Dinsdag 18/01/2022

NieuwsLiteratuur

‘Proza dat je moet ondergaan’: Wessel te Gussinklo aan de haal met Boekenbon Literatuurprijs

Wessel te Gussinklo. Beeld Keke Keukelaar
Wessel te Gussinklo.Beeld Keke Keukelaar

De 80-jarige Nederlandse schrijver Wessel te Gussinklo valt opnieuw vol in de prijzen. Voor zijn ‘beroezende’ roman ‘Op weg naar de Hartz’ krijgt hij nu de Boekenbon Literatuurprijs 2021. Twee jaar geleden ontving hij diezelfde trofee – toen nog BookSpot – voor De hoogstapelaar.

Dirk Leyman

‘Het lezen voelt als een roes waar je maar moeilijk van los kunt komen. Je betreedt (…) een innerlijke wereld die zich niet laat snoeien: je zult het volledig moeten ondergaan.’ Luid klinkende jurylofuitingen voor Boekenbon-laureaat Wessel te Gussinklo (°1941), de compromisloze Nederlandse schrijver wiens stijl én thematiek de laatste jaren ferm ontzag afdwingt. Nu is hij opnieuw bekroond met het 500 pagina’s tellende Op Weg naar De Hartz, het vierde deel van zijn Ewout Meyster-cyclus.

De in Zeeland wonende auteur moest zelf verstek geven bij de middaguitreiking in het Museum Beeld en Geluid te Den Haag. Hij kampt sinds dit voorjaar met hartproblemen en houdt vaak het bed. Geraldine te Gussinklo, zijn dochter aan wie de roman is opgedragen, ontving de onderscheiding uit handen van juryvoorzitter Winnie Sorgdrager. De prijs levert Te Gussinklo 50.000 euro op. Twee jaar geleden incasseerde hij precies dezelfde som voor De hoogstapelaar, ook al onderdeel van de Ewoud Meyster-cyclus. En jawel, diezelfde prijs heette toen nog de BookSpot Literatuurprijs, als voortzetting van de prestigieuze AKO Literatuurprijs.

Milde verrassing

Dat Te Gussinklo de voorkeur genoot op de vier andere genomineerden geldt als een milde verrassing. Opmerkelijk is dat de prijs sinds de oprichting in 1987 nog maar zesmaal een vrouwelijke auteur bekroonde, op een totaal van 35 winnaars. Zo heerst er wellicht ontmoediging bij Esther Gerritsen, die na bijvoorbeeld vier Libris-nominaties ook hier het onderspit delft, nu met haar roman De terugkeer. Ook de twee Vlaamse genomineerden gaan met lege handen naar huis. Chris de Stoop was de enige overblijvende non-fictieauteur op de shortlist met zijn beklemmende Het boek Daniël, terwijl Peter Terrin met het zeer goed onthaalde Al het blauw hoog werd ingeschat. Terrin won eerder al dezelfde AKO-prijs met Post Mortem in 2012. Voor debutant Tobi Lakmaker en zijn “met humor en branie” geschreven Geschiedenis van mijn seksualiteit was de nominatie op zich al een flinke bank vooruit.

De triomf van Te Gussinklo is een zoveelste opsteker voor de kleine uitgeverij Koppernik, die zo opnieuw de gevestigde uitgeverijen de loef afsteekt, met vaak onorthodoxe, stilistisch vermetele literatuur. Recent nog kaapte Koppernik met Caro van Thuyne (Lijn van wee en wens) de Bronzen Uil weg.

Wie Op weg naar De Hartz van Te Gussinklo aanvat, neemt best de eerdere delen binnen handbereik. Ewout Meyster duikt al op in zijn debuut De verboden tuin uit 1985 en in De opdracht (1995). Vooral de laatste jaren verdiept Te Gussinklo zich met verve én psychologisch vernuft in de zielenroerselen van deze waanwijze adolescent. In dit vierde deel raakt zijn alter ego Meyster in de ban van zijn leermeester Somsen, die hem laat kennismaken met psychologie en filosofie. De bizarre verhouding tussen het tweetal wordt tot in de miniemste details onder een vergrootglas gelegd, terwijl er ook de bekoring is van Ewouts eerste liefde Sylvia. In Op weg naar De Hartz blijft Te Gussinklo trouw aan zijn erg particuliere stijl, vol gevoelsmodulaties en op elkaar gestapelde zinnen, gevat in onnavolgbare cadansen. Stijl is bepalend, zei Te Gussinklo dit weekend nog in een moeizaam interview in NRC: “Ik wil dat je op elke pagina van mij doorlopend tegen voltreffers van zinnen aanloopt.” En ook: “Ik probeer scherper en scheppender te zien dan ooit gedaan is.” Te Gussinklo broedt op een vijfde deel, maar of dat nog lukt? “Als ik nu een pagina schrijf, dan moet ik er een week van uithijgen.”

De jury kreeg dit jaar een recordaantal van 495 titels, fictie én non-fictie, voor de kiezen. En er was enige consternatie toen al vroeg Jeroen Olyslaegers met Wildevrouw, David van Reybrouck (Revolusi) en Stefan Hertmans (De opgang) afvielen. Later ondergingen Marieke Lucas Rijneveld (met Mijn lieve gunsteling) en A.F.Th. Van der Heijden (Stemvorken) hetzelfde lot. Vorig jaar ging Oek de Jong met de prijs aan de haal voor Zwarte Schuur.

null Beeld RV
Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234