Donderdag 11/08/2022

ReportageABBA Voyage

Na 40 jaar weer op het (digitale) podium: in ‘Voyage’ is ABBA levensecht en levenloos

null Beeld Johan Persson
Beeld Johan Persson

Ruim vier decennia na het laatste publieke optreden begint popgroep ABBA aan een nieuwe concertreeks. De bandleden hoeven daar zelf niet bij aanwezig te zijn, want de visueel verbluffende show draait rond hun digitale kopieën. ‘Als mensen niets voelen bij de Abbatars, is alles voor niets geweest.’

Paul Notelteirs

“Er zijn of er niet zijn, dat is niet langer de vraag.” Wanneer Benny Andersson zich voor het eerst tot de toeschouwers van ABBA Voyage richt, vallen heel wat monden open. De Zweedse muzikant is ondertussen 75 jaar oud, maar in de Londense arena ziet hij er precies hetzelfde uit als tijdens de hoogdagen van de popgroep in de jaren zeventig. Hij grapt dat hij er goed uitziet voor zijn leeftijd, maar geeft de uitzinnige fans vervolgens weinig tijd om voor zijn goede genen te applaudisseren.

Dat is op zich ook niet verrassend: hij kan niet op onverwachte gebeurtenissen inspelen omdat hij simpelweg niet aanwezig is. De groep die anderhalf uur lang hits als ‘Mamma Mia’, ‘Dancing Queen’ en ‘Knowing Me, Knowing You’ brengt, bestaat uitsluitend uit zogenaamde Abbatars: digitale avatars die het publiek toelaten om een vintage concert te beleven zonder naar archiefmateriaal op YouTube te kijken.

Het publiek geniet zichtbaar wanneer de Abbatars plots reuzen in lichtgevende pakken worden die de volledige lengte van de muren innemen. Beeld Johan Persson
Het publiek geniet zichtbaar wanneer de Abbatars plots reuzen in lichtgevende pakken worden die de volledige lengte van de muren innemen.Beeld Johan Persson

Het centrale idee om gepensioneerde of overleden artiesten via dergelijke technologische hulpmiddelen weer te laten optreden, komt niet uit de koker van de Zweden. In 2012 verblufte rapper Tupac Shakur nog door na zijn dood het podium van het Amerikaanse festival Coachella weer op te stappen, maar enkele jaren na dat pioniersproject kregen de erfgenamen van Whitney Houston al kritiek toen ze de diva als hologram op tournee stuurden. De grens tussen een respectvol eerbetoon en zielloze geldklopperij is namelijk behoorlijk dun.

Het creatieve proces wordt verder bemoeilijkt door de limieten van technologie en door het feit dat de artiesten vaak al jaren niet meet optraden. Daardoor heeft het publiek vaak verwachtingen van hen die bijna onmogelijk in te lossen zijn. “Ik hoop dat ik me straks op het Eurovisiesongfestival van 1974 waan”, zegt een nerveuze man die in de toiletten van de ABBA Arena zijn zilverkleurige oogschaduw inspecteert. Hij trok alvast een replica van een van de kostuums uit de clip van ‘Waterloo’ aan, maar de Abbatars wacht geen makkelijke opdracht om hem te bekoren.

Vernieuwende technologie

Het creatieve team achter de show is zich bewust van de hoge verwachtingen waarmee fans naar de show trekken. Tijdens een Zoom-interview dat drie weken voor de première van ABBA Voyage plaatsvindt, ogen producers Svana Gisla en Ludvig — zoon van Benny — Andersson behoorlijk vermoeid. “Als we er niet in slagen om mensen iets te laten voelen wanneer ze de Abbatars zien, is alles voor niets geweest”, zucht de man terwijl de rook van zijn vape-pen voor de webcam zweeft. Het duo vertrouwt in de kracht van de Zweedse popmuziek, maar de technologie uit de productie leidt tot bijkomende stress omdat ze volledig nieuw is.

Wanneer de Britse ondernemer en muziekproducer Simon Fuller in 2016 het plan voor een digitale concertreeks voorstelt, besluit het creatieve team namelijk om weg te blijven van de gebruikelijke houterige hologrammen. In plaats daarvan wordt Industrial Lights & Magic ingeschakeld om de grenzen van wat een digitaal concert is, te verleggen. Het bedrijf van Star Wars-regisseur George Lucas houdt zich doorgaans met special effects in Hollywoodfilms bezig, maar vanaf de lente van 2020 verschuift de focus wanneer vier wereldberoemde zeventigers de opnamestudio binnenwandelen. Vijf weken lang dragen de leden van ABBA motioncapture-pakken en brengen ze hun bekendste nummers terwijl 200 camera’s hun bewegingen registreren.

