Vrijdag 20/05/2022

Op studiobezoek bijNils Frahm

Nils Frahm: ‘Ik kan doen wat en wanneer ik wil. Is mijn nieuwe plaat een flop? Geen probleem’

Nils Frahm in Saal 3, zijn studio in Oost-Berlijn.  Beeld Illias Teirlinck
Nils Frahm in Saal 3, zijn studio in Oost-Berlijn.Beeld Illias Teirlinck

Vorige week stond Nils Frahm een put te graven op Mallorca. De Duitse posterboy van de pianomuziek heeft na zijn dolle jaren eindelijk de pauzeknop gevonden. ‘Hoe ben ik hier beland?’

Elmo Lê van

“Shit, ik vind mijn sleutels niet meer.”

Nils Frahm ijsbeert door Saal 3, zijn studio in Funkhaus, het complex in Oost-Berlijn waar het radiostation van de DDR in de jaren vijftig zijn intrek nam. Er is aan Frahm geen speurhond verloren gegaan. “Geef mij nog een kwartier”, grinnikt hij, midden in zijn zoektocht naar een sleutelbos die aan de achterzijde van de dichtstbijzijnde deur bleek te hangen. “Ik ben normaal niet zo chaotisch. Ik ben eigenlijk praktisch ingesteld en goed georganiseerd.”

Weinigen lijken de drukte beter te kunnen temmen dan Nils Frahm. In de afgelopen twaalf maanden bracht de Duitse componist, verkeersleider op het kruispunt tussen klassiek en elektronica, een concertfilm en twee langspelers uit. “Ik heb ook een album opgenomen met mijn vrouw, die glasharmonica speelt, maar we weten nog niet wat we ermee willen aanvangen”, vertelt hij.

Frahm wekt de indruk een workaholic te zijn. Sinds zijn doorbraakplaat Felt (2011) en de daaropvolgende successen Screws (2012) en Spaces (2013) is de geboren Hamburger het gezicht (en het paar handen) van de neoklassieke beweging waaronder ook componisten als Ludovico Einaudi, Max Richter en Ólafur Arnalds geklasseerd worden. Wanneer Frahm niet aan het componeren is, speelt hij voor steeds groter wordende zalen.

“Mijn manager en ik hebben van de lockdown gebruikgemaakt om eens uit te rekenen hoeveel shows ik tot dusver heb gespeeld. We schatten rond de 1.500.” Hij lacht, maar voegt er meteen aan toe: “Ik heb voor het eerst sinds lang de tijd kunnen nemen om te bezinnen, om na te denken over de toekomst. Ik wil vanaf nu maximaal honderd concerten per jaar spelen, wat een halvering is tegenover vroeger. Ik wil mijn grenzen niet meer overschrijden.”

Een mengpaneel in Saal 3.  Beeld Illias Teirlinck
Een mengpaneel in Saal 3.Beeld Illias Teirlinck

“Ik heb eigenlijk nooit echte pauzes ingelast”, beseft Nils Frahm van achter zijn koffiemachine in zijn studio in Funkhaus, een wonderland voor whizzkids. Ooit was hij een barista in “een slechte koffiebar in Berlijn”, daarna werd hij professioneel fotoshopper om uiteindelijk vol voor de muziek te gaan. “Sindsdien staat de tijd zelden stil. I was constantly pushing, pushing, pushing. De langste pauze duurde hooguit een paar weken. Als ik klaar was met een project, stond het volgende al klaar. Zijn dat de symptomen van een verslaving?”

Hol van Pluto

Hij ploft neer in een zetel, met een koffie in de ene hand en een joint in de andere. Rad van tong, met een luide lach, aanstekelijk als een virusvariant. In Funkhaus is hij thuis. Hier kwam Frahms grootste commerciële succes All Melody (2018) tot leven, hier sleet hij zijn uren tijdens het begin van de pandemie. Tegenwoordig verdeelt de componist zijn tijd tussen Berlijn en Mallorca, waar hij een buitenverblijf heeft.

