Hitler te ontkomen en die vervolgens het gezicht van de Amerikaanse filmindustrie veranderden. Hij gaf mee vorm aan de opkomst van de film noir, maar glorieerde ook via een soort van verwerkt verdriet die zich manifesteert in komedie met een tragische ondertoon. Geen wonder dat Coe zo door hem wordt gefascineerd.

Billy Wilder in 1994. Beeld ANP Kippa
Billy Wilder in 1994.Beeld ANP Kippa

In Mr Wilder & Me leren we Wilder kennen als iemand die zich hartstochtelijk vastklampt aan de creatieve opvattingen waarmee hij groot is geworden, maar constateert dat die opvattingen niet langer door het filmpubliek worden gedeeld. Er is een nieuwe generatie regisseurs opgestaan – Scorsese, Coppola, Spielberg – die hij schamper ‘kids with beards’ noemt, en die scoort met gratuit geweld. Terwijl hij, die een groot deel van zijn familie in de kampen verloor, juist probeert het verdriet voor zijn publiek verteerbaar te maken.

‘Het leven is smerig. Dat weten we allemaal. Je hoeft niet naar de film te gaan om te ontdekken dat het leven smerig is. Je gaat erheen om gedurende die twee uur een vonkje te voelen, een sprankeling die je eerder nog niet had. Misschien een beetje plezier.’ Maar dat blijkt een achterhaalde filmopvatting te zijn en Wilder zal na Fedora nog slechts één film maken, al zal hij blijven leven tot 2002.

Mr Wilder & Me is een prachtige beschouwing over de tragiek van het ouder worden in de vorm van een fris en veelal verraderlijk lichtvoetig verhaal over een jong meisje dat in de filmwereld belandt. Calista mag, na de opnamen op Corfu, ook mee naar München en Parijs, de andere opnamelocaties. In München komt de documentaire Death Mills ter sprake, die Wilder in 1945 over de naziconcentratiekampen maakte. Het verhaal dat Wilder hierover vertelt, wordt weergegeven in de vorm van een filmscript: een buitengewoon krachtig en indringend fragment van niet minder dan 53 pagina’s – een voor Coes doen ongebruikelijk vormtechnisch experiment, maar het pakt perfect uit.

Ook compositorisch zit dit boek glorieus in elkaar en de goed voorbereide slotwoorden ‘Why not?’ zijn Coes persoonlijke equivalent van het befaamde ‘Nobody’s perfect’ uit Some Like It Hot (dat op Wilders grafsteen staat).

Uit de foto op de achterflap van het boek blijkt dat Coe (1961) inmiddels ook een ‘kid with beard’ is. Een loeier van een knipoog, wed ik. Bij zijn volgende boek is die baard er weer af.

Jonathan Coe, Mr Wilder & Me, Viking/Penguin - Van Ditmar, 246 p., 17,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234