Zondag 25/09/2022

AchtergrondPaolo Sorrentino

Regisseur Paolo Sorrentino: ‘Ik was zestien en plots wees. Cinema was mijn vluchtroute’

Acteurs Filippo Scotti, Teresa Saponangelo, Marlon Joubert en Toni Servillo spelen de familie Schisa in ‘The Hand of God’.
 Beeld Netflix
Acteurs Filippo Scotti, Teresa Saponangelo, Marlon Joubert en Toni Servillo spelen de familie Schisa in ‘The Hand of God’.Beeld Netflix

Paolo Sorrentino (51) laat eindelijk zijn schild zakken in The Hand of God: een hoogst persoonlijke film over hoe de Italiaanse regisseur als zestienjarige jongen in één klap zijn beide ouders verloor. ‘Ik wilde dit verhaal altijd al vertellen, maar ik wist niet hoe.’

Lieven Trio

De hand van God. Een beetje voetbalfan denkt bij die uitdrukking meteen aan de kwartfinale van het WK voetbal in 1986, toen de Argentijn Diego Maradona overduidelijk met zijn hand de bal over de Engelse keeper bokste, maar toch de 1-0 op het bord zette. Als grote fan van Maradona en zijn team Napoli zag regisseur Paolo Sorrentino die wedstrijd ook, maar voor hem heeft ‘de hand van God’ een heel andere betekenis, die evenzeer aan Maradona gelinkt is, maar veel dieper gaat.

Op 5 april 1987, toen Sorrentino zestien was, zaten zijn ouders gezellig voor de gaskachel van hun buitenverblijfje in het bergdorp Roccaraso. Anders dan gewoonlijk was hun jongste zoon Paolo er niet bij: hij mocht dat weekend voor het eerst naar een uitwedstrijd van Napoli gaan kijken, in Empoli. Het werd een kleurloos gelijkspel. Maradona scoorde niet, maar redde wel onrechtstreeks het leven van Paolo, die speciaal voor hem in de tribune stond, en dus niet in de zetel zat naast zijn moeder en vader. Zij stierven die avond door een CO-vergiftiging. De goddelijke hand van Maradona schonk Sorrentino nog wat blessuretijd.

“Ik heb dat verhaal altijd al willen vertellen”, zegt Sorrentino ons bij valavond op een terras in Venetië. “Maar ik wist niet hoe. Het boezemde me angst in. Ik vreesde dat het te pijnlijk zou zijn, te emotioneel. Of dat het niemand zou interesseren. Ik vind mijn eigen leven natuurlijk geweldig boeiend, maar dat betekent niet noodzakelijk dat iedereen daar zo over denkt.”

Met The Hand of God heeft Sorrentino zijn koudwatervrees eindelijk overwonnen: fictie en fantasie kruiden de film, maar de basis is onverdunde autobiografie. Waarom besloot hij nu toch terug te blikken op zijn grootste trauma? “Ik ben vorig jaar vijftig geworden. Toch een getal met grote symbolische waarde. In die halve eeuw heb ik niet alleen ervaring opgedaan als filmmaker, ik kan nu ook met een zekere afstand kijken naar wat me overkomen is.”

Onafgewerkte opvoeding

Sorrentino heeft deze film gemaakt voor zichzelf, om de tragedie van zijn jeugd uit zijn systeem te krijgen. Maar ook voor zijn kinderen, vertelt hij. “Ik wilde hen een verklaring geven voor mijn vele gebreken. Plots wees worden op je zestiende, dat betekent ook van de ene dag op de andere niemand meer hebben die je uitlegt hoe je dingen moet doen. Mijn opvoeding was niet af. Dat verklaart heel wat van mijn tekortkomingen. Als mens, en als vader.” Was het niet gemakkelijker geweest om dat gewoon zo aan zijn kinderen uit te leggen? “Nee, ik kan me makkelijker uitdrukken via een scenario, dan van mens tot mens.”

Het verlies van zijn ouders vormde Sorrentino niet alleen als mens, het lag ook aan de basis van zijn carrière als filmmaker. “Na de dood van mijn ouders wilde ik vooral weg van de realiteit. Die was te zwaar om dragen. Cinema leek me een aangename vluchtroute.” Die ontsnappingsdrang sluit ook aan bij de exuberante esthetiek die Sorrentino tot nu toe hanteerde als regisseur: was zijn focus op mooie beelden en muziek dan een groot afleidingsmanoeuvre? Een manier om zijn pijn niet in de ogen te moeten kijken? “Dat kan best zijn”, geeft Sorrentino toe. “En eerlijk: ik was dat een beetje moe. Ik wilde de stijl die ik nu al zo vaak gebruikt had, deze keer achterwege laten. Basta.”

Al hebben dood en verval op een of andere manier toch altijd door zijn films gespookt. In La Grande Bellezza blikt een feestneus op leeftijd terug op gemiste kansen en verloren liefdes. Youth is één lange mijmering over sterfelijkheid. “Je kunt nu eenmaal niet zo heel ver van jezelf weglopen”, zegt Sorrentino. “Ook in mijn minder persoonlijke films sijpelde mijn leven door. Je kunt je pijn camoufleren en verbergen achter allerlei trucjes, maar ze is er altijd.”

Op de set van The Hand of God zag Sorrentino zijn verleden voor zijn ogen weer tot leven komen, maar dat was minder pijnlijk dan hij gevreesd had. “Het schrijfproces was heel emotioneel, maar zodra je op de set staat, ben je eigenlijk voortdurend bezig met praktische problemen op te lossen. Dat leidt je af van de grote emoties. De opnames voelden daardoor eigenlijk niet anders dan bij mijn vorige films.”

Gedeelde smart

Het heeft Sorrentino deugd gedaan om zijn pijn eindelijk met de wereld te delen, zegt hij: “Heel wat mensen komen me nu vertellen dat ze hetzelfde hebben meegemaakt. Daardoor voel ik me minder alleen. Gedeelde smart is halve smart.” Maar heeft hij zijn verhaal ook kunnen delen met zijn redder, Diego Maradona? “Ja, lang geleden, maar het was een heel korte en chaotische ontmoeting. Maradona had altijd een hele entourage bij, en werd omringd door fans die met hem op de foto wilden. Het was heel vluchtig, ik weet niet of het echt tot hem is doorgedrongen.”

Een herkansing kwam er niet meer: Maradona overleed in november vorig jaar. “Ik was de film toen aan het monteren. Toen ik het nieuws hoorde, werd ik overvallen door een gevoel van diepe rouw. Bijna alsof ik een familielid verloor. Ik had ervan gedroomd om Maradona deze film te tonen. Ik wou hem er zo graag bij hier, op de rode loper in Venetië.”

The Hand of God speelt nu in de bioscoop en vanaf 15/12 op Netflix. Lees hier de recensie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234