Zondag 22/05/2022

BoekenrecensieSerge

Serge, Jean en Nana gaan naar Auschwitz ★★★★☆

 Yasmina Reza schreef een prachtig boek over onze vergankelijkheid, over hoe we elke dag maar wat aanmodderen. Beeld Getty Images
Yasmina Reza schreef een prachtig boek over onze vergankelijkheid, over hoe we elke dag maar wat aanmodderen.Beeld Getty Images

In de mooie, nieuwe roman van de Française Yasmina Reza brengen twee broers en een zus een bezoek aan de kampen waarover hun ouders nooit hebben gepraat. Elk personage is op zijn eigen manier ontroerend.

Wineke de Boer

‘Joden doen het prima als mest’, is de reactie van grote broer Serge op de bonte bloemenpracht in het stadje Auschwitz. Het is het soort humor waar Yasmina Reza (1959) het patent op heeft. Ze brak in de jaren 90 door met het toneelstuk Art en schreef sindsdien diverse toneelteksten (de film Carnage uit 2011 van Roman Polanski is gebaseerd op haar toneelstuk De god van de slachting), film­scenario’s en romans.

Haar dialogen zijn hilarische kunststukjes. Maar het tragische besef van de zinloosheid van het bestaan en van het verstrijken van de tijd is waar het in haar werk steeds om draait. Wat zinloosheid betreft, is Ausch­witz het duistere dieptepunt in de Europese geschiedenis. Hoewel de oorlog altijd aanwezig is in haar verhalen met Joodse hoofdpersonen, vond Reza het kennelijk tijd om dat dieptepunt met open vizier tegemoet te treden.

Haat en mededogen

In Serge brengen ‘de kinderen Popper’, Serge, Jean en Anne een bezoek aan Auschwitz en Birkenau. Hiertoe zijn ze aangezet door de dochter van Serge, een meisje van een jaar of 20 dat zich is gaan interesseren voor haar geschiedenis. Haar opa en oma hebben de oorlog overleefd, maar de rest van de familie niet. Serge, Jean en Nana hebben hun ouders – wat kille, afstandelijke mensen – er nooit naar gevraagd.

Tot nog toe schreef Reza vooral over oudere stellen die gewend zijn geraakt aan de onhebbelijkheden van de ander, of die ronduit een hekel aan elkaar hebben maar desondanks, of juist daarom, bij elkaar blijven. Hier onderzoekt ze de relatie tussen broers en zussen. Een relatie die minstens zo hecht is als die tussen partners, en waar haat altijd gepaard gaat met mededogen, juist omdat ze elkaar zo goed kennen.

Serge, naamgever van de roman en de oudste, is de enige die van hun vader klappen kreeg en de enige die er in zijn volwassen leven echt een zootje van maakt. Hij is tegen de 60 en te dik, een ritselaar, een neuroot die gelooft in de macht van getallen. Hij móét gelijk hebben en maakt dat met veel misbaar duidelijk aan zijn toehoorders. Hij is een vervelende man die zich nergens voor lijkt te interesseren, niets wil bekijken wanneer ze eenmaal in de kampen zijn, maar wel als enige bezoeker in driedelig pak de hitte trotseert.

De kracht van Serge is dat alle personages ontroeren – ook de vele bijrollen. Zelfs ‘botte boer’ Serge. Jean, de verteller van het verhaal en de middelste, de meeloper, de verzoener, vraagt zich af hoe zijn kleine, leuke zusje toch is kunnen veranderen in een zeikwijf. Iets verderop wil hij weer het liefst op haar afrennen en haar een zoen geven, in ‘een opwelling van genegenheid voor die arme, oud geworden vrouw’. Zijn bezoek aan de kampen heeft daarentegen geen gevoelens in hem losgemaakt, en hij vraagt zich af hoe dat komt.

Deze roman moet het, anders dan voorganger Babylon, waarvoor Reza in 2016 de Prix Renaudot kreeg, niet van de plot hebben en is minder verrassend. Maar ook dit is weer een prachtig boek over onze vergankelijkheid, over hoe we dag na dag maar wat aanmodderen, ons best doen om er iets van te maken.

Yasmina Reza, ‘Serge', De Bezige Bij, 192 p., 22,99 euro. Uit het Frans vertaald door Floor Borsboom en Eef Gratama. Beeld rv
Yasmina Reza, ‘Serge', De Bezige Bij, 192 p., 22,99 euro. Uit het Frans vertaald door Floor Borsboom en Eef Gratama.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234