Zondag 14/08/2022

BoekenrecensieBoeken

‘Voetbal in Europa’: een messcherpe dieptepass door het continent ★★★★☆

Europacup-winnaar Dragisa Binic (m.) was bevriend met ‘etnisch zuiveraar’ Arkan. Erik Brouwer zocht hem op in Belgrado. Beeld Getty Images
Europacup-winnaar Dragisa Binic (m.) was bevriend met ‘etnisch zuiveraar’ Arkan. Erik Brouwer zocht hem op in Belgrado.Beeld Getty Images

In Voetbal in Europa mengt Erik Brouwer de geschiedenis van de sport en het continent met vakmanschap. Het resultaat is een ambitieus, veelomvattend boek.

Paul Onkenhout

In het vijftiende hoofdstuk van Voetbal in Europa maakt de lezer kennis met een jongere versie van de ­auteur. Dat gaat zo. ‘Daar zit Erik Brouwer. Hij draagt een oranje trui en is roodbruin door de Servische zon. Het is de zomer van 2004. Hij heeft nog geen grijze haren, de inhammen vallen mee. Hij kijkt geconcentreerd en heeft een pen in zijn hand.’

Brouwer is in Belgrado voor een ontmoeting met Dragisa Binic, ‘de snelste speler met de slechtste techniek bij Rode Ster Belgrado’. De club won in 1991 de Europa Cup voor landskampioenen. Binic speelde in het Joegoslavische elftal en was – hier komt de methode-Brouwers goed aan het licht – ‘een van de beste vrienden van de Servische ultra­nationalist Arkan, voormalig voetbalclubeigenaar, etnisch zuiveraar, dood’.

Het was een vroege reis van Brouwer (°1972). De meeste reizen voor Voetbal in Europa maakte hij de afgelopen jaren. Brouwer is een sportschrijver met een groot historisch besef en een lange adem. In bijna al zijn boeken verweeft hij sport met politieke en culturele gebeurtenissen. Dat is in dit metier ongebruikelijk. Simon Kuper is een andere uitzondering. Met Voetbal als oorlog gaf hij het genre in 1994 een impuls.

Kuper bezocht eind vorige eeuw 22 landen. ‘Wanneer een sport voor miljarden mensen belangrijk is, houdt zij op louter sport te zijn. Voetbal is nooit alleen maar voetbal: het helpt oorlogen en revoluties te bevorderen en het fascineert maffiosi en dictators, omdat die er hun voordeel mee kunnen doen’, was het uitgangspunt van zijn reizen.

Die stelling zal Brouwer volledig onderschrijven. In bijna al zijn boeken gebruikt hij sport om de historie te duiden, en andersom. De hemel is een basketbalveld (2007) is een alternatieve geschiedenis van zwart Amerika. In Schaduwboksen (2012) vertelde hij het verhaal over het boksverleden van Nelson Mandela.

Stasi en Goelag

Voetbal in Europa is zijn achtste boek. Niet alleen vanwege de titel doet het sterk denken aan In Europa van Geert Mak, de schrijver die begin deze eeuw Europa doorkruiste en grote gebeurtenissen uit het verleden naar het heden bracht. De vergelijking met Mak wordt – commercieel handigheidje – ook door de uitgever van Voetbal in Europa gemaakt, op de achterpagina.

Van zichzelf is het boek sterk genoeg. Brouwer reist en kijkt en spreekt tijdens zijn grand tour overal in Europa met ooggetuigen en betrokkenen. Uitputtend bronnen­onder­zoek doet de rest.

Negentien grote hoofdstukken worden afgewisseld door portretten van voetballers, uitgekozen vanwege hun maatschappelijke relevantie en populariteit of gewoon omdat er een goed verhaal over hen te vertellen is. Het levert een bonte verzameling op van Stasi-spionnen, goelag­gevangenen, vluchtelingen, alcoholisten, wonderkinderen, vrouwen­jagers en verkeersslachtoffers.

Rivaliserende fans van Dinamo Moskou en Torpedo Moskou in het Eduard A. Streltsov-stadion, in 2012. Beeld IMAGEGLOBE
Rivaliserende fans van Dinamo Moskou en Torpedo Moskou in het Eduard A. Streltsov-stadion, in 2012.Beeld IMAGEGLOBE

Voetbal is véél meer dan alleen maar voetbal, dat is ook de afgelopen weken tijdens het EK weer eens ondubbelzinnig bewezen. Misschien wel het beste verhaal in Voetbal in ­ Europa is ‘Streltsov en de vrouwen’. Het gaat over een supertalent uit Rusland, Eduard Anatoljevitsj Streltsov, bijgenaamd Edik, een drankzuchtige volksheld uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw met wie het bijzonder slecht afloopt.

Het naoorlogse Rusland, de gesel van het communisme en de Partij, voetbal als werktuig om het volk te paaien en te manipuleren, wodka in overvloed, strafkampen en de populariteit van voetbal: het zit er allemaal in. Brouwer is de observator met oog voor details en een getalenteerd schrijver bovendien.

‘Ik loop een rondje om het Eduard A. Streltsov-stadion en blijf stilstaan bij een metershoog Streltsov-beeld dat tussen tulpen en eiken staat. Op de grond ligt een slap bosje bloemen, een straatkat zoekt verkoeling onder een boom, jeugdspelers van Torpedo Moskou sjokken langs met ballentassen.’

Ook het graf van Edik wordt bezocht: ‘Voor de poort van begraafplaats Vagankovskoye zit een bedelaar zonder benen. Een oude vrouw verkoopt bidprentjes door een loket­raam. Gangsters hebben de grootste graven op de mooiste plekken. Gewone Russen mogen blij zijn als er een naam op hun steen staat.’

Brouwer doet geen concessies aan zijn methode. Zijn blik is internationaal, de kracht van het verhaal bepalend. Voetbal in Europa is een bijzonder boek, dat staat vast.

Erik Brouwer, Voetbal in Europa. Een grand tour langs de Europese velden op zoek naar de ziel van volkssport nummer 1, Inside, 576 p., 22,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234