Vrijdag 19/08/2022

InterviewAlex van Warmerdam

Regisseur Alex van Warmerdam: ‘Ik word dit jaar 70. Ik kan niet te veel meer voor me uit schuiven’

null Beeld EPA
Beeld EPA

Achter het tragikomische gordijn van Nr. 10 schuilt een raadselachtige film zoals alleen Alex van Warmerdam ze kan maken. In zijn zeventigste levensjaar werkt de Nederlandse regisseur, die op het filmfestival van Oostende gelauwerd wordt, harder dan ooit.

Christophe Verbiest

“Ik heb een pak scènes weggegooid in de montage”, verklapt Alex van Warmerdam over zijn nieuwe, tiende film Nr. 10, waarin het leven aan de haal gaat met toneelacteur Günter. “Elke regisseur zal je zeggen dat een film tijdens de montage praatjes krijgt en bepaalt hoe hij in elkaar gezet moet worden. Je kan dan wel doorduwen, maar dat laat je beter, want zo kun je veel verpesten. Ik heb nogal wat uitleggerige scènes geschrapt die, zo voelde ik na de opnamen, de film kapotmaakten. Daardoor is Nr. 10 hier en daar cryptisch. Ik weet hoe de vork in de steel zit, maar de vork is voor een deel uit de film verdwenen.”

Dat geeft niet. Integendeel, het is mede de kracht van Nr. 10. Er ontrolt zich een verhaal over overspel in een Nederlands toneelgezelschap dat een nieuw stuk inoefent. Mensen worden bespioneerd en achtervolgd, en een schijnbaar gewetenloze Duitse geestelijke beslist met een vingerknip over leven en dood.

Van Warmerdam had een grote stad als Amsterdam in zijn hoofd als locatie. “Maar dat lukte niet. Veel te veel geparkeerde auto’s, verkeersborden, zebrapaden, zeg maar: te naturalistische elementen die de sfeer die ik nastreef zouden verpesten.” Uiteindelijk is hij in de havenstad IJmuiden beland, waar hij al eerder gefilmd had en die “veel meer in het idee van de film past”. Al moet je de plek kennen om te weten dat het IJmuiden is. Zoals zo vaak houdt Van Warmerdam zijn locatie anoniem.

Alex van Warmerdam. Beeld Merlijn Doomernik
Alex van Warmerdam.Beeld Merlijn Doomernik

“Ik hou niet van de letterlijkheid van een locatie, want dan ben ik meteen zó in de werkelijkheid. Dat klopt voor mij niet. Dus hou ik het liever abstract. Volgens sommigen té abstract. In Kiev vroeg een journalist me eens: ‘Waarom zien we, behalve jouw personages, niemand anders op straat in je films?’ Ik schrok daarvan, want ik sta daar niet bij stil.” Hij probeert het nochtans, ook nu weer. En dan poetst hij die figuranten achteraf uiteindelijk digitaal weg, zoals in een scène van Nr. 10. “Ze verstoorden de sfeer”, verklaart hij laconiek. Het is een karaktertrek van Van Warmerdam als kunstenaar. “Als ik schilder, begin ik altijd met meer. En dan haal ik dingen weg. Als ik daarmee begin, kan ik meestal niet stoppen.”

Opvallend is dat in zijn films mensen die een misdaad plegen – zelfs als het een moord is aarzel je desondanks om ze misdadigers te noemen – daar geregeld ongestraft mee wegkomen. “Ik was een tijdje in onderhandeling met Amerikanen die van Borgman (zijn film uit 2013, CHRV) een serie wilden maken. Dat is niet doorgegaan, maar ze hadden me al gewaarschuwd dat er zeker politie aan het verhaal moest worden toegevoegd. Want het Amerikaanse publiek zou het anders niet pikken. Als consument heb ik geen bezwaar tegen zo’n afwikkeling, maar om te maken: néén. En niet omdat ik iets tegen moraal heb, ik vind het gewoon saai. Trouwens, Woody Allen heeft ook twee films gemaakt waarin de misdadiger vrij wegwandelt: Match Point en Crimes and Misdemeanors. Net daarom vond ik ze zo goed.”

‘Hij heeft een goede kop’

Van Warmerdam cast vaak dezelfde acteurs en actrices in zijn films. “Maar ook nieuwe”, werpt hij meteen tegen. Uiteraard, maar bijvoorbeeld Annet Malherbe, Gene Bervoets, Henri Garcin of Pierre Bokma zitten in minstens vier van zijn films. Tom Dewispelaere is in zijn jongste drie te zien, in Schneider vs. Bax en Nr. 10 zelfs in de hoofdrol. Diens onderkoelde manier van acteren pas perfect in Van Warmerdams universum. “Hij heeft een goede kop. Ik hou van zijn eenvoud. We begrijpen elkaar heel snel. Je hebt acteurs die heel erg lastig kunnen doen en lang willen overleggen over een klein dingetje. Dat is met Tom nooit aan de orde.”

Anniek Pheifer en Tom Dewispelaere in 'Nr. 10'. Beeld Cinéart
Anniek Pheifer en Tom Dewispelaere in 'Nr. 10'.Beeld Cinéart

Van Warmerdams karakterkop duikt ook in bijna al diens films op; vaak in de hoofdrol, minstens altijd in een belangrijke bijrol. Nr. 10 is nog maar de tweede keer dat hij in een eigen film niet vóór de camera staat. “Ik heb het een beetje gehad met acteren. In Schneider vs. Bax speel ik Bax omdat het niet anders kon: de mensen die ik wilde, konden écht niet. Ik herinner me dat Marc (zijn broer en vaste producer, CHRV) me zei: ‘Man, doe het gewoon zelf, je bent er toch elke dag.’”

Een elfde film zit nog niet in de pijplijn. Van Warmerdam, afgestudeerd als beeldend kunstenaar aan de Rietveld Academie, heeft andere prioriteiten. “Sinds een aantal jaren ben ik een serieuze schilder aan het worden. Niet dat ik er ooit mee gestopt was, maar mijn ambitie is gegroeid en het neemt veel tijd in beslag. Wat ik fijn vind. Maar ik zou ook nog een theatervoorstelling willen maken. En dan ook nog een scenario schrijven. Oh, ik werk ook al jaren aan een boek. Kortom, ik moet marchanderen met mijn tijd. Het is veel te veel, man!

“En ik word dit jaar zeventig. Ik kan niet te veel meer voor me uit schuiven. Als ik terugkijk, heb ik vroeger echt wel geluierd. Beetje schrijven, beetje schilderen, beetje pielen. Dan zei Marc: ‘Broer, het wordt tijd dat je nog eens een voorstelling maakt.’ Dat hoeft nu niet meer. De dood staat al om de hoek naar me te gluren.”

Nr. 10, vanaf 9/3 in de bioscoop.

Alex van Warmerdam krijgt vanavond, 8 maart, samen met zijn broer Marc van Warmerdam een lifetime achievement award op het Filmfestival Oostende.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234