Optreden met het uiterlijk van zeventigers behoorde nooit tot de opties. 'De Abbatars zien eruit als de versie van de groepsleden waarvan het publiek het meest houdt.' Beeld ABBA Voyage
Optreden met het uiterlijk van zeventigers behoorde nooit tot de opties. 'De Abbatars zien eruit als de versie van de groepsleden waarvan het publiek het meest houdt.'Beeld ABBA Voyage

Wanneer die opnames achter de rug zijn, trommelen de producers vier dansers op om de uiteindelijke choreografie van de voorstelling uit te werken. Die keuze zorgt ervoor dat de wandelstok van zangeres Anni-Frid Lyngstad niet opvalt en dat de danspassen er soepeler uitzien, maar de leden van ABBA gaan nog een stap verder en willen volledig digitaal verjongd worden. Optreden met het uiterlijk van zeventigers behoorde volgens Ludvig Andersson nooit tot de opties. “De Abbatars zien eruit als de versie van de groepsleden waarvan het publiek het meest houdt. Hun uiterlijk is vertrouwd, maar ze genieten van de extra kennis en de ervaring die de groepsleden de afgelopen decennia opdeden.”

Na de aankondiging van de show vloeit de meeste inkt over de speciale arena die ABBA vlakbij het Queen Elizabeth Olympic Park laat bouwen. De technologische uitdagingen van de reeks zijn dermate groot dat het volgens de creatieve ploeg simpelweg onmogelijk is om elders een zaal te huren. Toeschouwers die het nagelnieuwe amfitheater in Londen binnenlopen, zullen daarom verrast zijn dat de foyer er met zijn sobere balken en houten vloer er erg simpel uitziet. Daarmee ontstaat een opvallend contrast met de eigenlijke zaal, die met haar 3.000 plaatsen behoorlijk knus aanvoelt en uitgerust is met de modernste podiumtechnieken.

Al wanneer de eerste bezoekers hun plaats zoeken, klinkt het alsof vogels over hun hoofden zoeven en wordt de ruimte gevuld door etherische tonen. Ondertussen tonen gigantische schermen een idyllisch bos waarin lichtgevende schimmen rondrennen. De enigszins bevreemdende intro voelt onnodig aan en roept de vraag op of de technologische investeringen wel artistieke meerwaarde bieden, maar tijdens het openingsnummer vallen die twijfels meteen weg.

Totaalspektakel

ABBA Voyage is in de eerste plaats een visueel totaalspektakel. Er zijn gigantische projecties op alle muren van de arena, waarbij de lichteffecten op het scherm vaak doorlopen in de zaal. Daardoor ontstaat diepte en lijkt het alsof de grens met de werkelijkheid steeds verder vervaagt. Dat is precies het doel dat de makers van de voorstelling beogen en waar 1.000 internationale experten op het domein van special effects twee jaar lang aan werkten. “De grootste uitdaging is om ervoor te zorgen dat toeschouwers het gevoel krijgen dat ABBA echt op het podium staat. Anders lijkt het alsof ze in de bioscoop zitten”, vertelt Gisla.

Een tienkoppige liveband vangt het gebrek aan interactie met de Abbatars deels op, maar dat volstaat niet altijd. Wanneer het publiek de zeemzoete speeches van de bandleden wil belonen met een applaus gaan de digitale kopieën onverbiddelijk voort. Zulke momenten verbreken de illusie op pijnlijke wijze en zorgen dat de show ondanks de levensechte Abbatars soms levenloos aanvoelt. Want voor een band die nooit graag op tournee ging, biedt het digitale concept misschien een unieke kans om zijn creatieve visie toch tot in de puntjes uit te werken en perfect uit te voeren. Maar schuilt de waarde van een concert niet net in zijn imperfectie?

In de muziekindustrie volgen heel wat belangrijke spelers de ontwikkeling van het Abbatars-concept met grote belangstelling. Digitale concerten kunnen op een goedkopere en efficiëntere manier muziek bij mensen brengen. Daarnaast bieden ze artiesten een mogelijkheid om tegelijkertijd op verschillende plekken op te treden en om nieuwe markten aan te boren. Vanuit zakelijk standpunt zou het platenbonzen dus goed uitkomen als het virtuele concert straks breed omarmd wordt, maar op creatief vlak kunnen er kanttekeningen bij het concept geplaatst worden.

