Zaterdag 21/05/2022

AchtergrondAnne Boleyn

Nieuwe serie: wat als de onthoofde Anne Boleyn machtig en zwart was?

Actrice Jodie Turner-Smith speelt Anne Boleyn in de nieuwe gelijknamige serie.  Beeld Parisa Taghizadeh/Fable Pictures
Actrice Jodie Turner-Smith speelt Anne Boleyn in de nieuwe gelijknamige serie.Beeld Parisa Taghizadeh/Fable Pictures

Toen bleek dat Anne Boleyn geen mannelijke troonopvolger kon krijgen, aarzelde Hendrik VIII niet en liet hij zijn tweede vrouw onthoofden. Het tragische verhaal van Anne Boleyn werd nog maar eens in een miniserie gegoten, met Jodie Turner-Smith in de hoofdrol. Maar een zwarte actrice die een wit historisch figuur speelt? De serie bracht een debat op gang, en dat is eigenlijk precies de bedoeling.

Desiree Ibekwe

De recentste Britse vertelling van het verhaal van Anne Boleyn, de tweede van de zes vrouwen van Hendrik VIII, begint bij het einde. In de openingsscènes van de nieuwe miniserie Anne Boleyn is het 1536, is de koningin zwanger en machtig – en heeft ze nog vijf maanden te leven.

Het verhaal van Anne Boleyn, dat een speciaal plekje bezet in de Britse collectieve verbeelding, is al talloze keren gefictionaliseerd voor het scherm (The Tudors) en in de literatuur (Wolf Hall). Meestal gaat het over een moreel dubieuze jonge vrouw die een oudere koning verleidt om zijn echtgenote en de kerk de rug toe te keren, en die later wordt geëxecuteerd omdat ze er niet in slaagt een mannelijke erfgenaam voort te brengen.

Deze nieuwe minireeks, die in première ging op de Britse zender Channel 5, geeft een andere draai aan het verhaal van Anne Boleyn en richt de aandacht op haar laatste maanden en de manier waarop ze macht probeert te behouden in een systeem dat haar weinig toestaat.

In de drie afleveringen wordt Anne Boleyn gespeeld door Jodie Turner-Smith, vooral bekend van haar rol in de film Queen & Slim. Het is de eerste keer dat een zwarte actrice gestalte geeft aan een Tudor-koningin. “We wilden iemand die zich helemaal in haar kon inleven, maar die tegelijk verrassend was voor het publiek”, zegt Faye Ward, een van de executive producers van de reeks. Aangezien Anne Boleyn al zo vaak geportretteerd was “wilden we de verwachtingen over haar bij de mensen op de helling zetten”, vertelt Ward.

Discussie

De reeks voert een divers acteurspalet op, een beetje zoals in Bridgerton, de Netflix-serie over het Regency-tijdvak in de Britse geschiedenis. Maar terwijl de personages in die reeks fictief zijn, spelen in Anne Boleyn acteurs en actrices van kleur witte historische personages. De Brits-Ghanese acteur Paapa Essiedu vertolkt Annes broer George Boleyn, de Brits-Braziliaanse actrice Thalissa Teixeira geeft gestalte aan Madge Shelton, Annes nicht en hofdame.

Ras is geen expliciet thema in de reeks, maar de makers gingen wel voor ‘identiteitsbewuste casting’, “waarbij acteurs alle facetten die ze in zich hebben in een rol steken”, zegt Ward. Voor Turner-Smith betekende dat dat ze haar ervaringen koppelde aan die van Anne, die, opgegroeid aan een Frans hof, een buitenstaander was aan het hof van Hendrik VIII en zich slecht voelde.

“Als zwarte vrouw begrijp ik wat het betekent in de marge te staan. Ik heb concrete ervaring met hoe beperking en marginalisering aanvoelen”, vertelde Turner-Smith (34) in een interview. “Ik vond het interessant om de frisheid toe te voegen van een zwart lichaam dat het verhaal vertelt.”

De keuze voor Turner-Smith in de rol van een van de bekendste Britse koningsvrouwen geeft aanleiding tot nogal wat discussie in de pers en vooral op sociale media in Groot-Brittannië. In de krant The Daily Telegraph noemde schrijfster Marianka Swain de casting van Turner Smith “nogal cynisch”, een keuze die er meer op gericht was “Twitter op stang te jagen dan iets toe te voegen aan onze kennis van een tijdperk”.

Maar er zijn er ook die best opgezet zijn over het perspectief. Olivette Otele, professor geschiedenis gespecialiseerd in slavernij en kolonialisme aan de University of Bristol, merkte in The Independent op dat de reeks op een ogenblik komt waarop Groot-Brittannië worstelt met zijn koloniaal verleden. “Het verleden is alleen een veilige ruimte als het ontsloten wordt zodat iedereen het kan bestuderen”, schreef ze lovend over de serie.

