Maandag 24/01/2022
null

AchtergrondBoekenbeurzen

Uit de as van de failliete Boekenbeurs ontspruiten twee nieuwe events. Wat mogen we verwachten?

Beeld do not use

Op het puin van het failliete Boek.be ontspruiten dit najaar twee commerciële boekenevents, in Kortrijk en Antwerpen. Is er plots een overaanbod voor de lezende consument? En wat mogen we verwachten?

Dirk Leyman

Een kort berichtje vol onbedoelde ironie was het, vorige week in deze krant. Online veilinghuis Hammertime verkoopt de inboedel van de failliete Antwerpse boekenbeurs. Wie is gebrand op 440 boekenrekken, IT en laptops, promomateriaal en zelfs een drankautomaat, ooit eigendom van Boek.be? Hammertime geeft de pap in de mond: “Voor wie een nieuw boekenfestival organiseert, is zo’n inboedel heel interessant”, klonk het droogjes.

Het verhaal is bekend: Boek.be strompelde vanaf september 2020 op een onafwendbaar faillissement af. Niemand stond te springen om de Boekenbeurs over te nemen. Niemand achtte de kans reëel dat er dit najaar een groot Vlaams boekenbeursevent zou plaatsvinden, zeker niet met corona. In Antwerpen leek het kalf verdronken.

Grootse toekomst

Maar zie, in het voorjaar kondigde een groep vooraanstaande Vlaamse uitgeverijen als Lannoo en Standaard Uitgeverij een “geestelijke opvolger” aan in Kortrijk XPO. Een Feest van het Boek zou het gaan heten, intussen verveld tot het event Boektopia. Maar tot ieders verrassing toverde beursorganisator Easyfairs eind augustus ook in Antwerpen een boekenfestival uit de hoed, dat qua periode verdacht veel parallellen vertoont met de traditionele boekenbeurs. Lees! mikt in eerste instantie op een “zevendaagse pocketeditie” maar ziet het groots voor de toekomst.

Zowel Kortrijk als Antwerpen zwaaien met ‘beleving’, het nieuwe toverwoord in boekenland. Ze schurken zich op de kalender tegen elkaar aan maar blijven voorzichtig met bezoekersprognoses. Plots krijgt Vlaanderen er twee boekenbeurzen bij – al mag je ze van de organisatoren vooral niet zo noemen – én niet zonder animositeit. Hoe is het zover kunnen komen?

Boektopia

Kortrijk wou zich al een poosje uitdrukkelijker profileren als boekenstad en heeft sinds een paar jaar het literair festival Memento onder de pannen. Met Boektopia – baseline ‘Lezen doet (be)leven’ – zet het zich op de kaart met een aftastend driedaags boekenevent, tussen 30 oktober en 1 november. “Het boek als venster op de wereld zodat boekliefhebbers hun blik kunnen verruimen, kunnen wegdromen en waardoor ze zich kunnen laten inspireren”, zo omschrijft organisator Jo Dupré Boektopia. “Het boek is maar een springplank. Van literatuur naar tentoonstellingen, digitale voordrachten tot muzikale optredens. We werken ook samen met het Kennisfestival van Kortrijk XPO.”

De Boekenbeurs in betere tijden. In 2013 werd er een boekendomino op poten gezet.  Beeld boek.be
De Boekenbeurs in betere tijden. In 2013 werd er een boekendomino op poten gezet.Beeld boek.be

“Toen we inzagen dat het bij Boek.be faliekant zou aflopen, gingen we met een aantal uitgevers in maart rond de tafel zitten”, zegt Dupré, die ook eigenaar is van kinderboekenuitgever YoYoBooks. “Grote spelers als Lannoo, VK-uitgevers met onder meer Ambo/Anthos en Atlas/Contact, Standaard Uitgeverij, Pelckmans en Clavis vonden elkaar snel.” Er kwam meteen een nieuwe vennootschap. “We wilden het concept ‘boekenbeurs’ herdenken, verjongen en digitaliseren.”

Kaouakibi-tijdperk

Eerst gingen ze met de stad Antwerpen praten. “We gingen een aantal steden af. Maar het Antwerpse stadsbestuur maakte wat voorbehoud. Het was moeilijk manoeuvreren in volle Kaouakibi-tijdperk, ook omdat ze de kat uit de boom keken om te zien wat er precies met de Boekenbeurs zou gebeuren.” Kort daarna viel alles in zijn plooi in Kortrijk, waar het stadsbestuur snel oren had naar een samenwerking. Een week later was de zaak beklonken, Lannoo organiseerde er trouwens eerder een jaarlijkse verkoopbeurs.

