Vrijdag 01/07/2022

Voor u uitgelegdDefensie

Een ballistisch raketschild en nog zoveel meer: België maakt miljarden vrij voor zieltogend leger

De investeringen moeten onder meer een antwoord bieden op de dreiging van ballistische raketten, zoals deze die getest werd in Californië in 2020. Beeld AFP
De investeringen moeten onder meer een antwoord bieden op de dreiging van ballistische raketten, zoals deze die getest werd in Californië in 2020.Beeld AFP

De regering-De Croo heeft al meer dan 10 miljard euro toegezegd voor de wederopbouw van het Belgische leger. Een enorm bedrag. Waar zal dat geld voor dienen? Dit is hoe de toekomstplannen er nu uitzien.

Jeroen Van Horenbeek

“Ik heb een buurvrouw uit het voormalige Tsjecho-Slowakije. Zij heeft nog onder de Sovjets geleefd en ze zegt vaak: ‘Jullie Belgen weten niet hoeveel geluk jullie hebben om hier zo te leven’. Maar je moet die welvaart ook wel willen verdedigen. In België en in Europa gaan we uit van soft power: handel en diplomatie. Maar je moet daar ook een harde bodem onder steken: militaire slagkracht. Wat kon Europa doen tegen Rusland toen vlucht MH17 uit de lucht werd geschoten?”

Aan het woord is generaal Marc Thys, de nummer twee van het legertop, in 2019. In een profetisch interview met De Morgen benadrukt hij dat het Belgische leger op zijn tandvlees zit na dertig jaar besparingen en politieke desinteresse. De vorige federale regering, Michel I, heeft een begin gemaakt van de wederopbouw. Ze heeft 9,2 miljard euro toegewezen, hoofdzakelijk voor de aankoop van nieuw materieel. Onder meer F-35’s en drones voor de luchtmacht. Fregatten en mijnenjagers voor de marine. Maar volgens generaal Thys volstaat dit niet om de krijgsmacht er weer bovenop te krijgen. In zijn eigen woorden: “We zitten dik in de shit, ik ga daar niet flauw over doen.”

Defensiebudget Beeld DM
DefensiebudgetBeeld DM

25 februari 2022. Twee dagen na de invasie van Oekraïne bekrachtigt de regering-De Croo het wetsontwerp voor ‘de militaire programmering van investeringen voor de periode 2016-2030’. Het politiek akkoord dateert al van december. In deze programmeringswet wordt een oplijsting gemaakt van alle grote investeringen die de legertop mag verwachten tegen 2030. In totaal gaat het om een bedrag van 11,2 miljard euro. 10,3 miljard euro is nieuw. 798 miljoen is nog beschikbaar omdat de vorige regering het niet heeft uitgegeven. Eind maart zal premier Alexander De Croo (Open Vld), aan de vooravond van een NAVO-top over Oekraïne, nog eens 1 miljard euro toezeggen.

De vraag van vele miljarden is nu: waarvoor zal dit geld dienen? Dat heeft de regering nog niet in detail verteld. De Morgen legt het uit, met de programmeringswet in de hand.

Landmacht

De beelden uit Oekraïne leren: ook in hoogtechnologische tijden blijft oorlog vaak gruwelijk ouderwets, met de landmacht in een hoofdrol. Soldaten, tanks en artillerie hebben nog steeds hun plek op het slagveld. Niet toevallig vraagt Kiev al maanden om meer tanks en artillerie.

null Beeld

De Belgische landmacht kan tegen 2030 rekenen op 6,6 miljard euro aan nieuwe investeringen, staat in de programmeringswet. Meer dan de helft van het totaal is dat. Het overgrote deel van dit geld, 4,8 miljard euro, dient voor de aankoop van nieuwe voertuigen. Dit gaat van artillerie en pantservoertuigen om troepen mee te vervoeren tot bulldozers en brugvoertuigen om een rivier te overspannen. Minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS) vindt het van cruciaal belang dat het leger ook in eigen land inzetbaar is. Corona en de watersnood in Luik liggen vers in het geheugen. Vooral bij de watersnood bleek het materieel van het leger niet altijd geschikt. Van de aankoop van nieuwe tanks is geen sprake. In 2014 nam het leger afscheid van zijn laatste Leopards.