Ondanks de technologische kwaliteiten lijdt ABBA Voyage onder het gebrek aan ‘echt’ bloed, zweet en tranen. Beeld ABBA Voyage
Ondanks de technologische kwaliteiten lijdt ABBA Voyage onder het gebrek aan ‘echt’ bloed, zweet en tranen.Beeld ABBA Voyage

De eerste toeschouwers in de arena reageren bijvoorbeeld behoorlijk mak op het optreden van de digitale band. ABBA Voyage mist daarmee wat de Duitse cultuurfilosoof Walter Benjamin in de jaren dertig als ‘het aura’ omschreef. Het gaat daarbij om het ‘hier en nu’ van een kunstwerk. Wie bijvoorbeeld naar het Louvre trekt en de Mona Lisa bekijkt, weet dat er slechts één werkelijke versie van Da Vinci’s schilderij is. Daardoor ontstaat een bijzondere relatie met het werk, maar dat unieke gevoel verdwijnt in tijden van eindeloze reproduceerbaarheid. In de ABBA Arena zijn de bandleden niet aanwezig en er zijn plannen om het concert ook naar andere landen te brengen. Ondanks de technologische kwaliteiten lijdt ABBA Voyage zo onder het gebrek aan ‘echt’ bloed, zweet en tranen.

Enkele weken voor de première van de show lijkt het alsof Ludvig Andersson zich al voorbereidt op die kritiek. De vraag of de leden van ABBA ooit weer echt samen op een podium zullen staan, kaatst hij handig af. “Dit is hoe de groep live optreedt anno 2022. Dat klinkt pretentieus, maar het is ook waar. De show brengt geen kopie of variatie op ABBA. Het is wat de bandleden vandaag willen doen.” Een echte reünie zou bovendien het succes van de productie in Londen schaden en dat kan de groep wel missen.

Slaagkansen

De ontwikkeling van de technologie en de bouw van de arena zorgden voor een totaal kostenplaatje van ruim 164 miljoen euro. De vergunning voor de show loopt in april 2026 al af, waardoor de druk groot is om de komende jaren al volle zalen te trekken. Het vertrouwen in de slaagkansen van het project is weliswaar groot: er werden al 400.000 kaartjes verkocht voor de voorstellingen tot oktober. Daarnaast is ABBA niet alleen een muziekgroep, maar ook een sterk merk dat zichzelf regelmatig opnieuw uitvindt.

Aan het eind van de jaren negentig hadden critici bijvoorbeeld twijfels over de slaagkansen van de musical Mamma Mia in het drukke Londense theaterlandschap, maar dat bleek geheel onterecht te zijn. De voorstelling trok al meer dan 60 miljoen toeschouwers en werd in meer dan 440 steden opgevoerd. De twee filmbewerkingen van de show brachten dan weer bijna een miljard euro in het laatje en in Londen trekt Mamma Mia: The Party zeven keer per week volle zalen.

Dat creatieve ondernemerschap brengt de muziek van de Zweedse groep telkens weer bij nieuwe generaties. Tijdens het Voyage-concert dansen leeftijdsgenoten van de bandleden daardoor naast jongeren die de nummers via TikTok leerden kennen. Andersson voelt er zich echter niet comfortabel bij om ABBA als een goed geoliede NV voor te stellen. “Al die projecten waren het resultaat van mensen met goede ideeën. Niemand wilde een merk doen groeien”, zegt hij. “We zijn Disney niet”, vult zijn coproducer aan.

 ABBA Voyage is een visueel indrukwekkende show die imperfect en toch onweerstaanbaar is.  Beeld ABBA Voyage
ABBA Voyage is een visueel indrukwekkende show die imperfect en toch onweerstaanbaar is.Beeld ABBA Voyage

In de arena valt in ieder geval op hoe goed het creatieve team weet wat ABBA inhoudt en waar het publiek op uit is. Naast de wereldberoemde meezingers blijft er bijvoorbeeld tijd over om enkele meer ingetogen nummers te brengen. De verschillende doelgroepen worden zo op hun wenken bediend, maar echt raken doet de show pas als de Abbatars de grens tussen oprechte emotie en kitsch opzoeken.

Wanneer de digitale evenknie van Lyngstad onder een sterrenhemel met poollicht plaatsneemt en ‘Fernando’ opdraagt aan “de vrouwen die alles verliezen en toch weer verdergaan”, is dat tegelijkertijd ontroerend en onnozel. Die larger than life-passages werken zo goed omdat het krampachtige streven naar een ‘realistisch’ concert plots wegvalt. Het publiek geniet zichtbaar wanneer de Abbatars plots reuzen in lichtgevende pakken worden die de volledige lengte van de muren innemen.

De productie neemt op die momenten vrede met het feit dat de centrale artiesten niet echt zijn en maakt er een deugd van. Die keuzes weten te charmeren. ABBA Voyage is zo een visueel indrukwekkende show die imperfect en toch onweerstaanbaar is. De Abbatars gaan nog lang niet met pensioen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234