Vrijdag 01/07/2022

CultuurExpo

‘Project Paleis’: Bozar opent feestelijkheden honderdste verjaardag met bijzondere expo

'In the Mirror' van Chantal Akerman op de expo 'Project Paleis' in Bozar. Beeld Wouter Maeckelberghe
'In the Mirror' van Chantal Akerman op de expo 'Project Paleis' in Bozar.Beeld Wouter Maeckelberghe

Honderd kaarsjes staan op de verjaardagstaart van het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel. Bozar opent de jarenlange feestelijkheden met de vinnige expo Project Paleis.

Sofie Van Hyfte

Zes ton staalslak doet menige wenkbrauw fronsen in de inkomhal van de tentoonstellingsruimtes van het Paleis. De speelse decorstukken van Rinus Van de Velde aan de overzijde staan in schril contrast met deze vormeloze grijze massa. Niet alleen dat. Het bombast van Van de Velde kan niet meer verschillen van het veel nauwere bovenparcours van de verjaardagstentoonstelling. De staalslak is een voorbode op meer. Voorlopig geeft de installatie van Lara Almarcegui zich nog niet volledig bloot, wel staat ze voor het begin van een boeiende rondgang.

“Beschouw Project Paleis als een feest”, stelt curator Wouter Davidts van UGent. “Af en toe loop je oude bekenden tegen het lijf. Soms moet je even nadenken voor je op een naam komt. Soms pik je moeiteloos de draad van een oud gesprek weer op. Hier is het niet anders.”

Bozar wordt dit jaar honderd. Althans, als je begint te tellen vanaf het moment dat de statuten van het instituut werden ondertekend, exact honderd jaar geleden. Bozar keert terug naar het moment waarop koningin Elisabeth haar droom, de oprichting van een paleis voor schone kunsten, concreet zag worden. Toenmalig burgemeester van Brussel Adolphe Max kreeg van Albert I de complexe opdracht om dit ambitieuze project waar te maken. Zes jaar duurde de uitbouw van het paleis, tot de officiële opening in 1928. Een droom alleen volstond niet. De uitgroei tot een kunstinstituut ging niet over nacht ijs.

Een berg staalslak, een installatie van Lara Almarcegui, met op de achtergrond werk van Rinus Van de Velde. Beeld Wouter Maeckelberghe
Een berg staalslak, een installatie van Lara Almarcegui, met op de achtergrond werk van Rinus Van de Velde.Beeld Wouter Maeckelberghe

“Er waren artistieke plannen nodig om het gebouw tot een levendige plek voor de kunsten te laten uitgroeien”, vertelt Davidts. “Elke kunstinstelling moet dag na dag herdacht worden. Toen zeker en vandaag nog steeds. Het is een aspect dat we ook heel duidelijk in de tentoonstelling laten terugkeren. De kunsten wachten niet, de wereld evenmin. Zonder project is er geen programma. Zonder verbeelding komt een instituut niet tot leven, en voortbestaan doet het al zeker niet.”

Trouwe bezoekers hebben een streepje voor in de expo Project Paleis. Wie wil kan wild gaan op de vele kleinigheidjes die in de rondgang verstopt zitten. Verwacht geen droog historisch overzicht, eerder een kunstig vat vol verwijzingen naar artefacten uit het verleden die even kritisch als nostalgisch zijn. De insteek is eenvoudig. Tien hedendaagse kunstenaars maakten nieuw werk voor Project Paleis. Daarbovenop kozen ze een moment of een kunstenaar uit de rijke geschiedenis van Bozar om naast tentoon te stellen.

Letterlijk onderbelicht

Twee onlangs afgestudeerde ontwerpers van het Belgisch Instituut Grafisch Ontwerp staan in voor de grafische identiteit van de expo. De deelnemende artiesten krijgen zo samen met hun gekozen voorganger een kleur toegewezen. Steekkaarten refereren aan oude uitnodigingen die Bozar in de jaren 50 uitstuurde. Ze doen nog het meest denken aan straatkaartjes uit een Monopoly-spel.

Ook het verlichtingsplan is in jonge handen, hier van architecten Pauline Clarot, Charles De Muynck en Leander Venlet. De gradueel verlichte route met tl-lampen geeft op doordachte wijze kritiek op het verleden. “Bij een verjaardag kijk je niet alleen terug op de mooie momenten”, stelt Davidts. “Je reflecteert ook over wat achteraf gezien beter kon. We schuwen deze donkere vlekken in de geschiedenis niet, en laten de onderbelichte aspecten ook letterlijk zo terugkomen.”

Het donkerste deel van de tentoonstelling toont het werk Nature Morte van Jane Graverol uit 1932. Het werk werd uitgekozen door Annaïk Lou Pitteloud. Voor haar staat Graverol symbool voor alle vrouwen die in de beginjaren van het Paleis tentoonstelden, maar die verder de geschiedenisboeken nooit gehaald hebben. Een installatie van Sammy Baloji, architectuurhistoricus Johan Lagae en architectuurcollectief Traumnovelle bouwt dan weer een spanningsveld op in de Hortahal van Bozar. De glaspartijen bovenaan vormen een dialoog over de relatie van het Paleis met het koloniale verleden van België.

De expo blijft het zoeken in de details. Soms spreken ze voor zich, zoals in het naakt van Chantal Akerman aan het begin, soms moet je ernaar zoeken. Zoals historicus Bart Van Loo heerlijk gedetailleerde opsommingen maakte van pakweg benodigdheden voor een middeleeuws trouwfeest in De Bourgondiërs, zo lijst Lara Almarcegui in Construction Materials Centre for Fine Arts het gewicht van de verschillende materialen op die nodig waren voor de constructie van het Paleis. Op basis van Horta’s plannen maakte Almarcegui een berekening van de totale massa aan materialen die voor de bouw werden gebruikt. Even verderop toont ze een project uit 1972 van architect Lucien Jacques Baucher, die de Hortahal had omgebouwd tot Animatiehal met stalen stellingen, modulaire blokken en wanden. De installatie bood een antwoord op de allereerste vraag naar meer participatie in de stugge en elitaire kunstwereld. Het brengt ons terug bij de hoop staalslak aan het begin van de tentoonstelling, die staat voor het equivalent van de staalmassa geproduceerd voor de stelling van de Animatiehal. Evenzeer doet het denken aan de benadering van de expo, die kun je in gelijk welke richting aanvatten. De uiteindelijke bedoeling wordt sowieso duidelijk.

Project Paleis loopt tot 21 juli in Bozar. https://www.bozar.be/nl/kalender/project-paleis-een-eeuwfeest

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234