Er wordt wel geld vrijgemaakt voor simulatoren voor de landmacht. Hiermee kunnen militairen trainen in de virtuele ruimte, zonder dure verplaatsingen. In het kleine België zijn de trainingsmogelijkheden vaak beperkt. Nieuwe lichte en zware transporthelikopters voor de landmacht mogen 864 miljoen euro kosten. Duitsland en Nederland kiezen voor de Chinook, de iconische helikopter met twee motoren. België mogelijk ook. En er wordt geïnvesteerd in CBRN. Die afkorting staat voor chemische, biologische, radiologische en nucleaire dreigingen. Rusland heeft sinds de invasie van Oekraïne meermaals gedreigd met het gebruik van kernwapens. Concreet zal België onder meer beschermde pakken, detectieapparaten en ontsmettingsinstallaties kopen.

Ook interessant: wat de bestelling van nieuwe voertuigen betreft, wordt vooral aangeklopt bij Frankrijk. Zo heeft België er negen CAESAR-kanonnen besteld. Dit heeft militaire redenen: de landmacht werk al langer samen met het Franse l’Armée de Terre, terwijl onze luchtmacht en zeemacht vooral naar Nederland kijken als voorkeurspartner. Maar er spelen wellicht ook politieke redenen. Toen België in 2018 voor de Amerikaanse F-35 koos als de vervanger van de F-16, zorgde dit voor tandengeknars in Parijs. Daar had men gehoopt op een bestelling van de eigen Dassault Rafale. Diplomatiek was het niet evident voor België om de Franse buren wandelen te sturen.

Het Special Operations Regiment, de elite-eenheid van het Belgische leger samengesteld uit de special forces en de paracommando’s, mag gaan ‘shoppen’ voor 578 miljoen euro. Dat geld zal onder meer gaan naar de aankoop van wapens, nachtkijkers, bootjes en lichte vliegtuigen.

Luchtmacht

De luchtmacht kijkt reikhalzend uit naar de komst van de F-35-gevechtsvliegtuigen. België heeft 34 stuks besteld. Die worden nu gebouwd in Texas. Tegen 2025 worden de eerste toestellen geleverd. Vijf jaar later moet de hele vloot er zijn. Het gaat om een contract van 3,8 miljard euro.

null Beeld

In dit contract zitten de ontwikkelingskosten tot 2030 vervat, maar later niet. In 2030 zal België daarom een nieuw vijfjarig contact afsluiten met de VS om alle toekomstige updates te krijgen voor de F-35. Vergelijk het met een smartphone die regelmatig updates nodig heeft. Daarnaast wordt geïnvesteerd in een Europees project om zelf de database van de F-35 te beheren. Nu is dat in Amerikaanse handen. Er wordt ook geld vrijgemaakt voor een nieuw programma om het toestel in de (verre) toekomst als een soort spelverdeler onbemande drones te laten aansturen in de lucht. Bedoeling is dat drones dan de meest riskante taken op zich nemen. Al lijkt een voorwaarde hiervoor wel dat die drones bewapend zijn. De regering-De Croo is daar vandaag niet uit.

Alles samen gaat 840 miljoen euro naar de F-35. Dat is zowat een derde van het totaal waar de luchtmacht mag op rekenen tegen 2030. De rest dient onder meer voor een nieuw leasecontract van de ‘witte vloot’, de privévliegtuigen waarmee de regering reist (170 miljoen). En voor bescherming voor de nieuwe transportvliegtuigen, de A400M’s. Bij de evacuatie van de Afghaanse hoofdstad Kaboel vorige zomer bleken die vliegtuigen te weinig beschermd om te landen in een oorlogsgebied. Daar zijn bijvoorbeeld flares, lichtkogels die luchtafweer misleiden, voor nodig.

