Vrijdag 07/10/2022

Film

"Vrouwelijk geweld heeft altijd bestaan"

null Beeld Veerle Frissen
Beeld Veerle Frissen

Grijs en schokkerig, zo kun je zowat elke film over de banlieues stilistisch omschrijven. In 'Bande de filles' veegt Céline Sciamma die stereotypen opzij, om plaats te maken voor veel kleur en vier energieke adolescenten van Afrikaanse origine.

LUC JORIS

Laat iemand uit een verpauperde buitenwijk brutaalweg zingen over het leven in de cité of er met een schokkende schoudercamera naar kijken, en al snel vallen er termen als 'authentiek' en 'oprecht'. Maar een blanke buitenstaander die een film maakt over de banlieues met centraal een adolescente die zwart is, dat wekt sneller achterdocht.

Dat soort argwaan is onterecht als je met een cineaste mét talent en bagage als Céline Sciamma (36) te maken hebt. Sciamma debuteerde met 'Naissance des pieuvres'. Daarin volgt ze drie tienermeisjes die synchroonzwemmen, om vervolgens op een intiem intense manier naar hun ontwakende seksuele identiteit te kijken. Diva Jeanne Moreau was er zo door ontroerd dat ze haar ere-César aan Sciamma en de actrices van de film gaf.

In 'Tomboy', haar tweede film, kijkt Sciamma indringend naar de onhandige maskerade van een onzeker tienjarig meisje dat liever een jongen zou willen zijn. Samengevat: al de films van Sciamma hebben als thema de ontluikende seksualiteit van meisjes die nog zoeken naar hun identiteit. Of de sociale betrekkingen tussen meisjes en de initiatierites die aan de jeugd verbonden zijn. "Het is de periode dat je lichaam fysiek verandert en die metamorfose heeft iets heel cinematografisch", legt Sciamma uit. "En ook al gaat het over een eenvoudig probleem of een momentopname uit je leven, als tiener komen er altijd grote gevoelens bij kijken. Ik vind het ook belangrijk om personages te volgen die zich gewoonlijk in de marge of aan de zijlijn bevinden van wat de norm in een film is. Hoe vaak zie je een Franse film over zwarte meisjes? Zelden of nooit. Ik begrijp niet waarom en dat moet toch veranderen, nee?"

Gewelddadig machogedrag

Sciamma groeide op in Pontoise, een buitenwijk van Parijs waar ze tot haar twintigste gewoond heeft. "Het was niet dezelfde banlieue als degene die je in de film ziet. Je trof er de doorsnee middenklasse aan, al was er een grote sociale mix. Maar ik weet wat het betekent om als adolescent in een voorstad op te groeien. Daar houdt de vergelijking met de filmpersonages evenwel op. Ik ben niet vertrokken vanuit een nieuwsgierigheid, dat ik ze moest begrijpen. Ik begrijp hen. Ik had gewoon zin om naar hen te kijken. Plus: ik wilde een film maken over de mannelijke dominantie en het geweld onder meisjes. In de banlieue springen zulke topics er sterker uit."

'Bande de filles' draait volledig om de metamorfose en de emancipatie van Marieme, een schuchter meisje van zestien dat thuis en op school veel problemen heeft. Het gewelddadige machogedrag van haar broer zit er voor iets tussen.Een ontmoeting met een bende zwarte tienermeisjes van haar leeftijd die van zich afbijten, zorgt voor een ommekeer. Marieme neemt een nieuwe identiteit aan en begint te rebelleren.

Ziet Sciamma zichzelf als een moderne antropologe of feministe? "Beide", luidt het antwoord. "En ik ben vooral regisseuse. Noem me maar een cinemadilettante. Film is een kunstvorm die je toelaat om verschillende dingen tegelijk aan te raken zonder dat je een kenner hoeft te zijn. En ik weet niet of ik mezelf als een advocate of pleitbezorgster voor de vrouwenzaak beschouw. Ik weiger de idee te aanvaarden dat een vrouw als filmmaker een andere blik dan een man heeft. Als er al verschillen zijn, zijn ze cultureel. Maar als vrouw moet je wel je plaats en het recht om films te maken opeisen. In die zin is de kijk van een vrouw politiek. Ook omdat ik geloof in de kracht van de ommekeer."

Coming-out

In 'Bande de filles' wordt het emancipatie- en bewustwordingsproces van Marieme niet alleen op gang getrokken door haar contact met de meisjesbende. Ze neemt ook deel aan straatgevechten. Geweld heeft altijd al een belangrijke rol gespeeld bij meisjes, alleen snijdt men de vrouwen af van de geschiedenis van hun eigen geweld, redeneert Sciamma.

"Vandaag ontdekt men dat geweld opnieuw via met gsm gefilmde filmpjes op sociale media. Plots heeft men het over het nieuwe fenomeen van gewelddadige meisjes. En de meisjes uit de buitenwijken zijn de nieuwe zondebokken. Dat soort geweld heeft altijd al bestaan. Kijk naar Louise Michel, de rode maagd van Montmartre bij de Commune van Parijs in 1871. Alleen: op school leer je niet zo veel over revolutionaire vrouwen. Geweld wordt altijd gestigmatiseerd, zeker bij vrouwen. Maar soms is geweld legitiem en een noodzakelijke stap in het emancipatieproces."

Nu we het toch over emancipatie hebben: Sciamma haalde in Frankrijk recent ook de pers met haar coming-out: ze stond op de cover van een lesbisch tijdschrift. Moet die gezien worden in de context van de nieuwe conservatieve wind die over Frankrijk waait met betogingen tegen het huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht of adoptie door homo's en lesbiennes? Toen de zender Arte onlangs 'Tomboy' wilde uitzenden, probeerde een fundamentalistische katholieke groepering dat te beletten.

Sciamma: "Ik heb mijn geaardheid nooit verstopt. Ik weet niet of ik voldoende bekend ben om een rolmodel te zijn. Als Beyoncé uit de kast zou komen, zou dat meer impact hebben. Ik probeer zoals de meisjes in mijn film te zijn: vrank en vrij."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234