Zondag 05/12/2021

AchtergrondFilm

‘Strange Fruit’: hoe Billie Holiday het pad effende voor Martin Luther King

Billie Holiday. Beeld Getty Images
Billie Holiday.Beeld Getty Images

In The United States vs. Billie Holiday is te zien hoe de Amerikaanse overheid het leven van jazzzangeres Billie Holiday onmogelijk maakte vanwege haar expliciet antiracistische song ‘Strange Fruit’. Wat maakt dat nummer zo explosief?

Southern trees bear a strange fruit / Blood on the leaves and blood at the root / Black bodies swingin’ in the Southern breeze / Strange fruit hangin’ from the poplar trees.” De beeldende kracht van Billie Holidays ‘Strange Fruit’ is tot op de dag van vandaag ongeëvenaard. Een poëtische klaagzang vol ingehouden woede, die in indringende geuren en kleuren de horror van raciaal geweld oproept.

‘Strange Fruit’ ontstond in de jaren 30, toen lynchpartijen nog heel gewoon waren in het zuiden van de Verenigde Staten. Volgens recent onderzoek werden tussen 1883 en 1941 liefst 3.265 zwarte Amerikanen doodgeschoten, levend verbrand, van een brug gegooid of opgehangen aan een boom. Een bijzonder wansmakelijke gewoonte was dat de beulen triomfantelijk voor het bungelende lichaam van hun slachtoffer poseerden voor een foto. Die beelden werden zelfs als souvenirs op postkaarten gedrukt.

Het was zo’n foto die de New Yorkse leraar Abel Meeropol onder ogen kreeg toen hij door een tijdschrift bladerde. Diep geraakt – als Jood wist Meeropol een en ander over rassenhaat – nam hij zijn pen ter hand. In januari 1937 verscheen zijn gedicht ‘Bitter Fruit’ (onder het pseudoniem Lewis Allen) in The New York Teacher, een krantje van de lerarenvakbond. Samen met zijn vrouw Anne zette hij zijn verzen op muziek, en ‘Strange Fruit’ was geboren.

Maar de song verwierf pas echt bekendheid toen Billie Holiday ermee aan de haal ging. Zij had Meeropols gedicht gelezen, en werd herinnerd aan haar vader, die gestorven was nadat hij de toegang tot het ziekenhuis ontzegd was vanwege zijn huidskleur. “Bovendien kreeg Holiday ook zelf elke dag met racisme te maken”, zegt Kurt Overbergh, artistiek directeur van de Ancienne Belgique, die in 2015 de Radio 1-podcast Billie Holiday in New York maakte. “In de hotels waar ze ging optreden, moest ze vaak de goederenlift nemen, omdat ze als zwarte vrouw de hoofdingang niet mocht gebruiken.”

Muisstil

In 1939 zong Holiday ‘Strange Fruit’ voor het eerst in Café Society in New York, een van de weinige zalen met een gemengd publiek. Holiday was aanvankelijk bang voor de reacties, schreef ze in haar autobiografie Lady Sings the Blues. “Ik vreesde dat mensen het nummer zouden haten. En toen ik het voor de eerste keer gezongen had, leek mijn angst ook gegrond: het bleef muisstil in de zaal. Toen begon iemand toch aarzelend te klappen. En uiteindelijk barstte er een groot applaus los.”

“‘Strange Fruit’ zou uiteindelijk Holidays signature song worden”, zegt Overbergh. “Ironisch, want haar platenlabel Columbia had aanvankelijk geweigerd om het nummer op te nemen, wegens te controversieel.” Holiday maakte er een gewoonte van om haar optredens af te sluiten met ‘Strange Fruit’. “Ze kon het nummer alleen op het einde van haar set zingen, omdat het haar emotioneel zo uitputte. Daarna verdween ze van het podium.”

Een jonge Billie Holiday. Beeld Roy De Carava
Een jonge Billie Holiday.Beeld Roy De Carava

Dat Holiday het Amerikaanse publiek zo expliciet met de neus op de racistische feiten drukte, werd haar niet in dank afgenomen door de regering. De overheid trok Holidays vergunning om op te treden in. Het duwde de zangeres alleen maar dieper in haar heroïne- en alcoholverslaving. Toch bleef ze vasthouden aan ‘Strange Fruit’. Waarop Harry J. Anslinger, die de federale antidrugseenheid leidde, nog verder ging: hij rekruteerde Jimmy Fletcher, een zwarte informant, om in het leven van Holiday te infiltreren en haar helemaal de dieperik in te duwen.

Dat laatste is een weinig bekend feit, dat in 2015 onthuld werd in het boek Chasing the Scream: The First and Last Days of the War on Drugs. Regisseur Lee Daniels (Precious) haalde er de inspiratie voor zijn film The United States vs. Billie Holiday, die deze week in de bioscoop uitkomt. Hij hoopt er de perceptie van Holiday, die nog altijd in één adem genoemd wordt met haar verslaving, mee bij te sturen: “Billie Holiday sprak zich uit over wat er misging in Amerika, op een moment dat nog niemand anders dat deed”, vertelt Daniels ons in een videogesprek. “Ze was een oprechte artieste, die het pad geëffend heeft voor Martin Luther King, Malcolm X en co.”

“Ze is de peetmoeder van de burgerrechtenbeweging”, vervolledigt Andra Day, die een Oscarnominatie kreeg voor haar rol als Holiday. “Daar had ze tot nu toe nooit erkenning voor gekregen.”

Black Lives Matter

‘Strange Fruit’ blijft ook vandaag zijn kracht en relevantie behouden, vindt de Zuid-Afrikaanse jazzzangeres Tutu Puoane, die in ons land woont. “Afro-Amerikanen worden vandaag misschien niet meer aan bomen opgehangen, maar wel nog steeds doodgeschoten in hun slaap.” Ze verwijst daarmee naar Breonna Taylor, die vorig jaar in Kentucky in haar eigen bed gedood werd tijdens een politie-inval, en uitgroeide tot een van de gezichten van de Black Lives Matter-protesten.

Puoane bracht enkele jaren geleden hommage aan Holiday met de concertreeks Writing Billie, maar ‘Strange Fruit’ heeft ze nog nooit voor een publiek gezongen. “Het is een van die songs waar ik altijd van ben weggebleven. Als studente hoorde ik anderen erover spreken als een bijna heilig nummer, dat mensen pas zingen wanneer ze een bepaalde bagage hebben verzameld in het leven. Ik ga dus nog even wachten, uit respect voor het lied, en het trauma dat eraan vasthangt.”

The United States vs. Billie Holiday speelt vanaf 20/10 in de bioscoop.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234