Nog twee noemenswaardige investeringen voor de luchtmacht. Eén: voor het eerst sinds de jaren 90 krijgt het leger opnieuw luchtafweer. Ten tijde van de Koude Oorlog had België Hawk-raketten en de Gepard, luchtdoelgeschut op rupsbanden. Sindsdien werd dit stelselmatig afgebouwd tot nul. Hier komt dus verandering in. Er wordt 529 miljoen euro voorzien voor nieuwe luchtafweer. De opvolger van de Amerikaanse Patriot lijkt de meest voor hand liggende kandidaat voor de lange afstand. Voor de kortere afstanden wordt het mogelijk de draagbare Stinger.

Twee: de luchtmacht wil een landingsbaan ‘ter velde’ kunnen runnen voor zijn A400M’s. Bijvoorbeeld voor een evacuatie uit een onbereikbaar stuk jungle. Daarvoor worden mobiele luchtverkeerstorens en de nodige communicatiemiddelen gekocht. Al wordt binnen het leger hier en daar de vraag gesteld in welk scenario België zo’n landingsbaan ooit nodig zal hebben.

Alles samen gaat 840 miljoen euro naar de F-35. Dat is zowat een derde van het totaal waar de luchtmacht mag op rekenen tegen 2030.  Beeld AP
Alles samen gaat 840 miljoen euro naar de F-35. Dat is zowat een derde van het totaal waar de luchtmacht mag op rekenen tegen 2030.Beeld AP

Zeemacht

527 miljoen euro, op dat bedrag mag de zeemacht rekenen. In vergelijking met de land- en luchtmacht lijkt dat niet veel soeps, maar de marine staat traditioneel lager in de pikorde. Dat het leger vandaag geleid wordt door een admiraal, Michel Hofman, verandert hier weinig aan. Sowieso is er een samenwerking met de Nederlandse marine. Daar is de zee wel een prioriteit.

null Beeld

Een derde fregat, naast de twee die al besteld zijn, komt er niet. Premier De Croo veegde dat voorstel van tafel bij de onderhandelingen over de programmeringswet. De bestelling van Michel I gaat wel door zoals gepland: twee nieuwe fregatten met de voorziene wapens en een extraatje.

De grootste investering voor de zeemacht is namelijk de uitbouw van een zogenaamd ‘Ballistic Missile Defence’ (136 miljoen euro) op de fregatten. De NAVO dringt er bij haar lidstaten al langer op aan om te investeren in een dergelijk raketschild. Eerder had België dit geweigerd wegens te kostelijk. Op de fregatten komen straks sensoren om raketten te detecteren. Voorts krijgen de kustpatrouilleschepen een upgrade, is er geld voor onderwaterdrones die mijnen onschadelijk maken (14 miljoen euro) en worden de NH90-helikopters die nu ingezet worden voor het zoeken naar drenkelingen op zee omgebouwd tot helikopters die duikboten kunnen opsporen. Bovendien zullen de zes toekomstige mijnenjagers ook zelf mijnen kunnen leggen (1 miljoen euro).

Voor de reddingsmissies op zee worden nieuwe helikopters gekocht. Het was al langer duidelijk dat de huidige NH90-helikopters niet geschikt waren voor deze opdracht. De NH90 is een bijzonder geavanceerd en duur toestel. Hier ‘eenvoudige’ Search and Rescue-missies mee uitvoeren, dat is zoals om boodschappen gaan in een Ferrari. Het kan, maar echt verstandig is het niet.