“Kortrijk XPO is in veel opzichten praktischer en competitiever”, zegt Dupré. Goed uitgeruste beurshallen, betere catering en geen parkeerproblemen zoals in Antwerpen. Een beursconcept werd vastgelegd voor vijf jaar, al is de eerste editie van Boektopia bescheiden, met maar één hal en een groot auditorium van 550 plaatsen. “Volgend jaar voorzien we drie hallen en het auditorium, goed voor meer dan 13.500 vierkante meter.”

Wijlen Pieter Aspe signeerde op de Boekenbeurs in 2015.  Beeld Henk Deleu
Wijlen Pieter Aspe signeerde op de Boekenbeurs in 2015.Beeld Henk Deleu

Dupré houdt wel een slag om de arm. “We willen niet in hetzelfde straatje belanden als Boek.be. Dit eerste jaar gaan we uit van beperkte inkomsten en drukken we de kosten.” Of er internationale auteurs komen? “Dat kunnen we dit jaar niet garanderen, omdat door corona reizen ingewikkeld blijft.” Boektopia houdt de deuren wel open voor samenwerking met de Antwerpse concurrentie. “We reiken de hand naar de hele sector. Onze uitgevers spelen geen cavalier seul. Wel is het natuurlijk ongelukkig dat LEES! op ongeveer hetzelfde moment wordt georganiseerd. Dat is niet erg collegiaal van Antwerpen en verwarrend voor de bezoeker en boekenconsument.”

Het voorbije weekend loste Boektopia zijn eerste namen. Het gaat om Herman Koch, die net Een film met Sophia uit heeft, romanschrijver en choreograaf Ish Ait Hamou, kinder- en jeugdauteurs zoals Marc De Bel en auteur-illustrator Guido Van Genechten. Voor de stripliefhebbers komt Merho, geestelijke vader van De Kiekeboes. Ook culinair auteur Pascale Naessens, VUB-rector Caroline Pauwels en psychiater-psychotherapeut Dirk De Wachter en VRT-journalist Koen Wauters worden verwacht. Die auteurslijst lijkt verdacht veel op de oude Boekenbeurs, toch? Neen, zegt Dupré, want het gaat om “méér beleving en méér vernieuwing. En op termijn betrekken we de hele stad.”

Leesbevorderend

Intussen herrijst in Antwerpen de Boekenbeurs onder de wat sloganeske naam LEES!, waarbij de leesbevorderende connotatie opvalt. Dat bericht zorgde voor een luid hoorbare zucht van opluchting in de Sinjorenstad, vooral bij het stadsbestuur, dat met lede ogen zijn gekapseisde paradepaardje zag ontglippen richting Kortrijk. In augustus besloot ervaren event- en beursorganisator Easyfairs, eigenaar van Antwerp Expo, zelf de sprong te wagen, los van het conglomeraat uit het boekenvak dat destijds via Boek.be de beurs organiseerde. Tussen 1 en 7 november krijgen we “een eerste pocketeditie” van LEES! in drie hallen, goed voor 10.000 vierkante meter, in Antwerp Expo. “Vanaf 2022 zien we het groter”, klinkt het bij Easyfairs, dat er prat op gaat hiermee een financieel risico te nemen.

Geert Briers, oudgediende uit het boekenvak.  Beeld David Legreve
Geert Briers, oudgediende uit het boekenvak.Beeld David Legreve

Easyfairs nam Geert Briers onder de arm, oudgediende uit het boekenvak, die een zevental jaar bij het ter ziele gegane Boek.be de ‘oude’ Boekenbeurs mee op poten zette. Zorgt hij nu voor de vernieuwing? Als we hem spreken, is Briers druk doende om met een curator en een haastig samengesteld team LEES! in elkaar te boksen. Krap twee maanden om een beurs te organiseren? Geen sinecure, beseft hij. “Easyfairs had dit tijdsslot begin november in Antwerp Expo preventief vrijgehouden. En we zetten zo’n groot publieksevenement pas op na voorafgaand marktonderzoek. We willen vooral de traditie warm houden. Antwerpen heeft een grote lezerscommunity en het grootste deel van de beursbezoekers komt nu eenmaal uit de provincie Antwerpen. Zonder chauvinistisch te zijn, maar wie het woord ‘boekenbeurs’ hoort, associeert dat toch automatisch met Antwerpen?”