“Ik zocht een plek dicht bij een luchthaven, maar waar het toch aanvoelt als het hol van Pluto. Mallorca kan druk zijn, maar waar ik zit, houden enkel de vogels mij gezelschap. Ik zit aan het eind van een onberijdbare weg, in een huis zonder elektriciteit. Ik heb er een piano staan, maar die beroer ik nauwelijks. In Mallorca werk ik niet, ik ga daar naartoe om te herladen.”

‘Ik krijg regelmatig audiofielen over de vloer die mij instrumenten of nieuwe inzichten schenken’, zegt Frahm, die zijn piano stemt.  Beeld Illias Teirlinck
‘Ik krijg regelmatig audiofielen over de vloer die mij instrumenten of nieuwe inzichten schenken’, zegt Frahm, die zijn piano stemt.Beeld Illias Teirlinck

Nils Frahm laat zich leiden door zijn verlangens, vertelt hij. “Voor de buitenwereld lijkt het dat ik altijd druk, druk, druk bezig ben, maar ik kán makkelijk nee zeggen. Ik zoek niet de hele tijd mijn grenzen op, dat heb ik afgeleerd. Als ik ergens voor ga, ga ik er vol voor. Dan kan het gevaarlijk worden, omdat ik de neiging heb té hard te gaan. Maar soms voel ik het verlangen om te niksen. Vorige week stond ik een put te graven op Mallorca. Urenlang. Ik voelde mij geweldig.”

“Ik kom uit een boerenfamilie. Ik maak mijn handen graag vuil, dat kantje heb ik van mijn grootouders. De laatste tijd zoek ik vaker zulke ervaringen op, zoals doelloos een put graven, wat het tegenovergestelde is van rondreizen om mensen te animeren. Ik ben opgegroeid tussen de boeren, terwijl mijn ouders hippies waren. Mijn vader was de eerste die brak met de familietraditie door fotograaf te worden. Ik heb een punt in mijn leven bereikt, waarop al mijn invloeden tot uiting komen. Ik ben creatief, maar er schuilt ook een boer in mij. Ik ben blij in te zien dat ik mijn roots nooit heb verloochend.”

Frahm staat op om zich naar de opnameruimte te verplaatsen, waar het krioelt van de draden en slag-, toets- en snaarinstrumenten, waarvan sommige moeilijk thuis te brengen zijn. Volgende week brengt iemand een synthesizer binnen waarvan slechts een handvol exemplaren circuleren. De vleugelpiano in de hoek van de kamer is vorige week onder handen genomen door een fan uit Aarhus die met de auto van Denemarken naar Duitsland is gebold om een techniek toe te passen waardoor Frahms piano nu anders klinkt.

“Ik krijg regelmatig audiofielen over de vloer die mij instrumenten of nieuwe inzichten schenken. Vaak vragen ze er niets voor, omdat ze weten dat hun spullen bij mij in goede handen zijn.” Hij toont iets verder een klein klavier, “in de jaren 30 gemaakt in Amerika”, dat verassend genoeg beiaardklanken herbergt. Saal 3, met zijn houten fotogenieke interieur, is de schatkist van Frahm.

De Duitse pianist stopt op een bepaald moment in het midden van de opnameruimte, spreidt zijn armen en vertelt dat het zijn tienerdroom was om ooit een studio te kunnen inrichten zoals Saal 3 in het Funkhaus-complex. “Ik herinner mij nog goed dat mijn ouders mij na een schooldag meenamen naar de opnamestudio van een vriend van hen. Een mooie authentieke ruimte waar dezelfde sfeer als hier hing. Dat bezoek heeft een enorme indruk op mij nagelaten. Ik heb die dag tegen mezelf gezegd: ooit wil ik dit ook.”

‘Soms vraag ik me af: hoe ben ik godsnaam hier beland?’, aldus Frahm.  Beeld Illias Teirlinck
‘Soms vraag ik me af: hoe ben ik godsnaam hier beland?’, aldus Frahm.Beeld Illias Teirlinck

De ouders van Frahm stonden mee aan de wieg van een droom die uiteindelijk een succesverhaal zou worden. Vooral zijn vader beschouwt de componist als de co-architect van zijn carrière. “Eigenlijk wilde ik een piloot zijn”, grijnst hij. “Ik heb mijn ouders altijd gezegd dat ik een pilotenopleiding wilde volgen, maar dat idee kwam mijn vader de strot uit. ‘Kijk, ik doe je een keyboard cadeau als je dat plan uit je hoofd zet’, zei hij, waarop ik bijna gedwongen werd om iets met muziek te doen. Ik ben blij dat mijn vader mij gepusht heeft.”