Inlichtingen & commando

De militaire inlichtingendienst ADIV is al jarenlang een zorgenkind. Een aanslepende machtsstrijd binnen de top van de geheime dienst en een zwaar personeelstekort zijn deel van de verklaring. Maar er is meer. Het geblunder in de opvolging van de extremistische militair Jürgen Conings vorige zomer heeft aangetoond: de inlichtingendienst heeft stilaan de bodem bereikt.

null Beeld

In samenspraak met minister Dedonder is een hervormingsplan uitgetekend voor de ADIV. De staatskas voorziet daar 160 miljoen euro voor. Concreet gaat het dan om investeringen in onder meer OSINT en analyse. OSINT is het vergaren van inlichtingen dankzij vrij toegankelijke bronnen op het internet. Websites zoals Bellingcat tonen hoever je anno 2022 kan springen met een wifiverbinding en de nodige kennis. Bellingcat was de website die destijds met eigen onderzoek kon aantonen dat vlucht MH17 was neergehaald door de Russische separatisten in Oekraïne.

Ook de cybercapaciteit van het leger wordt uitgebreid. Minister Dedonder heeft de ambitie uitgesproken om op korte termijn een volwaardige ‘cybermacht’ uit de grond te stampen binnen het leger. 2024 geldt als deadline. De cybermacht moet het land beter beschermen tegen online bedreigingen. Als thuis van de Europese Unie en NAVO is België een geliefd doelwit voor hackers.

288 miljoen euro gaat naar de bestelling van een derde drone, die ingezet kan worden voor verkenning vanop grote hoogte.
 Beeld rv
288 miljoen euro gaat naar de bestelling van een derde drone, die ingezet kan worden voor verkenning vanop grote hoogte.Beeld rv

288 miljoen euro gaat naar de bestelling van een derde drone (in het jargon: MALE - Medium Altitude Long Endurance). Die drone kan ingezet worden voor verkenning vanop grote hoogte. Er wordt ook geld voorzien voor zogenaamde NAVWAR, om bijvoorbeeld te vermijden dat gps-signalen worden verstoord. In Oekraïne blijkt vandaag hoe belangrijk dit is. De Verenigde Staten jammen met groot succes de Russische communicatieverbindingen op het slagveld. Hierdoor worden militairen gedongen om (geheime) bevelen door te geven via onbeveiligde telefoons.

Ten slotte: militairen mogen zich verheugen op nieuwe standaardwapens en technologische hulpmiddelen zoals nachtkijkers, militaire radio’s en speciale tablets voor aan hun pols (150 miljoen euro). Een moderne uitrusting moet ervoor zorgen dat het soldatenberoep aantrekkelijker wordt. Tot 2030 wil het leger elk jaar minstens 2.500 militaire vacatures en 800 burgerlijke vacatures vullen. Dat is nodig om het hoge aantal pensioneringen in de krijgsmacht op te vangen.

Het Belgische leger wil voorlopig geen commentaar kwijt bij het wetsontwerp van de programmeringswet. In de wandelgangen valt te horen dat de wet eerst definitief naar het parlement verzonden moet zijn. “Er worden nog berekeningen uitgevoerd en de oorlog in Oekraïne maakt dat we een aantal keuzes misschien moeten herbekijken”, zegt een bron. “Sowieso moeten we terughoudend zijn met deze gevoelige informatie.” De hoop leeft dat de regering-De Croo nog extra geld zal voorzien, boven op de al beloofde miljarden voor de wederopbouw van het leger.

In de Wetstraat werd woensdag alvast samengezeten over het legerdossier. Vooral Open Vld en MR lijken inderdaad voorstander om de militaire investeringen verder te verhogen. Sowieso zit de door premier De Croo toegezegde 1 miljard euro nog niet in de programmeringswet vervat. Wel is geweten dat daar een deel van naar cyber en naar het aanvullen van munitiestocks gaat.

De luchtmacht kijkt reikhalzend uit naar de komst van de F-35-gevechtsvliegtuigen. België heeft 34 stuks besteld Beeld ANP
De luchtmacht kijkt reikhalzend uit naar de komst van de F-35-gevechtsvliegtuigen. België heeft 34 stuks besteldBeeld ANP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234