Vrijdag 24/06/2022

ReportageOorlog in Oekraïne

Oekraïners vrezen Russische beeldenstorm: ‘We hebben alle kunst verstopt op een geheime plek’

De kunstgalerie in Lviv, vol met vrijwilligers en gedoneerde spullen.  Beeld Giulo Piscitelli
De kunstgalerie in Lviv, vol met vrijwilligers en gedoneerde spullen.Beeld Giulo Piscitelli

De Nationale Kunstgalerie in Lviv staat vol met dozen macaroni, zeep en kleding. De kunstwerken zijn in veiligheid gebracht. Niet alleen zodat het kan functioneren als pakhuis voor het Oekraïense leger; de galerie vreest dat de Russen moedwillig Oekraïense kunst willen vernietigen.

Tom Vennink

“Barbaren, barbaren, barbaren.” Museumdirecteur Joeri Visnjak beent woedend door de expositieruimtes van de Nationale Kunstgalerie in Lviv. Hij heeft net gehoord dat het Russische leger een museum van een Oekraïense volkskunstenaar heeft afgebrand in de buurt van Kiev. De tekeningen en het keramiek zouden allemaal zijn vernietigd.

Er is geen bewijs dat het museum een specifiek doelwit was van het Russische leger. Toch versterkt het nieuws Visnjaks vrees dat de Russische president Poetin het niet alleen gemunt heeft op Oekraïens grondgebied, maar ook op de Oekraïense cultuur.

Visnjak heeft zelf al voorzorgsmaatregelen genomen. Aan de muren van zijn galerie in Lviv, het grootste cultuurcentrum van Oekraïne, hangt geen kunst meer. Een tentoonstelling van Oekraïens modernistische schilderkunst over het Karpaten-gebergte is opgedoekt. “We hebben al onze kunstwerken verstopt op een geheime plek”, zegt Visnjak. “Ze worden zwaar bewaakt.”

Hulpmiddelen

Toch zijn er mensen in het museum. Meer dan ooit tevoren. Ze hollen rond met dozen, dragen zakken boven hun hoofd en duwen steekwagens voor zich uit.

Visnjak heeft het museum voor Oekraïense kunst laten ombouwen tot een pakhuis voor het Oekraïense leger. Voedsel, medicijnen en hulpmiddelen worden hier 24 uur per dag door honderden vrijwilligers ingezameld, gesorteerd en weggestuurd richting de frontlinies. Vrachtwagen en bestelbusjes rijden af en aan. Op de kartonnen dozen die ingeladen worden, staan getekende hartjes en handgeschreven teksten: “Jullie zijn helden, we denken aan jullie.”

null Beeld Giulo Piscitelli
Beeld Giulo Piscitelli

Toen Visnjak vorige week donderdag wakker werd met de oorlogsaankondiging, klom hij direct zijn bed uit en scheurde naar het museum. Twee uur na het begin van de Russische inval had de museumdirecteur een leger aan vrijwilligers verzameld in de galerie en werden de eerste dozen al ingepakt.

Voor hem gaat verdediging niet alleen om Oekraïense levens, maar ook om de Oekraïense nationaliteit. Hij en andere Oekraïense cultuurmakers zijn bang voor de terugkeer van russificatie: de oplegging van de Russische taal en cultuur ten koste van de Oekraïense. Visnjak is oud genoeg om zich te herinneren hoe dat ging in de Sovjet-Unie. Oekraïens praten en schrijven kon gevaarlijk zijn. Kunstenaars moesten zich uitdrukken in het Russisch.

Museumdirecteur Joeri Visnjak. Hij en andere Oekraïense cultuurmakers zijn bang voor de terugkeer van russificatie. Beeld Giulo Piscitelli
Museumdirecteur Joeri Visnjak. Hij en andere Oekraïense cultuurmakers zijn bang voor de terugkeer van russificatie.Beeld Giulo Piscitelli

Poetins uitlatingen over Oekraïne overtuigen veel Oekraïners ervan dat de Russische president opnieuw uit is op russificatie van Oekraïne. Poetin rechtvaardigde zijn militaire operatie vorige week immers door te zeggen dat Oekraïne bezig is met ‘de uitroeiing van de Russische taal en cultuur’.

Oekraïense identiteit

De Russische invasie komt op het moment dat de Oekraïense identiteit net in bloei was. Theaters, filmhuizen en operahuizen zijn sinds de Russische annexatie van de Krim, in 2014, bezig met de herontdekking en ontwikkeling van Oekraïense cultuur. Het aanbod in boekenwinkels met Oekraïense literatuur nam de afgelopen jaren snel toe. Oekraïense schrijvers hebben nog nooit zoveel lezers gehad. Een taalwet, die de Oekraïense taal verplicht stelt op scholen en in de media, stuitte op weinig weerstand.

“Onze kunstwerken hebben diepe betekenis voor onze identiteit”, zegt Visnjak. “De cultuur is ons dierbaarste bezit.”

Het lukte hem zo snel om honderden vrijwilligers bij elkaar te krijgen dankzij de rijke vrijwilligerscultuur die in Oekraïne is ontstaan sinds het begin van de oorlog in het oosten. “We zamelen al jaren spullen in, nu moet het alleen veel sneller”, zegt Irina Danilevitsj, een gepensioneerde ingenieur, gehaast terwijl ze dozen op een pallet stapelt. De pallet gaat mee met een vrijwilligersbataljon van honderd strijders die in de avond richting Kiev trekken. Op een lijst staat wat er allemaal in het pallet moet: macaroni, zeep, ontbijtgranen, verband, antibiotica, worsten, aardappelen, kaarsjes, toiletpapier, sigaretten, en zo veel meer.

null Beeld Giulo Piscitelli
Beeld Giulo Piscitelli

Ze is nog niet klaar of er snelt al een andere vrijwilliger toe met een nieuwe lijst. “Irina, hier heb je een lijst voor twaalfhonderd soldaten, snel!” Irina blijft even staan en kijkt glazig naar de lijst. “Twaalfhonderd, oi, oi, oi.” En dan vertrekt ze op een drafje naar een expositieruimte om nieuwe producten te halen.

Logistiek

Bij de voormalige garderobe van het museum kijkt Andrej Glyvka (30) trots naar de geïmproviseerde logistieke operatie die zich voor zijn ogen afspeelt. Vorige week was hij nog assistent van de Oekraïense minister van Financiën in Kiev, nu helpt hij museumdirecteur Visnjak bij de organisatie van de operatie die ervoor moet zorgen dat de Oekraïense militairen gezond en weldoorvoed blijven.

“Ik wil niet vechten, op mensen schieten is tegen mijn principes”, zegt hij. “Maar je kunt ook op een andere manier helpen. Ik ben goed in organiseren.”

Helemaal gesmeerd loopt de operatie nog niet. Zo hebben vrachtwagenchauffeurs het moeilijk in de smalle en drukke kasseienstraatjes voor het museum. En zelfs de ruime expositieruimtes van de Nationale Kunstgalerie zijn te klein voor alle gedoneerde spullen. Maar Glyvka ziet dat juist als een goed teken. “Niemand dacht voor deze oorlog dat wij Oekraïners zo verenigd zouden kunnen zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234