Briers stelt “een grote gamechanger” in het vooruitzicht, maar namen of programma-onderdelen wil hij nog niet noemen. Wel zijn er weer lezingen, debatten en signeersessies en een prominente VRT-aanwezigheid. “Het boekenvak zat veel te lang rigide in hokjes opgeborgen”, stelt hij. “Na twee jaar stilstand is dit het moment om de vernieuwing echt door te zetten en met zo veel partners en stakeholders tot een nieuw verhaal te komen. Niet zomaar wat standjes met boeken. We vertrekken vanuit een thematische opzet en gaan voor veel meer beleving. Een boek is maar een van de tekstproducten van deze tijd, denk maar aan de populariteit van podcasts. Vergeet niet dat jongeren veel vaker naar het Engels grijpen in hun lectuur. We willen op termijn divers, inclusief, internationaal en digitaal zijn.”

Samen aan tafel

Of het niet gek is dat er plots twee beurzen met gelijkaardig opzet in twee Vlaamse steden plaatsvinden? Is de Vlaamse honger naar boeken plots zo groot? Briers: “Wij rijden elkaar niet in de wielen. Als we echt in de contramine hadden willen gaan, dan kozen we bewust voor overlappende data. Laat duizend boeken bloeien, hè. Er is ook de vraag van het BoekenOverleg (platform waarin spelers in het boekenvak thema’s samen op de politieke agenda plaatsen, DL) om na de events aan tafel te gaan zitten. Daar gaan we graag op in.”

Dat de stad Antwerpen het initiatief genegen is, mag overduidelijk zijn. Maar financieel houden ze de portefeuille (nog) op de knip. Wel plant Antwerpen een nauwe band met November Boekenmaand en kun je met LEES! gratis een van de Antwerpse stedelijke musea bezoeken. Cultuurschepen Nabilla Ait Daoud (NV-A) hoopt dat in die periode “diverse boekenevenementen, expo’s, literaire wandelingen en auteursontmoetingen 100.000 mensen op de been brengen.” Woordvoerder Roel Veyt: “We hadden drie uitgangspunten: een monument als de Antwerpse boekenbeurs in welke gedaante ook aan boord houden. Dat is gelukt. Maar zelf een boekenbeurs organiseren? Nee, dat wilden we niet, dat is niet onze corebusiness. En we gaan ook niet mee in een opbod tussen steden.”

Toch heerst er wel degelijk animositeit en rivaliteit. De verzamelde uitgevers die naar Boektopia in Kortrijk gaan, hebben contractueel vastgelegd dat ze niet naar Antwerpen komen. Of hoe er straks mogelijk geen boeken van pakweg Dirk De Wachter, Pascale Naessens of Herman Koch in Antwerpen liggen. Dat versnippert én versmalt het Antwerpse aanbod. Lien Camelbeke, directeur marketing van de Standaard Boekhandel, de grootste speler in het Vlaamse boekhandellandschap, laat weten dat zij enkel in Antwerpen actief zijn, waar de boekenverkoop uitsluitend door boekhandels gebeurt. “Bij XPO Kortrijk zijn we niet betrokken, we werden niet gecontacteerd. In Antwerpen hebben wij twee thematische verkoopstands: ontspannende lectuur, zeg maar ‘de easyreaders’ en ‘nonfictie’. De onafhankelijke boekhandelketen Confituur neemt er de literatuur voor zijn rekening. Of de boeken van in Kortrijk aanwezige uitgevers als Pelckmans en Lannoo bij ons liggen? Dat is koffiedik kijken.”

Borgerhoff & Lamberigts organiseert eigen boekenfestival

Wie tijdens de beurzenperiode liever in Gent zijn boekenheil zoekt, kan dat. Op 5, 6 & 7 november 2021 organiseert Borgerhoff & Lamberigts daar zijn eigen festival, 9000 Boeken, dat zich vorig jaar hoofdzakelijk digitaal afspeelde. Met vooral namen uit eigen fondsen waaronder Bent Van Looy, de Franse auteur David Foenkinos, Sandra Bekkari en Mark Coenen. “Dat verloopt netjes in samenwerking met de plaatselijke boekhandels en Standaard Boekhandel, maar we trekken ook naar het S.M.A.K., de Kunsthal of de Krook”, zegt uitgever Kristof Lamberigts. (DL)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234