Net zoals Meghan

In de aanloop naar de première besteedde de Britse pers veel aandacht aan Turner-Smiths opmerkingen over de behandeling van Meghan Markle, hertogin van Sussex, door de koninklijke familie. Ze zei onder meer dat de introductie in de familie “een gemiste kans” was. De behandeling van Meghan door het paleis – Meghan vertelde in een spraakmakend interview met Oprah Winfrey in maart dat die haar tot zelfmoordgedachten had gedreven – gaf volgens Turner-Smith aan “hoe weinig we opgeschoten zijn met patriarchale waarden”.

“Het toont aan hoe weinig vooruitgang we hebben geboekt met de monarchie, als het gaat om iemand die daarbuiten staat en anders is, en hoe we daarmee omgaan”, zei ze. “Als je ernaar op zoek gaat, kun je veel parallellen trekken” tussen Boleyns en Markles pogingen om een plek te vinden in een Brits paleis. “Er is heel weinig ruimte in de monarchie voor bruine mensen”, stelde Turner-Smith, die toen ze gecast werd voor Anne maar al te goed besefte dat dat kritiek zou krijgen in het land.

Voor de actrice was dat een reden te meer om nog harder in te gaan tegen de heersende kijk op Anne Boleyn. “Kunst moet je uitdagen”, zei ze. “Het hele punt om dit zo aan te pakken was juist de verandering van perspectief. Wat doet het met iemand als je er een ander gezicht op plakt en het op een andere manier benadert?”

Dr. Stephanie Russo, auteur van The Afterlife of Anne Boleyn: Representations of Anne Boleyn in Fiction and on the Screen, zegt dat er veel oorzaken zijn van de Britse fascinatie voor en gehechtheid aan de Tudors, met name als het over Anne Boleyn gaat. De ‘soap’ van een jonge vrouw die inbreekt in een huwelijk dat al lang standhoudt is fascinerend, stelt ze, net zoals de opkomst en de val van een machtige vrouw.

En er is ook een patriottisch argument, meent Russo. De dochter van Anne was Elizabeth I, de koningin die heerste in de ‘Golden Age’ van Groot-Brittannië, toen Shakespeare zijn toneelstukken schreef en volgens veel historici het fundament werd gelegd voor het grote Britse Rijk.

Girlpower

De reeks heeft een feministische insteek. Ze ondergraaft wat Eve Hedderwick Turner, de scenarist, “die enorme beledigende en neerbuigende” associaties met Anne Boleyn noemt. Destijds waren dat onder meer aantijgingen van verraad, overspel en een incestueuze relatie met haar broer.

In de minireeks valt Anne uit de genade van Hendrik na een doodgeboorte. Hoe machtig en ambitieus ze ook is, het verzinkt allemaal in het niets tegenover de krachten die haar ondergang willen, waaronder haar echtgenoot, zijn adviseurs en het juridisch systeem. Ondertussen probeert ze publiekelijk geen kwetsbaarheid te tonen.

Het was belangrijk, stelt Hedderwick Turner, om “Anne opnieuw in het centrum van het verhaal te krijgen, haar uit te spelen als protagonist, om alles vanuit haar perspectief te zien”.

De politieke machinaties van Hendrik VIII en zijn raadgevers, zijn inwendige leven en zijn beweegredenen blijven grotendeels onbelicht in de reeks. In de plaats wordt de kijker een blik gegund in de gemoedstoestand van Anne Boleyn en haar relatie met haar hofdames. “Hendrik staat te boek als de grote man, omdat hij al die vrouwen had” en een paar van hen vermoordde, zegt Turner-Smith. “Maar in feite staat een bijzonder dynamische en fascinerende en interessante vrouw centraal in dit verhaal.”

Hilary Mantel, schrijfster van de Wolf Hall-trilogie over het leven van Thomas Cromwell in dienst van Hendrik VIII, schreef in 2013 een artikel voor de London Review of Books over hoe gefictionaliseerde weergaven van het leven van Anne Boleyn hedendaagse attitudes tegenover vrouwen weerspiegelen. “Populaire fictie over de Tudors is ook een vorm van moreel onderricht over het leven van vrouwen, al varieert wat onderricht wordt met de morele zeden”, stelde ze.

Wat vertelt deze Anne Boleyn dan over de wereld vandaag? “We gaan eindelijk naar een plek waar vrouwen meer mogen zijn dan een stijlfiguur”, meent Turner-Smith. Als je een vrouwelijk personage speelt, stelt ze, dan wil de traditie “dat je ofwel de heilige maagd ofwel een hoer bent. Maar in de reeks zeggen we dat we er niet voor terugschrikken ook andere aspecten van vrouwen te tonen.”

Anne Boleyn is nu te zien op Streamz

© The New York Times

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234