Luxepositie

Vorige week bracht Nils Frahm Old Friends New Friends uit, waarop hij 23 composities bundelt die geschreven zijn tussen 2009 en 2021. Geen enkele van die nummers had voordien een album gehaald. Het is enerzijds een terugblik op zijn dolle jaren, anderzijds een muzikaal statement. “Ik zit in een luxepositie: ik kan doen wat en wanneer ik wil. Ik heb een publiek opgebouwd, waardoor ik niet bij elke zet moet overwegen of het commercieel de juiste stap is. Als dit album weinig teweegbrengt: geen probleem, maar ik vind dat deze nummers het daglicht verdienen, daarom breng ik ze uit.”

In de drie uur dat Frahm ons op bezoek heeft in Funkhaus zegt hij herhaaldelijk hoe dankbaar hij is voor al wat hem overkomt. “Ik kan klassieke piano spelen in een nachtclub als Berghain en wat met elektronica foefelen op een plek als de Berliner Philharmonie, en om de een of andere reden kom ik daarmee weg”, klinkt hij verwonderd. “Soms vraag ik mij af: hoe ben ik hier in godsnaam beland? Ik zou het niet weten, maar ik wil dit niet opgeven.”

Nils Frahm ontroert een breed palet aan mensen, van hipsters aan het ene uiterste tot mensen die op een dieet van Bach en Mozart leven. ‘Ambre’, zijn populairste track op Spotify, is bijna 100 miljoen keer beluisterd. Maar het had niet veel gescheeld of de geluidfetisjist had zijn droom opgegeven. In 2005 stuurde hij zijn solodebuut Streichelfisch op naar platenlabels als Warp en XL Recordings. “Het waren misschien wel 30 labels in totaal”, maar niemand hapte. “Slechts één label heeft mijn mail beantwoord: ‘Niets voor ons, succes nog.’”

Tussen Streichelfisch en Felt, zijn eerste plaat bij het gelauwerde platenlabel Erased Tapes, zit zes jaar. Geduld is een schone deugd. “Na de teleurstellingen heb ik mezelf altijd moed moeten inpraten: je doet dit graag, niet opgeven, blijven geloven.” Old Friends New Friends is daarom zoveel meer dan een trip down memory lane. “Elke track is als een geur die een herinnering bij mij oproept. Elke keer trok ik een schuif met andere emoties open.”

Opbergruimte en een klassieke gitaar in Saal 3.  Beeld Illias Teirlinck
Opbergruimte en een klassieke gitaar in Saal 3.Beeld Illias Teirlinck

Graz, het andere album dat Frahm in 2021 uitbracht, is ook een terugblik. Het lijkt dat de pandemie de peinzer in de pianist heeft wakker gemaakt. “Voor velen is dit een moeilijk thema, maar soms denk ik aan de dood en wat ik zou achterlaten als ik morgen sterf. Niet dat ik daar voortdurend aan denk, maar ik wil niet dat mijn geliefden een puinhoop aantreffen.”

“De vriend van Arthur Russell (een invloedrijk cellist en componist, overleden in 1992, ELV) brengt regelmatig muziek van hem uit, maar ergens vind ik het een trieste gedachte dat anderen door zijn archief gaan en de oefening maken: zou Arthur het gewild hebben dat deze track verschijnt? Met Old Friends New Friends wil ik een hoop discussies ontlopen die na mijn dood zouden kunnen ontstaan.”

“Ik cureer liever zelf. Elke compositie die ik tot nu toe heb gemaakt, waarvan ik vind dat het de moeite loont om uit te brengen, is bij dezen op de wereld losgelaten. De eerste vijftien jaar van mijn carrière zijn voorgoed gedocumenteerd, het is tijd nu om vooruit te kijken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234