Donderdag 11/08/2022

AchtergrondSubsidies

Niet enkel euforie na goednieuwsshow van Jambon: ‘De subsidiecommissies werden de boeman en de minister bleek de held’

Het was een ongezien hoog bedrag dat cultuurminister Jan ­Jambon ­vorige week extra ­vrijmaakte voor 
de culturele sector.  Beeld Lennart Van den Bossche
Het was een ongezien hoog bedrag dat cultuurminister Jan ­Jambon ­vorige week extra ­vrijmaakte voor de culturele sector.Beeld Lennart Van den Bossche

Een week nadat Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) 25 miljoen euro extra vond om culturele organisaties te subsidiëren overheerst nog steeds de opluchting. Toch is de procedure die gevolgd werd vatbaar voor verbetering, zegt de oppositie vandaag in de commissie Cultuur. ‘Er is altijd onzekerheid, maar nu was het extreem.’

Ewoud Ceulemans

Vlaams minister-president Jan Jambon ­(N-VA), tevens bevoegd voor Cultuur, ­verraste vorige week vriend en vijand door in extremis 25 miljoen euro toe te voegen aan het budget voor culturele werkingssubsidies. Het liet hem toe om een aangekondigde kaalslag in het Vlaamse kunstenveld te voorkomen: na de pre­adviezen voor de subsidies in maart vreesde een op de vier organisaties voor haar voortbestaan.

Drie maanden lang leefde de sector in onzekerheid, tot Jambon die vrijdag eindelijk wegnam. Dankzij die 25 miljoen ­extra krijgen alle positief beoordeelde dossiers subsidies en worden negatief ­geadviseerde kleppers als Toneelhuis, Needcompany en Ictus ook opgevist.

Toch worden er een week later al kanttekeningen geplaatst. “Het is op politiek vlak slim gespeeld, maar ook een beetje cynisch”, vindt Groen-parlementslid Elisabeth Meuleman, die het na de toekenning al had over de ‘deus ex machina’ van Jambon. “De sector is nu tevreden, maar er wordt weinig gekeken naar hoeveel ze minder hebben gekregen ten opzichte van wat werd gevraagd.”

Ook het Overleg Kunstenorganisaties (oKo) wijst erop dat niet het hele plaatje rooskleurig oogt. “Er zijn een aantal organisaties, 22 van de 293 in totaal, die een stap achteruitzetten en voor een moeilijke oefening staan”, zegt topvrouw Leen ­Laconte.

Op de agenda van de commissie Cultuur staat vandaag dan ook een ‘gedachtewisseling’ over het Kunstendecreet, het instrument dat de Vlaamse regering sinds 2004 hanteert om werkingssubsidies toe te kennen.

Opgejaagd wild

“Zowel op het vlak van het Kunstendecreet zelf als op het vlak van de hele procedure die nu is gevolgd, is er ruimte voor verbetering. We willen daar op een heel constructieve manier toe bijdragen”, ­benadrukt parlementslid Katia Segers (Vooruit). Ze wijst erop dat onder andere de landschapscommissie, die waakt over de regionale spreiding van de subsidies en de spreiding over verschillende kunstendomeinen, goed werk heeft verricht.

Tegelijkertijd werden de commissies die ingediende subsidiedossiers beoordelen opgejaagd wild. “De beoordeling blijft mensenwerk”, erkent Segers, die pleit om de commissieleden al bij het begin van elke subsidieronde aan te duiden zodat ze de te beoordelen organisaties vijf jaar kunnen volgen alvorens te oordelen.

“Bovendien is Vlaanderen piepklein. Iedereen in de sector kent elkaar. De ­administratie heeft erop toegezien om ­belangenvermenging uit te sluiten, maar sommige commissies bevatten daardoor leden die echt ver van het domein in kwestie stonden.”

Kunstenorganisaties hekelden dat de beoordeling te afstandelijk en te lichtzinnig gebeurde, door mensen met te weinig expertise. Bovendien was er geen lijn te trekken in de strategie die de commissies hanteerden bij de toekenning van budgetten. “De commissies werden de boeman en de minister bleek uiteindelijk de redder van de sector”, stelt Meuleman vast.

Bovenal bleken de budgetten waarmee de commissies moesten werken achteraf nodeloos klein, net door de 25 miljoen extra die Jambon nog toevoegde. “Als ­Jambon in januari al had gecommuniceerd dat hij het budget wilde verhogen, konden de commissies hun werk comfortabeler doen”, zegt Laconte. “Nu stond de boog van bij het begin erg gespannen. Er is altijd onzekerheid, maar nu was het extreem. Het systeem stond erg onder druk en de nervositeit nam alleen maar toe.”

Dat is ook de oppositie opgevallen. “De minister had op voorhand kunnen zeggen hoeveel geld hij wilde vrijmaken en daar op voorhand over kunnen communiceren. Na eerst schaarste te creëren, de sector tegen elkaar op te zetten, de commissies voor een quasi onmogelijke opdracht te stellen, veel wrevel en nodeloze debatten over wie nu binnen of buiten het budget zou vallen, kon hij uitpakken met een goednieuwsshow, als een ware mecenas. Was dat nu allemaal nodig?”

Hefboom

“Het was écht niet de bedoeling om nodeloze suspense te creëren”, reageert de woordvoerder van Jambon. “Toen we na corona op alle domeinen moesten besparen, is besloten om dat voor cultuur niet te doen. Maar politiek gezien was het toen onmogelijk om geld toe te voegen. De minister is wel een inspanningsverbintenis aangegaan om extra budget te vinden aan het einde van de rit. Dat is geen deus ex machina, maar het opnemen van verantwoordelijkheid.”

Die verantwoordelijkheid wordt in ­ieder geval gewaardeerd. De toevoeging van 25 miljoen is “du jamais vu”, stelt ­Laconte. “Dat bedrag is nog nooit zo hoog geweest. Ter vergelijking: onder Sven Gatz (Open Vld) was het 5,6 miljoen en onder Joke Schauvliege (cd&v) 7,5 miljoen.”

Needcompany-bezieler Jan Lauwers drukte zijn ‘respect’ voor Jambon uit, de cultuurminister die al sinds zijn aantreden op gespannen voet leeft met de sector die hij vertegenwoordigt. Na aangekondigde besparingen op projectsubsidies in 2019 kwam de cultuursector protesterend op straat en kreeg Jambon tomaten naar het hoofd geslingerd. Gedurende de pandemie werd hem verweten de cultuursector te weinig in bescherming te nemen.

Maar nu heeft Jambon in het kunstenveld punten gescoord. “Er werd lang­ ­gedacht dat de minister arg­wanend stond tegenover de cultuur­sector,” ziet Laconte, “maar nu toont hij toch zijn geloof in het belang en de toekomst van de kunsten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234